Sarga 20

Verse 1

तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।आर्तशब्दो महान् जज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे तदा।।।।

పురుషవ్యాఘ్రుడైన రాముడు కృతాంజలిగా బయలుదేరుతుండగా, అప్పుడు అంతఃపురంలోని స్త్రీలలో మహా ఆర్తనాదం పుట్టింది।

Verse 2

कृत्येष्वचोदितः पित्रा सर्वस्यान्तःपुरस्य च।गतिर्यश्शरणं चापि स रामोऽद्य प्रवत्स्यति।।।।

తండ్రి ఆజ్ఞచే ప్రేరేపింపబడకపోయినను, విధికర్తవ్య బంధములచే బద్ధుడుకాకపోయినను—అంతఃపురమంతటికి గతి, శరణ్యము, రక్షకుడైన రాముడే నేడు వనవాసమునకు బయలుదేరుచున్నాడు।

Verse 3

कौशल्यायां यथा युक्तो जनन्यां वर्तते सदा।तथैव वर्ततेऽस्मासु जन्मप्रभृति राघवः।।।।

రాఘవుడు తన జనని కౌశల్య పట్ల ఎల్లప్పుడూ యథోచితంగా ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో, అలాగే జన్మనుంచే మా అందరి పట్ల కూడా అట్లే ప్రవర్తించాడు।

Verse 4

न क्रुध्यत्यभिशप्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।क्रुद्धान्प्रसादयन्सर्वान् स इतोऽद्य प्रवत्स्यति।।।।

కోపాన్ని కలిగించే కార్యాలను వర్జించి, శపించబడినప్పటికీ కోపపడక, కోపించిన వారందరినీ శాంతింపజేసే ఆ రాముడు నేడు ఇక్కడి నుండి వనవాసానికి బయలుదేరుతున్నాడు.

Verse 5

अबुद्धिर्बत नो राजा जीवलोकं चरत्ययम्।यो गतिं सर्वभूतानां परित्यजति राघवम्।।.।।

అయ్యో! మా రాజు బుద్ధి కోల్పోయినవాడై కూడా జీవలోకంలో తిరుగుతున్నాడు; ఎందుకంటే సమస్త ప్రాణులకు శరణమైన రాఘవుని అతడు పరిత్యజిస్తున్నాడు।

Verse 6

इति सर्वा महिष्यस्ता विवत्सा इव धेनवः।पतिमाचुक्रुशुश्चैव सस्वरं चापि चुक्रुशुः।।।।

ఇలా ఆ ప్రధాన మహిషులందరూ—దూడలేని ఆవులవలె—తమ భర్తను ఉద్దేశించి పెద్ద స్వరంతో విలపిస్తూ, గట్టిగా ఆర్తనాదం చేశారు.

Verse 7

स हि चान्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।पुत्रशोकाभिसन्तप्तः श्रुत्वा व्यालीयताऽसने।।।।

పుత్రశోకంతో దగ్ధుడైన రాజు అంతఃపురం నుండి వచ్చిన భయంకర ఆర్తధ్వనిని విని తన ఆసనంపైనే కూలిపోయాడు.

Verse 8

रामस्तु भृशमायस्तो निश्श्वसन्निव कुञ्जरः।जगाम सहितो भ्रात्रा मातुरन्तःपुरं वशी।।।।

కానీ రాముడు తీవ్రమైన వ్యథతో, ఏనుగువలె దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడుస్తూ, అయినా స్వయంనిగ్రహంతో, తన అన్నదమ్ముతో కలిసి తల్లి అంతఃపురానికి వెళ్లాడు.

Verse 9

सोऽपश्यत्पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम्।उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश्चापरान्बहून्।।।।

అక్కడ అతడు పరమపూజ్యుడైన ఒక వృద్ధ పురుషుణ్ణి చూచెను; అతడు గృహద్వారమున కూర్చుండి ఉండెను, సమీపమున మరికొందరు అనేకులు నిలిచి ఉండిరి।

Verse 10

दृष्ट्वैव तु तदा रामं ते सर्वे सहसोत्थिताः।जयेन जयतां श्रेष्ठं वर्धयन्ति स्म राघवम्।।।।

అప్పుడు రాముణ్ణి చూడగానే వారందరూ ఒక్కసారిగా లేచి, ‘జయ! జయ!’ అని పలుకుతూ జయవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాఘవుని స్తుతించారు।

Verse 11

प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः।ब्राह्मणान्वेदसम्पन्नान्वृद्धान्राज्ञाऽभिसत्कृतान्।।।।

అతడు మొదటి ప్రాంగణంలో ప్రవేశించి, రెండవ ప్రాంగణంలో వేదసంపన్నులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులను చూశాడు; రాజు వారిని యథోచితంగా సత్కరించాడు।

Verse 12

प्रणम्य रामस्तान्विप्रांस्तृतीयायां ददर्श सः।स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला द्वाररक्षणतत्पराः।।।।

ఆ విప్రులకు నమస్కరించి రాముడు మూడవ ప్రాంగణంలో చూశాడు—అక్కడ వృద్ధ స్త్రీలు, బాలికలు ద్వారరక్షణలో నిమగ్నమై ఉన్నారు।

Verse 13

वर्धयित्वा प्रहृष्टास्ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः।न्यवेदयन्त त्वरिता राममातुः प्रियं तदा।।।।

ఆ స్త్రీలు ఆనందంతో మంగళాశీర్వాదాలు పలికి, త్వరగా గృహంలో ప్రవేశించి, అప్పుడు రామమాతకు ఆ ప్రియవార్తను నివేదించారు।

Verse 14

कौशल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता।प्रभाते त्वकरोत्पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी।।।।

దేవి కౌశల్య కూడా ఆ రాత్రి సమాహితచిత్తంతో గడిపి, ఉదయాన పుత్రహితాన్ని కోరుతూ విష్ణుపూజను నిర్వహించింది।

Verse 15

सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा।अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत्कृतमङ्गला।।।।

ఆమె క్షౌమవస్త్రాలు ధరించి హర్షితురాలై, నిత్య వ్రతపరాయణగా, మంత్రోచ్ఛారణతో మంగళక్రియలు పూర్తిచేసి, అప్పుడు అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించింది।

Verse 16

प्रविश्य च तदा रामो मातुरन्त:पुरं शुभम्।ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम्।।।।

అప్పుడు రాముడు తల్లి యొక్క శుభ అంతఃపురంలో ప్రవేశించి, అక్కడ హుతాశనంలో (అగ్నిలో) ఆహుతులు సమర్పింపజేస్తున్న తల్లిని చూశాడు।

Verse 17

देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत्समुद्यतम्।दध्यक्षतं घृतं चैव मोदकान्हविषस्तथा।।।।लाजान्माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।समिध: पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः।।।।

అక్కడ రఘునందనుడు రాముడు దేవకార్యార్థం సిద్ధంగా ఉంచిన ద్రవ్యాలను చూశాడు—దధి, అక్షతలు, ఘృతం, మోదకాలు, హవిస్సు, లాజాలు, తెల్లని మాలలు, పాయసం, కృసరం, సమిధలు మరియు జలపూర్ణ కలశాలు।

Verse 18

देवकार्यनिमित्तं च तत्रापश्यत्समुद्यतम्।दध्यक्षतं घृतं चैव मोदकान्हविषस्तथा।।2.20.17।।लाजान्माल्यानि शुक्लानि पायसं कृसरं तथा।समिध: पूर्णकुम्भांश्च ददर्श रघुनन्दनः।।2.20.18।।

దేవకార్య నిమిత్తంగా అక్కడ సమస్తం సిద్ధంగా ఉండెను—దధి, అక్షతలు, ఘృతము, మోదకములు, హోమహవిష్యము, లాజాలు, శ్వేతమాల్యములు, పాయసం, కృసరం, సమిధలు మరియు జలపూర్ణకుంభములు—ఇవన్నీ రఘునందనుడు దర్శించెను।

Verse 19

तां शुक्लक्षौमसंवीतां व्रतयोगेन कर्शिताम्।तर्पयन्तीं ददर्शाद्भिर्देवतां देववर्णिनीम्।।।।

అతడు కౌసల్యను దర్శించెను—శ్వేత క్షౌమవస్త్రధారిణి, వ్రతయోగముచే కృశమైనది, దేవవర్ణినిగా ప్రకాశించుచు, దేవతలను తృప్తిపరచుటకు జలతర్పణం చేయుచుండెను।

Verse 20

सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनमागतम्।अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं बडबा यथा।।।।

చిరకాలానంతరం తన కుమారుడు—మాతృనందనుడు—వచ్చినదని చూచి ఆమె హర్షంతో అతని వైపు పరుగెత్తెను; యథా వడబ తన కిశోరశావకమునకు పరుగెత్తునట్లు।

Verse 21

स मातरमभिक्रान्तामुपसंगृह्य राघवः।परिष्वक्तश्च बाहुभ्यामुपाघ्रातश्च मूर्धनि।।।।

తన వైపు వచ్చుచున్న మాతను రాఘవుడు భక్తితో స్వీకరించెను; ఆమె రెండు భుజములతో అతనిని ఆలింగనం చేసి, అతని శిరస్సుపై ముద్దుపెట్టెను।

Verse 22

तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।कौशल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः।।।।

అప్పుడు పుత్రవాత్సల్యంతో నిండిన కౌశల్య తన అజేయుడైన కుమారుడు రాఘవునితో ప్రియమూ హితమూ అయిన వచనాలు పలికింది।

Verse 23

वृद्धानां धर्मशीलानां राजर्षीणां महात्मनाम्।प्राप्नुह्यायुश्च कीर्तिं च धर्मं चोपहितं कुले।।।।

ధర్మశీలులైన వృద్ధ మహాత్మ రాజర్షులవలె నీవు దీర్ఘాయుష్షును, కీర్తిని పొందుగాక; నీ వంశంలో స్థాపితమైన ధర్మాన్ని సమ్యకంగా నిలుపుగాక।

Verse 24

सत्यप्रतिज्ञं पितरं राजानं पश्य राघव।अद्यैव हि त्वां धर्मात्मा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति।।।।

ఓ రాఘవా, సత్యప్రతిజ్ఞుడైన నీ తండ్రి రాజును చూడు; ఆ ధర్మాత్ముడు నిన్నే ఈ రోజే యువరాజ్యాభిషేకం చేయనున్నాడు।

Verse 25

दत्तमासनमालभ्य भोजनेन निमन्त्रितः।मातरं राघवः किञ्चिद्व्रीडात्प्रसार्याञ्जलिमब्रवीत्।।।।

తల్లి భోజనానికి ఆహ్వానించగా రాఘవుడు ఇచ్చిన ఆసనాన్ని కేవలం తాకి, కొద్దిగా సంకోచంతో అంజలి జోడించి తల్లితో పలికాడు।

Verse 26

स स्वभावविनीतश्च गौरवाच्च तदा नतः।प्रस्थितो दण्डकारण्यमाप्रष्टुमुपचक्रमे।।।।

రాముడు స్వభావతః వినయశీలుడు; అప్పుడు గౌరవంతో నమస్కరించి, దండకారణ్యానికి బయలుదేరబోతూ తల్లిని అనుమతి కోరడం ప్రారంభించాడు।

Verse 27

देवि नूनं न जानीषे महद्भयमुपस्थितम्।इदं तव च दुःखाय वैदेह्या लक्ष्मणस्य च।।।।

అమ్మా, నిశ్చయంగా మీరు ఇంకా తెలియదు—ఒక మహా విపత్తు సమీపించింది. ఇది మీకు, వైదేహి (సీత)కూ, లక్ష్మణుడికీ దుఃఖకారణమగును।

Verse 28

गमिष्ये दण्डकारण्यं किमनेनासनेन मे।विष्टरासनयोग्यो हि कालोऽयं मामुपस्थितः।।।।

నేను దండకారణ్యానికి వెళ్తాను; ఇప్పుడు ఈ ఆసనం నాకు ఏమి ప్రయోజనం? నాకు కేవలం కుశాసనానికే తగిన కాలం వచ్చి చేరింది।

Verse 29

चतुर्दश हि वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।मधुमूलफलैर्जीवन्हित्वा मुनिवदामिषम्।।।।

పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నేను నిర్జన వనంలో నివసిస్తాను। తేనె, మూలాలు, ఫలాలతో జీవించి, మునివలె మాంసాన్ని త్యజిస్తాను।

Verse 30

भरताय महाराजो यौवराज्यं प्रयच्छति।मां पुनर्दण्डकारण्ये विवासयति तापसम्।।।।

మహారాజు భరతునికి యువరాజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాడు; నన్ను మాత్రం మళ్లీ దండకారణ్యానికి తపస్విగా నివసింపజేస్తున్నాడు।

Verse 31

स षट्चाष्टौ च वर्षाणि वत्स्यामि विजने वने।आसेवमानो वन्यानि फलमूलैश्च वर्तयन्।।।।

ఈ విధంగా నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు నిర్జన అరణ్యంలో నివసిస్తాను; అరణ్యం ప్రసాదించే ఫలమూలాది వన్యాహారంతోనే జీవనం సాగిస్తూ, అడవి ఇచ్చేదానినే స్వీకరిస్తాను।

Verse 32

सा निकृत्तेव सालस्य यष्टिः परशुना वने।पपात सहसा देवी देवतेव दिवश्च्युता।।।।

అప్పుడు దేవి కౌసల్య అకస్మాత్తుగా పడిపోయింది—అరణ్యంలో గొడ్డలితో నరికిన సాల వృక్షశాఖలా, స్వర్గం నుండి చ్యుతమైన దేవతలా।

Verse 33

तामदुःखोचितां दृष्ट्वा पतितां कदलीमिव।रामस्तूत्थापयामास मातरं गतचेतसम्।।।।

దుఃఖానికి అర్హురాలు కాని, అరటిచెట్టు వలె పడిపోయి చైతన్యహీనమైన తల్లిని చూసి రాముడు ఆమెను లేపాడు।

Verse 34

उपावृत्त्योत्थितां दीनां बडबामिव वाहिताम्।पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं विममर्श च पाणिना।।।।

భూమిపై ఒలికివచ్చి లేచిన దయనీయురాలిని—భారం లాగి అలసిన మాద గుర్రములా—ధూళితో మసకబారిన ఆమె సర్వాంగాన్ని రాముడు తన చేతితో మృదువుగా తుడిచి సాంత్వనపరిచాడు।

Verse 35

सा राघवमुपासीनमसुखार्ता सुखोचिता।उवाच पुरुषव्याघ्रमुपशृण्वति लक्ष्मणे।।।।

సుఖానికి యోగ్యురాలై ఉండి కూడా దుఃఖంతో నలిగిన కౌసల్య, సమీపంలో కూర్చున్న పురుషవ్యాఘ్రమైన రాఘవునితో పలికింది; లక్ష్మణుడు కూడా వింటున్నాడు।

Verse 36

यदि पुत्र न जायेथा मम शोकाय राघव।न स्म दुःखमतो भूयः पश्येयमहमप्रजाः।।।।

హే రాఘవ పుత్రా! నీవు నా శోకానికి కారణమై జన్మించకపోయి ఉంటే, నేను సంతానహీనురాలినైనా దీనికన్నా గొప్ప దుఃఖాన్ని చూడనిదానిని.

Verse 37

एक एव हि वन्ध्याया श्शोको भवति मानसः।अप्रजाऽस्मीति सन्तापो न ह्यन्यः पुत्र विद्यते।।।।

హే పుత్రా! వంధ్య స్త్రీ మనసులో ఒకటే శోకం—‘నేను సంతానహీనురాలిని’ అనే దహనం; దీనికన్నా మించిన మరో దుఃఖం లేదు.

Verse 38

न दृष्टपूर्वं कल्याणं सुखं वा पतिपौरुषे।अपि पुत्रे ऽपि पश्येयमिति रामाऽस्थितं मया।।।।

హే రామా! భర్త పరాక్రమాధికారంలో నేను ఇంతకుముందు కల్యాణమో సుఖమో చూడలేదు; కుమారుడు రాజ్యాధికారంలో స్థిరపడితే చూడగలననే ఆశతోనే నేను నిలిచాను.

Verse 39

सा बहून्यमनोज्ञानि वाक्यानि हृदयच्छिदाम्।अहं श्रोष्ये सपत्नीनामवराणां वरा सती।।।।

నేను జ్యేష్ఠ రాణినైనా, నాకంటే చిన్న సహపత్నుల నుండి అనేక అసహ్యమైన, హృదయాన్ని చీల్చే మాటలు వినవలసి వస్తుంది.

Verse 40

अतो दुःखतरं किं नु प्रमदानां भविष्यति।मम शोको विलापश्च यादृशोऽयमनन्तकः।।।।

అందువల్ల స్త్రీలకు దీనికన్నా గొప్ప దుఃఖం ఇంకేముంటుంది? నావంటి ఈ అంతులేని శోకమూ విలాపమూ—ఇదికన్నా బాధ ఏముంది?

Verse 41

त्वयि सन्निहितेऽप्येवमहमासं निराकृता।किं पुनः प्रोषिते तात ध्रुवं मरणमेव मे।।।।

తాతా! నీవు సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ నన్ను త్రోసివేసినట్టుగా చేశారు; మరి నీవు వనవాసంలో దూరంగా ఉన్నప్పుడు నాకు నిశ్చయంగా మరణమే కలుగుతుంది.

Verse 42

अत्यन्तनिगृहीतास्मि भर्तुर्नित्यमतन्त्रिता।परिवारेण कैकेय्या स्समा वाप्यथवाऽवरा।।।।

నేను పూర్తిగా నియంత్రింపబడి, భర్తకు లోబడి ఎల్లప్పుడూ స్వతంత్రతలేని దానిని. కైకేయి పరివార సేవకుల సరసన—లేదా వారికన్నా తక్కువగా—నన్ను చూస్తున్నారు.

Verse 43

योऽहि मां सेवते कश्चिदथवाप्यनुवर्तते।कैकेय्याः पुत्रमन्वीक्ष्य स्वश्चि जनो नाभिभाषते।।।।

ఎవరైనా నన్ను సేవించినా లేదా నా వెంట ఉన్నా, కైకేయి కుమారుణ్ని చూసిన వెంటనే—నా స్వజనులే అయినా—నాతో మాటాడరు.

Verse 44

नित्यक्रोधतया तस्याः कथं नु खरवादितत्।कैकेय्या वदनं द्रष्टुं पुत्र शक्ष्यामि दुर्गता।।।।

పుత్రా! నేను ఇంత దుర్గతిలో ఉన్నాను; ఎల్లప్పుడూ కోపంతో, కఠిన వాక్యాలతో మాట్లాడే ఆ కైకేయి ముఖాన్ని నేను ఎలా చూడగలను?

Verse 45

दश सप्त च वर्षाणि जातस्य तव राघवअतितानि प्रकाङ्क्षन्त्या मया दुःखपरिक्षयम्।।।।

హే రాఘవా! నీ యౌవనప్రాప్తి నుండి పదిహేడు సంవత్సరాలు గడిచాయి; అంతకాలం నేను నా దుఃఖాంతాన్ని కోరుకుంటూ వ్యాకులంగా జీవించాను।

Verse 46

तदक्षयं महद्दुःखं नोत्सहे सहितुं चिरम्।विप्रकारं सपत्नीनामेवं जीर्णाऽपि राघव।।।।

అందువల్ల, హే రాఘవా! ఈ మహత్తరమైన, అంతులేని దుఃఖాన్ని నేను ఎక్కువకాలం భరించలేను; సహపత్నుల అవమానకరమైన వేధింపులనూ—ఇంత వృద్ధురాలినైనా—సహించలేను।

Verse 47

अपश्यन्ती तव मुखं परिपूर्णशशिप्रभम्।कृपणा वर्तयिष्यामि कथं कृपणजीविकाम्।।।।

పూర్ణచంద్రుని వలె కాంతిమంతమైన నీ ముఖాన్ని చూడక, దయనీయురాలైన నేను ఈ దుఃఖభరిత జీవనాన్ని ఎలా కొనసాగించగలను?

Verse 48

उपवासैश्च योगैश्च बहुभिश्च परिश्रमैः।दुःखं संवर्धितो मोघं त्वं हि दुर्गतया मया।।।।

ఉపవాసాలు, యోగసాధనలు, అనేక శ్రమలతో—నా దుర్గతిలోనూ—నేను నిన్ను కష్టపడి పెంచాను; కానీ ఇప్పుడు హాయ్, అన్నీ వ్యర్థమైనట్లే అనిపిస్తోంది—నా దురదృష్టం!

Verse 49

स्थिरं तु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।प्रावृषीव महानद्या स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा।।।।

నా హృదయం నిజంగా దృఢమైనదే అనిపిస్తోంది, ఎందుకంటే అది చీలిపోవడం లేదు; వర్షాకాలంలో మహానది తీరం కొత్త వరదనీటితో తాకబడినా కూలిపోనట్లుగా।

Verse 50

ममैव नूनं मरणं न विद्यतेन चावकाऽशोस्ति यमक्षयेऽमम।यदन्तकोऽद्यैव न मां जिहीर्षति।प्रसह्य सिंहो रुदतीं मृगीमिव।।।।

నిశ్చయంగా నాకు మరణమే లేదు, యమలోకంలో నాకు చోటూ లేదు; ఎందుకంటే అంతకుడు ఈ క్షణమే నన్ను బలవంతంగా హరించడు—సింహం ఏడుస్తున్న జింకను ఎత్తుకుపోయినట్లు.

Verse 51

स्थिरं हि नूनं हृदयं ममायसंन भिद्यते यद्भुवि नावदीर्यते।अनेन दुःखेन च देहमर्पितंध्रुवं ह्यकाले मरणं न विद्यते।।।।

నిశ్చయంగా నా హృదయం ఇనుములా దృఢం; అది పగలదు, భూమిపై పడినా చీలిపోదు. ఈ దుఃఖానికి అర్పితమైన ఈ దేహానికి కూడా అకాలమరణం రాదు—ఇది ధృవం.

Verse 52

इदं हि दुःखं यदनर्थकानि मेव्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।तपश्च तप्तं यदपत्यकारणात्सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे।।।।

ఇదే నా దుఃఖం—నా వ్రతాలు, దానాలు, నియమాలు అన్నీ వ్యర్థమయ్యాయి. సంతానప్రాప్తి కోసం చేసిన తపస్సు కూడా ఫలించలేదు—ఉషర భూమిలో విత్తిన విత్తనంలా.

Verse 53

यदि ह्यकाले मरणं स्वयेच्छयालभेत कश्चिद्गुरुदुःखकर्शितः।गताहमद्यैव परेतसंसदंविना त्वया धेनुरिवात्मजेन वै।।।।

అసహ్యమైన దుఃఖంతో నలిగినవాడు తన ఇష్టంతో అకాలమరణం పొందగలిగితే, నేను ఈ రోజే పరలోకసభకు (యమసభకు) వెళ్లిపోయేవాడిని; ఎందుకంటే నీవు లేక నేను దూడలేని ఆవులా ఉన్నాను.

Verse 54

अथापि किं जीवितमद्य मे वृथात्वया विना चन्द्रनिभाननप्रभ।अनुव्रजिष्यामि वनं त्वयैव गौस्सुदुर्बला वत्समिवानुकाङ्क्षया।।।।

అయినా నేడు నా జీవితం ఏ ప్రయోజనం? నీవు లేనిదే అది వ్యర్థం, ఓ పూర్ణచంద్రసమ ముఖప్రభావతీ! నేను నిన్నే అనుసరించి వనానికి వస్తాను; స్నేహభరిత ఆకాంక్షతో బలహీన గోవు తన దూడను వెదుక్కుంటూ వెంబడించునట్లు.

Verse 55

भृशमसुखममर्षिता तदाबहु विललाप समीक्ष्य राघवम्।व्यसनमुपनिशम्य सा महत्सुतमिव बद्धमवेक्ष्य किन्नरी।।।।

అప్పుడు ఆమె తీవ్రమైన దుఃఖంతో కుంగి, ఆగ్రహంతో మండిపడి, రాఘవుణ్ని చూసి ఎంతో విలపించింది. మహా విపత్తు వార్త విని, బంధించబడిన తన ప్రౌఢ కుమారుని చూస్తున్న కిన్నరీలా అతనిని తిలకించింది.