Shloka 22

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

Devanagari script

तमुवाच दुराधर्षं राघवं सुतमात्मनः।कौशल्या पुत्रवात्सल्यादिदं प्रियहितं वचः।।।।

Transliteration

tam uvāca durādharṣaṃ rāghavaṃ sutam ātmanaḥ |

kauśalyā putravātsalyād idaṃ priyahitaṃ vacaḥ ||

Translation

అప్పుడు పుత్రవాత్సల్యంతో నిండిన కౌశల్య తన అజేయుడైన కుమారుడు రాఘవునితో ప్రియమూ హితమూ అయిన వచనాలు పలికింది।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• दुराधर्षम्: invincible
• दुराधर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुराधर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to राघवम्)

• राघवम्: Raghava (Rama)
• राघवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; राघवम् इति विशेष्यस्य अपि विशेषणवत्

• आत्मनः: of herself/own
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• कौशल्या: Kausalya
• कौशल्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुत्र-वात्सल्यात्: out of affection for her son
• पुत्र-वात्सल्यात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + वात्सल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतौ पञ्चमी; समासः (तत्पुरुष)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रिय-हितम्: pleasant and beneficial
• प्रिय-हितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to वचः); समासः (द्वन्द्व) ‘pleasant and beneficial’

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Out of love for her son, the invincible scion of the Raghu dynasty, Kausalya spoke with gentle and pleasant words:

Characters & Entities

• Kauśalyā
• Rāma (Rāghava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes benevolent speech: counsel should be both kind (priya) and truly beneficial (hita), especially from elders to the young.

What is the narrative situation?

Kauśalyā begins to address Rāma affectionately, preparing to offer blessings and guidance.

Which character virtue is emphasized?

Kauśalyā’s caring wisdom—love expressed through guidance aimed at her son’s welfare.