Rig Veda 4.40.3: Mandala 4, Sukta 40, Mantra 3

Sukta 4.40

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Dadhikrāvan

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उत स्मास्य द्रवतस्तुरण्यतः पर्णं न वेरनु वाति प्रगर्धिनः । श्येनस्येव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रतः ॥

Transliteration

utá smā́sya drávatas turaṇyatáḥ párṇaṃ ná vér ánu vā́ti pragardhínaḥ | śyenásyeva dhrájató aṅkásaṃ pári dadhikrā́vṇaḥ sahó ūrjá tári-trataḥ ||

Translation

మరియు నిజముగా, అతడు వేగమైన తురణ్యతో పరుగెత్తునప్పుడు, బలవంతుని ప్రేరణతో వాయువు ఎగిరే ఆకులా అతని వెంట సాగుతుంది. శ్యేనుడు (గద్ద) కంపించే పక్షపత్రమును చుట్టుముట్టినట్లే, దధిక్రావణుని మహాశక్తి మరియు పరాక్రమము అతడు దాటిపోవునప్పుడు అతనిని పరివేష్టించును.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• स्म: indeed, just
• स्म: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्म

• अस्य: of him/its
• अस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (अस्- pronominal stem)

• द्रवतस्: of (him) running, speeding
• द्रवतस्: विशेषण (of ‘अस्य’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: द्रवत् (from √द्रु/द्रव् ‘run, flow’)

• तुरण्यतः: of (him) rushing, impetuous
• तुरण्यतः: विशेषण (of ‘अस्य’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: तुरण्यत् (from √तुर् ‘hasten, overcome’)

• पर्णम्: a leaf, wing-feather
• पर्णम्: उपमान (in simile with ‘न’)
• Type: Noun
• Root: पर्ण

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• वेर्: away, aside
• वेर्: —
• Type: Indeclinable
• Root: वेर् (Vedic form; adverbial/particle, ‘apart/away’)

• अनु: along, after
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• वाति: blows
• वाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वा (वाति)

• प्रगर्धिनः: the eager/impetuous one (wind)
• प्रगर्धिनः: कर्तृ (agent of वाति)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्र-गर्धिन् (from √गर्ध् ‘be eager/greedy, desire’)

• श्येनस्य: of an eagle/falcon
• श्येनस्य: सम्बन्ध (genitive in simile)
• Type: Noun
• Root: श्येन

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• ध्रजतः: of (one) quivering, vibrating
• ध्रजतः: विशेषण (of ‘श्येनस्य’)
• Type: Adjective/Participle
• Root: ध्रजत् (from √ध्रज्/ध्रञ्ज् ‘shake, quiver’)

• अङ्कसम्: hook, bend; (here) curved part/turn
• अङ्कसम्: कर्म (object with ‘परि’ + implied motion/placement)
• Type: Noun
• Root: अङ्कस

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• दधिक्राव्णः: of Dadhikrāvan (the divine steed)
• दधिक्राव्णः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दधिक्रावन् (proper name)

• सहः: might, force
• सहः: कर्म/विशेष्य (with ‘ऊर्जा’ as coordinate)
• Type: Noun
• Root: सहस्

• ऊर्जा: with vigor, by strength
• ऊर्जा: करण (means: ‘with vigor/strength’)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा

• तरित्रतः: from/than the overcomer, the crosser
• तरित्रतः: अपादान (source/point of comparison: ‘from/than the crosser’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: तरित्र (from √तॄ ‘cross, overcome’)