Valmiki Ramayana 2.76.6: Ayodhya Kanda, Sarga 76, Shloka 6

दशरथस्य अन्त्येष्टि

विधानम् · Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning

Devanagari script

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते ।

विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥६॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.76.6

Transliteration

kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayyanāgate |

vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam ||6||

Translation

హే రాజా! నేను దూరంగా ఉండగా, తిరిగి రాకముందే నీవు ఏమి సంకల్పించావు—ధర్మజ్ఞుడైన రాముని, మహాబలుడైన లక్ష్మణుని వనవాసానికి పంపుతూ?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; ‘of you/your’

• व्यवसितम्: resolved/decided
• व्यवसितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि-अव-√सि (धातु) → व्यवसित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘resolved/decided’

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• प्रोषिते: when (I was) away
• प्रोषिते: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√वस् (धातु) → प्रोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (PPP) पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘when (I was) away’

• मयि: while I (was)
• मयि: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन; सति-सप्तमी

• अनागते: not having returned
• अनागते: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरणम्)
• Type: Adjective
• Root: अन्-आ-√गम् (धातु) → अनागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (PPP) पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी: ‘before (I had) returned’

• विवास्य: having banished
• विवास्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: वि-√वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund): ‘having banished/exiled’

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• धर्मज्ञम्: knower of dharma
• धर्मज्ञम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: धर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: समास: धर्मं जानाति इति (उपपद-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रामम् इति विशेषण

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• महाबलम्: mighty/very strong
• महाबलम्: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: समास: महत् बलम् यस्य/महद् बलम् (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; लक्ष्मणम् इति विशेषण

Context

What have you done, O king, between my absence and my arrival? You have banished the righteous Rama and the valiant Lakshmana.

Characters & Entities

• Bharata
• Dasharatha
• Rama
• Lakshmana

FAQs

Who is the speaker addressing in this verse?

Bharata is addressing his deceased father, King Dasharatha, lamenting the decisions made during Bharata's absence.

What ethical conflict (Dharma) is highlighted in this verse?

Bharata highlights the tragedy of banishing Rama, whom he explicitly calls 'dharmajñam' (knower of Dharma), questioning the righteousness of the King's resolution made in haste.