Shloka 12

प्रणम्य रामस्तान्विप्रांस्तृतीयायां ददर्श सः।स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला द्वाररक्षणतत्पराः।।।।

praṇamya rāmas tān viprāṃs tṛtīyāyāṃ dadarśa saḥ | striyo vṛddhās tathā bālā dvāra-rakṣaṇa-tatparāḥ || 2.20.12 ||

ఆ విప్రులకు నమస్కరించి రాముడు మూడవ ప్రాంగణంలో చూశాడు—అక్కడ వృద్ధ స్త్రీలు, బాలికలు ద్వారరక్షణలో నిమగ్నమై ఉన్నారు।

प्रणम्यhaving bowed, having paid obeisance
प्रणम्य:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeIndeclinable
Rootप्र-नम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from √नम् with उपसर्ग प्र; अव्ययवत्
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तान्those
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
विप्रान्brahmins
विप्रान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
तृतीयायाम्in the third (courtyard)
तृतीयायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (kakṣyām understood)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वृद्धाःold
वृद्धाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (striyaḥ)
तथाand also
तथा:
निपात (Particle/Connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यतावाचक (also/likewise)
बालाःchildren, young ones
बालाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (सामान्यतः), प्रथमा, बहुवचन; 'children/young ones'
द्वाररक्षणतत्पराःintent on guarding the door
द्वाररक्षणतत्पराः:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootद्वार-रक्षण-तत्पर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: तत्पुरुष (द्वारस्य रक्षणे तत्पराः = intent on guarding the door)

Rama wished the brahmins and saw old men, women and children vigilantly guarding the door in the third courtyard.

R
Rāma
B
brahmins (vipra)

FAQs

Dharma is practiced through respect (praṇāma) to the worthy and through disciplined duty (guarding), showing social order and responsibility.

Rāma proceeds inward, first honoring the brahmins, then encountering vigilant attendants guarding access in the next enclosure.

Rāma’s humility and courtesy, and the attendants’ steadfastness in assigned duty.