
Sukta 5.47
Atri (Ātreya tradition) (book 5)
Ambiguous/poetic: a feminine power (often read as Uṣas or a maternal cosmic principle) and the Pitṛs; hymn moves into ancestral/cosmic imagery
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ഈ ചെറു ആത്രി സൂക്തം ഒരു ദുരൂഹമായ സ്ത്രീസ്വരൂപമായ കോസ്മിക് ശക്തിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—പലപ്പോഴും ഉഷസ് (പ്രഭാതം) അല്ലെങ്കിൽ മഹാമാതൃ-തത്ത്വത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വായിക്കപ്പെടുന്നത്—അവൾ “ഉണർത്തി” പിതൃന്മാരെ (പൂർവ്വികരെ) യാഗകർമ്മത്തിലെ അവരുടെ ആസനത്തിലേക്ക് വിളിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് സംഖ്യകളും “പ്രകാശത്തിന്റെ പശുക്കൾ” എന്ന രൂപകങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സംക്ഷിപ്ത കോസ്മോളജിക്കൽ പഹേളികളിലേക്ക് മാറി, ലോകത്തിന്റെ ക്രമബദ്ധമായ ഗർഭധാരണ/ഉദ്ഭവത്തെ വിവരിക്കുന്നു. അവസാനം മിത്ര–വരുൺ, അഗ്നി, വിശാല ദ്യൗസ് (മഹാ ആകാശം) എന്നിവരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ക്ഷേമം, ഉറച്ച പാദസ്ഥിതി, സുരക്ഷിത ഗതി എന്നിവയ്ക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
प्रयुञ्जती दिव एति ब्रुवाणा मही माता दुहितुर्बोधयन्ती । आविवासन्ती युवतिर्मनीषा पितृभ्य आ सदने जोहुवाना ॥
അവൾ തന്നേ യോജിപ്പിച്ചു പ്രകാശമുള്ള ദിവത്തിൽ നിന്നു മുന്നേറുന്നു, വാക്കുചൊല്ലി; മഹാമാതാവ് തന്റെ പുത്രിയെ ഉണർത്തുന്നു. പ്രചോദിതമായ മനീഷയുള്ള യുവതി, വന്ദനം ചെയ്തു, പിതൃകളെ അവരുടെ സദനത്തിലേക്കു വിളിക്കുന്നു—നമ്മിൽ യജ്ഞവിധി സ്ഥാപിക്കുവാൻ പൂർവ്വജശക്തികളെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 2
अजिरासस्तदप ईयमाना आतस्थिवांसो अमृतस्य नाभिम् । अनन्तास उरवो विश्वतः सीं परि द्यावापृथिवी यन्ति पन्थाः ॥
വേഗഗതിയുള്ളവർ ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; അവർ അമൃതത്തിന്റെ നാഭിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അനന്തവും വിശാലവുമായ പഥങ്ങൾ എല്ലാടവും സഞ്ചരിക്കുന്നു, ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി—വിശാലമായ ഋതക്രമത്തിൽ ആത്മാവ് സഞ്ചരിക്കുന്ന വഴിച്ചാനലുകൾ.
Mantra 3
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
വൃഷഭൻ—സമുദ്രസ്വരൂപൻ, അരുണൻ, സുപർണൻ—പുരാതന പിതാവിന്റെ യോനിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. മദ്ധ്യദിവത്തിൽ പൃശ്നി അശ്മ സ്ഥാപിതമാണ്; അത് ചക്രമായി തിരിഞ്ഞു സഞ്ചരിച്ചു, രജസിന്റെ രണ്ടു അറ്റങ്ങളെ കാക്കുന്നു—ഋതധർമ്മം നിലനിൽക്കുവാൻ.
Mantra 4
चत्वार ईं बिभ्रति क्षेमयन्तो दश गर्भं चरसे धापयन्ते । त्रिधातवः परमा अस्य गावो दिवश्चरन्ति परि सद्यो अन्तान् ॥
നാല് (ശക്തികൾ) അതിനെ ധരിക്കുന്നു, ക്ഷേമം വരുത്തുന്നവ; പത്ത് (ശക്തികൾ) ചലിക്കുന്ന ജീവൻക്കായി ഗർഭത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അതിന്റെ പരമ ഗാവുകൾ—ത്രിധാതു പ്രകാശസ്വരൂപങ്ങൾ—സ്വർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിവേഗം അതിരുകളെ ചുറ്റി പരിവ്യാപിക്കുന്നു.
Mantra 5
इदं वपुर्निवचनं जनासश्चरन्ति यन्नद्यस्तस्थुरापः । द्वे यदीं बिभृतो मातुरन्ये इहेह जाते यम्या सबन्धू ॥
ഈ രൂപം—ഈ ഗൂഢ നിവചനം—ഇതിനുള്ളിൽ ജനങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവിടെ നദികൾ ജലമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. രണ്ട് പേർ അതിനെ മാതാവിൽ നിന്ന് ധരിച്ചു കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവർ ഇവിടെ ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു—യമ്യ, ഇരട്ടബന്ധുക്കൾ. ഒരേയൊരു തത്ത്വം ഗതിയിൽ വിഭജിതമായി തോന്നുന്നു; എങ്കിലും ഉദ്ഭവത്തിന്റെ ആന്തരബന്ധുത്വം അതിനെ ബന്ധിക്കുന്നു.
Mantra 6
वि तन्वते धियो अस्मा अपांसि वस्त्रा पुत्राय मातरो वयन्ति । उपप्रक्षे वृषणो मोदमाना दिवस्पथा वध्वो यन्त्यच्छ ॥
അവനുവേണ്ടി ധിയകൾ വിരിയുന്നു, പ്രവൃത്തികൾ നെയ്യപ്പെടുന്നു; മാതാക്കൾ പുത്രനുവേണ്ടി വസ്ത്രങ്ങൾ നെയ്യുന്നു. വൃഷണന്റെ സമീപത്ത് അവർ ആനന്ദിക്കുന്നു; ദിവ്യപഥത്തിലൂടെ വധുക്കൾ അവനിലേക്കു നീങ്ങുന്നു—രൂപീകരണശക്തികൾ, നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ വളരുന്ന ദിവ്യജന്മത്തെ പൊതിയാൻ.
Mantra 7
तदस्तु मित्रावरुणा तदग्ने शं योरस्मभ्यमिदमस्तु शस्तम् । अशीमहि गाधमुत प्रतिष्ठां नमो दिवे बृहते सादनाय ॥
ഹേ മിത്ര-വരുണന്മാരേ, അത് സഫലമാകട്ടെ; ഹേ അഗ്നേ, അതും സഫലമാകട്ടെ. ഈ ശസ്തം (സ്തുതി) ഞങ്ങൾക്ക് ശാന്തിയും ക്ഷേമവും നൽകുന്നതായി, സ്തുത്യർഹമായി ഇരിക്കട്ടെ. ഞങ്ങൾ ദൃഢമായ ആധാരവും സുരക്ഷിതമായ കടന്നുപോകലും (ഗാധം) തേടുന്നു; സത്യത്തിന്റെ മഹാസനമായ വിശാല ദിവ്യാകാശത്തിന്നു നമസ്കാരം.
A luminous feminine power sets the rite in motion—coming from heaven, awakening, and calling the Pitṛs to their seat.
The hymn deepens into symbolic cosmology: ordered supports and nurturers ‘carry’ and ‘feed’ an embryo of becoming, while rays/‘cows of light’ circulate through heaven to define boundaries.
The riddle resolves into a vision of secured formation—creation protected and completed by measured powers moving swiftly through the heavenly expanse.
A direct benediction: may Mitra–Varuṇa and Agni fulfill peace and well-being; may we gain safe passage and firm foundation—homage to the Vast Heaven, the great seat of truth/order.
प्रयुञ्जती दिव एति ब्रुवाणा मही माता दुहितुर्बोधयन्ती । आविवासन्ती युवतिर्मनीषा पितृभ्य आ सदने जोहुवाना ॥चत्वार ईं बिभ्रति क्षेमयन्तो दश गर्भं चरसे धापयन्ते । त्रिधातवः परमा अस्य गावो दिवश्चरन्ति परि सद्यो अन्तान् ॥śaṃ yor asmabhyam idam astu śastam
The hymn is intentionally poetic: it centers on a feminine awakening power (often interpreted as Uṣas/Dawn or a great Mother principle) and explicitly invokes the Pitṛs (ancestors). It ends by addressing Mitra–Varuṇa and Agni, with homage to the Vast Heaven.
Calling the Pitṛs to the “sadana” means inviting ancestral support and continuity into the ritual space—linking the living sacrificer to lineage, protection, and inherited order (ṛta).
They are symbolic cosmology. The verse compresses creation into measured powers: supporters and nurturers of an ‘embryo’ of becoming, and luminous ‘cows’ (rays/knowledges) moving through heaven to complete and protect the world’s formation.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.