Sukta 40
Sukta 4.40
Vāmadeva Gautama
Triṣṭubh (probable)
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం దధిక్రావన్‌ను ప్రకటించి స్తుతిస్తుంది—వేగవంతమైన, విజయశీల శక్తిని, తరచుగా దివ్య అశ్వం లేదా సౌర-పక్షి శక్తిగా భావించబడేదాన్ని—మరియు గాయకుణ్ణి ఉషస్సులు (ప్రభాతాలు) అలాగే అనుబంధ దేవశక్తులు (ఆపః, అగ్ని, సూర్య, బృహస్పతి, అంగిరస) తో కలిసి ముందుకు నడిపిస్తుంది. అతని వేగం, గాలిలాంటి ఉత్సాహభరిత గమనం, రక్షణాత్మక బలం ప్రశంసించబడతాయి; చివరికి అనేక లోకాలలో ఆసీనమైన “హంస” అనే గంభీర ప్రతీకాత్మక వాక్యంతో, ఆ దేవతను ఋత (విశ్వ సత్యం/క్రమం) స్వయంగా అని గుర్తింపజేస్తుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
दधिक्राव्ण इदु नु चर्किराम विश्वा इन्मामुषसः सूदयन्तु । अपामग्नेरुषसः सूर्यस्य बृहस्पतेराङ्गिरसस्य जिष्णोः ॥
ఇప్పుడు నిజంగా మేము దధిక్రావన్‌ను కీర్తించుదుము; సమస్త ఉషస్సులు నన్ను ముందుకు ప్రేరేపించుగాక—అపాం (జల) ఉషస్సులు, అగ్నేరు ఉషస్సులు, సూర్యస్య ఉషస్సులు, బృహస్పతేరు, ఆంగిరసస్య—ఆ జిష్ణోః (విజయశీలుని) ఉషస్సులు.
Mantra 2
सत्वा भरिषो गविषो दुवन्यसच्छ्रवस्यादिष उषसस्तुरण्यसत् । सत्यो द्रवो द्रवरः पतंगरो दधिक्रावेषमूर्जं स्वर्जनत् ॥
ఆయన సత్వవంతుడు—భరిష్ (సమృద్ధి) మోసుకొచ్చేవాడు, గవిష్ (కిరణ-గోములు/ప్రకాశ-గవ్యం) అన్వేషించేవాడు; కావలసిన శ్రవస్ (యశస్సు)ను గెలుచుకొనేవాడు; ఉషస్సుల ప్రేరణ, గమనంలో తురణ్యుడు (వేగవంతుడు). తన పరుగులో సత్యుడు, పరుగువారిలో పరుగువాడు, రెక్కలతో ఎగిరేవాడు—దధిక్రావన్ మా లోపల ఊర్జస్ (పోషణం) మరియు బలం, అలాగే స్వః (అంతః-స్వర్గ-ప్రకాశం)ను జనింపజేస్తాడు.
Mantra 3
उत स्मास्य द्रवतस्तुरण्यतः पर्णं न वेरनु वाति प्रगर्धिनः । श्येनस्येव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रतः ॥
మరియు నిజముగా, అతడు వేగమైన తురణ్యతో పరుగెత్తునప్పుడు, బలవంతుని ప్రేరణతో వాయువు ఎగిరే ఆకులా అతని వెంట సాగుతుంది. శ్యేనుడు (గద్ద) కంపించే పక్షపత్రమును చుట్టుముట్టినట్లే, దధిక్రావణుని మహాశక్తి మరియు పరాక్రమము అతడు దాటిపోవునప్పుడు అతనిని పరివేష్టించును.
Mantra 4
उत स्य वाजी क्षिपणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्ष आसनि । क्रतुं दधिक्रा अनु संतवीत्वत्पथामङ्कांस्यन्वापनीफणत् ॥
మరియు ఈ వాజీ (సమృద్ధి యొక్క అశ్వము) క్షిప్రగతితో తురితంగా దూసుకుపోతుంది; గ్రీవపై బంధింపబడి, పక్కన ఆసనముతో సన్నిహితంగా నిలుపబడినది. దధిక్రావణుడు క్రతు (సంకల్పము/ప్రేరక బుద్ధి)ను అనుసరించి శాసనబద్ధంగా నడుచును; మార్గమందు మలుపులను వంచి నేరుగా చేసి, దారియొక్క వక్రతలను వశపరచుకొనును.
Mantra 5
हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम् ॥
హంసుడు—శుచిలో అధిష్ఠితుడు, వసువు (దీప్తిమంతుడు)గా అంతరిక్షంలో అధిష్ఠితుడు; హోతగా వేదికపై అధిష్ఠితుడు, అతిథిగా గృహంలో అధిష్ఠితుడు. నరునిలో అధిష్ఠితుడు, వర (ఉన్నతస్థితి)లో అధిష్ఠితుడు, ఋతంలో అధిష్ఠితుడు, వ్యోమం (విస్తారము)లో అధిష్ఠితుడు; అప్జా (జలజన్యుడు), గోజా (కిరణ/గో-జన్యుడు), ఋతజా (ఋతజన్యుడు), అద్రిజా (శిలా/పర్వతజన్యుడు)—అతడే ఋతము.
Inside Sukta 40
How it unfolds
- Where it opens
A direct proclamation: the poet resolves to praise Dadhikrāvan and asks all Dawns—linked to Waters, Agni, Sun, and sacred speech—to propel him forward.
- Development
The hymn amplifies Dadhikrāvan’s kinetic power: his rushing movement, the wind tracking him, and the surrounding force that carries him beyond limits.
- Climax
The imagery peaks in a sweeping, multi-seated “haṃsa” vision—present in purity, midspace, altar, home, humans, the heights—born of waters and rays, culminating in identification with Ṛta.
- Where it settles
The praise settles into recognition: the deity’s outward victory mirrors an inward establishment in truth and right order, leaving the worshipper aligned and strengthened.
The deity: Dadhikrāvan
- In the VedaIn this hymn’s symbolic culmination, he is aligned with the “haṃsa” imagery—present in purity, midspace, altar, home, and the vast—born of waters and rays, and identified with Ṛta.
- Cosmic functionHe embodies victorious impetus: the force that carries the sacrifice and the worshipper forward, harmonizing dawn-renewal, solar radiance, fiery will, and the priestly word (Bṛhaspati/Aṅgirasa) into a single forward-driving victory.
- Inner significanceThe awakened life-force that outstrips inertia—clarity and aspiration moving through the mind like wind through space—culminating in recognition of an inner ‘Swan’ (pure witnessing intelligence) established in truth (Ṛta).
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama (Vāmadeva) gotra · A major seer of the Fourth Maṇḍala, renowned for hymns of inspired vision that link outer deities with inner realization and Ṛta.
Famous verses
दधिक्राव्ण इदु नु चर्किराम विश्वा इन्मामुषसः सूदयन्तु । अपामग्नेरुषसः सूर्यस्य बृहस्पतेराङ्गिरसस्य जिष्णोः ॥उत स्मास्य द्रवतस्तुरण्यतः पर्णं न वेरनु वाति प्रगर्धिनः । श्येनस्येव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रतः ॥haṃsaḥ śuciṣad… ṛtam
Attributes of the deity
- Swift, victorious momentum
- Wind-followed speed and crossing beyond obstacles
- Protector and energizer of the sacrificer
- Linked with dawn-impulsion (Uṣas) and purification (Apas)
- Solar and fiery brilliance (Sūrya/Agni)
- Connected to inspired speech and priestly power (Bṛhaspati/Aṅgirasa)
- Symbolically identified with Ṛta (cosmic order/truth)
Also by this seer
- A large portion of Rig Veda Maṇḍala 4 is attributed to Vāmadeva Gautama (including multiple hymns to Indra, Agni, and allied powers).
- Associated in later tradition with profound devotional insight and the articulation of cosmic order (Ṛta) through poetic revelation.
The rite, step by step
- Prepare the altar/fire (if maintained) and establish quiet attention facing the light of dawn or the fire.
- Invoke Dadhikrāvan by name, then mentally link the allied powers named in the hymn (Waters, Agni, Dawns, Sun, Bṛhaspati/Aṅgirasa).
- Recite the hymn steadily in Triṣṭubh cadence, emphasizing the ‘urge onward’ (Uṣas) and ‘victory’ motifs.
- Conclude with a short silent contemplation on Ṛta: order, truth, and right alignment of thought, speech, and action.
- Optionally repeat the final symbolic verse as a dhyāna (meditative) anchor for purity and inner steadiness.
Offerings
- Ghee (ājyam) into Agni
- Simple oblation such as milk/curd (dadhi) symbolically resonant with Dadhikrāvan’s name
- Water libation (āpo) for purification
- Optional soma-substitute in later practice (where appropriate)
Frequently Asked Questions
Dadhikrāvan is praised as a swift, victorious divine force—often pictured like a powerful steed or solar-bird energy—that carries the worshipper forward and protects the undertaking.
The hymn links Dadhikrāvan to a whole chain of supportive powers: dawn-renewal (Uṣas), purification (Waters), fiery will (Agni), illumination (Sūrya), and inspired sacred speech/priestly force (Bṛhaspati/Aṅgirasa).
It says the ‘Swan’—a symbol of pure, luminous consciousness—is present in many places (sky, altar, home, within people) and is born from waters and light; ultimately it is identified with Ṛta, the principle of truth and right order.
Ask anything about Sukta 40 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
