Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 20›Shloka 52
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 52

अयोध्याकाण्डे विंशः सर्गः

Rama Enters Kauśalyā’s Antaḥpura; Ritual Preparations and the Shock of Exile

Devanagari script

इदं हि दुःखं यदनर्थकानि मेव्रतानि दानानि च संयमाश्च हि।तपश्च तप्तं यदपत्यकारणात्सुनिष्फलं बीजमिवोप्तमूषरे।।।।

Transliteration

idaṃ hi duḥkhaṃ yad anarthakāni me vratāni dānāni ca saṃyamāś ca hi | tapaś ca taptaṃ yad apatyakāraṇāt suniṣphalaṃ bījam ivoptam ūṣare ||

Translation

ఇదే నా దుఃఖం—నా వ్రతాలు, దానాలు, నియమాలు అన్నీ వ్యర్థమయ్యాయి. సంతానప్రాప్తి కోసం చేసిన తపస్సు కూడా ఫలించలేదు—ఉషర భూమిలో విత్తిన విత్తనంలా.

Word by Word
इदम्this
इदम्:
कर्तृ/विषयः (subject/topic of statement)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपातः (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः/पदार्थ-प्रबोधकः (particle; emphatic/causal nuance)
दुःखम्sorrow, regret
दुःखम्:
कर्तृ/विषयः (predicate-noun with इदम्)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
यत्that which
यत्:
सम्बन्धः (relative link to इदम् दुःखम्)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; relative pronoun introducing clause)
अनर्थकानिmeaningless, futile
अनर्थकानि:
विशेषणम् (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअनर्थक (प्रातिपदिक; अ- + अर्थक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.; agrees with व्रतानि/दानानि/संयमाः as predicative adj.)
मेmy
मे:
सम्बन्धः (possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Gen. sg.; enclitic form)
व्रतानिvows, observances
व्रतानि:
कर्तृ/विषयः (items being described as futile)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.)
दानानिgifts, charities
दानानि:
कर्तृ/विषयः (co-listed item)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. neut.)
चand
च:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
संयमाःrestraints, self-control
संयमाः:
कर्तृ/विषयः (co-listed item)
TypeNoun
Rootसंयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. masc.)
चand
च:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपातः (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
तपःausterity, penance
तपः:
कर्तृ/विषयः (additional item in list)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
चand
च:
समुच्चयः (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
तप्तम्performed, practised
तप्तम्:
विशेषणम् (qualifier of तपः)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) = तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (PPP; Nom. sg. neut.; agrees with तपः)
यत्which
यत्:
सम्बन्धः (relative link; repeats for second clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; relative pronoun)
अपत्यकारणात्from/for the cause of progeny
अपत्यकारणात्:
हेतुः (cause/purpose: for the sake of progeny)
TypeNoun
Rootअपत्य + कारण (प्रातिपदिक-द्वय) + तसिल्/तसि (ablative) = अपत्यकारण (समास-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (अपत्यस्य कारणम्); नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (Abl. sg. neut.; हेतौ/कारणे)
सुनिष्फलम्utterly fruitless
सुनिष्फलम्:
विशेषणम् (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसु + निष्फल (प्रातिपदिक; उपसर्ग/उपपद-पूर्वक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.; predicate adj. to तपः/बीजम्-उपमा)
बीजम्seed
बीजम्:
उपमानम् (standard of comparison)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. neut.)
इवlike, as
इव:
उपमा-सूचकः (marks simile)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्ययम् (comparative particle)
उप्तम्sown
उप्तम्:
विशेषणम् (qualifier of बीजम्)
TypeAdjective
Rootवप् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय) = उप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (PPP; Nom. sg. neut.; agrees with बीजम्)
ऊषरेin barren land
ऊषरे:
अधिकरणम् (locus: where sown)
TypeNoun
Rootऊषर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Loc. sg. neut.)
Context

My regret is that all my mortifications, gifts of charity and penances are of no avail. Even the asceticism which I practised for the sake of progeny was fruitless like a seed sown in a barren land.

Characters & Entities
R
Rāma

FAQs

It raises the classic dharmic question of effort versus outcome: righteous acts may not yield visible rewards, yet their moral worth lies in sincerity and adherence to truth.

Kausalyā reflects on the religious disciplines she undertook to obtain a son, lamenting that the present calamity makes those spiritual labors feel wasted.

Spiritual striving—she had lived with vows, charity, and restraint, showing commitment to religious duty even before the crisis.

←Previous Verse
Next Verse→