Sukta 40
Sukta 4.40
Vāmadeva Gautama
Dadhikrāvan (primary); associated powers: Uṣas, Apas, Agni, Sūrya, Bṛhaspati, Angirasa
Triṣṭubh (probable)
हे संक्षिप्त सूक्त दधिक्रावन्चे स्तवन करते—त्या वेगवान, विजयशाली शक्तीचे, जी अनेकदा दिव्य अश्व किंवा सौर-पक्षी-शक्ती म्हणून कल्पिली जाते—आणि गायकाला उषा (प्रभाती) व सहकारी देवशक्ती (आपः, अग्नी, सूर्य, बृहस्पती, अङ्गिरस) यांच्या संगतीने पुढे जाण्यास प्रवृत्त करते. त्याचा वेग, वाऱ्यासारखी झेप/गती आणि रक्षणकारी सामर्थ्य यांचे गौरवगान केले आहे; आणि शेवटी अनेक लोकांत आसनस्थ “हंस” या गूढ प्रतीकात्मक वचनातून देवतेची ओळख ऋत (विश्वसत्य/व्यवस्था) याच्याशीच केली जाते.
Mantras
Mantra 1
दधिक्राव्ण इदु नु चर्किराम विश्वा इन्मामुषसः सूदयन्तु । अपामग्नेरुषसः सूर्यस्य बृहस्पतेराङ्गिरसस्य जिष्णोः ॥
आता खरोखर आम्ही दधिक्रावन् याचे कीर्तन करू; सर्व उषा मला पुढे प्रेरित करो—अपाम् (जल)च्या उषा, अग्नीच्या उषा, सूर्याच्या उषा, बृहस्पतीच्या, आङ्गिरसाच्या—त्या विजयीच्या.
Mantra 2
सत्वा भरिषो गविषो दुवन्यसच्छ्रवस्यादिष उषसस्तुरण्यसत् । सत्यो द्रवो द्रवरः पतंगरो दधिक्रावेषमूर्जं स्वर्जनत् ॥
तो सत्त्ववान् आहे—भरिष (समृद्धी) आणणारा, गविष (किरण-गव्या/प्रकाश-गायी) शोधणारा; तो इच्छित श्रवस् (यश) जिंकतो; तो उषांचा प्रेरक, गतीत त्वरित. धावण्यात सत्य, धावकांत धावक, पंखांचा उड्डाणकर्ता—दधिक्रावन् आमच्यात ऊर्जस् (पोषण) व बल, तसेच स्वः (अंतःस्वर्ग-प्रकाश) उत्पन्न करतो.
Mantra 3
उत स्मास्य द्रवतस्तुरण्यतः पर्णं न वेरनु वाति प्रगर्धिनः । श्येनस्येव ध्रजतो अङ्कसं परि दधिक्राव्णः सहोर्जा तरित्रतः ॥
आणि खरोखरच, तो जेव्हा तीव्र वेगाने धावतो, तेव्हा बलवानाच्या प्रेरणेने वारा उडत्या पानाप्रमाणे त्याच्या मागोमाग वाहतो. जसा श्येन (बाज) पक्ष्याच्या थरथरणाऱ्या उड्डाणपिसाभोवती, तशी दधिक्रावणाची महाशक्ती व पराक्रम त्याला वेढून राहतात, तो पार जात असताना.
Mantra 4
उत स्य वाजी क्षिपणिं तुरण्यति ग्रीवायां बद्धो अपिकक्ष आसनि । क्रतुं दधिक्रा अनु संतवीत्वत्पथामङ्कांस्यन्वापनीफणत् ॥
आणि हा वाजी (समृद्धीचा अश्व) क्षिप्र गतीने त्वरित धावतो; गळ्याशी बांधलेला, कुशीला आसनाने घट्ट धरलेला. दधिक्रावण क्रतु (संकल्प/प्रेरक बुद्धी) याच्या अनुसरणाने शिस्तीत चालतो; मार्गावर तो वळणांना वाकवून व सरळ करून, वाटेच्या वक्रता वश करतो.
Mantra 5
हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतसद्व्योमसदब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम् ॥
हंस—शुचिमध्ये अधिष्ठित, वसु (दीप्तिमान) म्हणून अंतरिक्षात अधिष्ठित; होता म्हणून वेदीवर अधिष्ठित, अतिथी म्हणून गृहात अधिष्ठित। नरामध्ये अधिष्ठित, वर (उच्चतम) मध्ये अधिष्ठित, ऋतात अधिष्ठित, व्योम (विस्तार) मध्ये अधिष्ठित; अप्-जा (जलज), गो-जा (किरण/गो-जन्य), ऋत-जा (ऋतजन्य), अद्रि-जा (शिला/पर्वतजन्य)—तोच ऋत आहे.
Frequently Asked Questions
Dadhikrāvan is praised as a swift, victorious divine force—often pictured like a powerful steed or solar-bird energy—that carries the worshipper forward and protects the undertaking.
The hymn links Dadhikrāvan to a whole chain of supportive powers: dawn-renewal (Uṣas), purification (Waters), fiery will (Agni), illumination (Sūrya), and inspired sacred speech/priestly force (Bṛhaspati/Aṅgirasa).
It says the ‘Swan’—a symbol of pure, luminous consciousness—is present in many places (sky, altar, home, within people) and is born from waters and light; ultimately it is identified with Ṛta, the principle of truth and right order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.