Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः सूत उवाच अथ देवो हृषीकेशो भगवान् पुरुषोत्तमः / तताप घोरं पुत्रार्थं निदानं तपसस्तपः

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో ఇరవైమూడవ అధ్యాయం ముగిసెను. సూతుడు పలికెను—అనంతరం దేవుడు హృషీకేశుడు, భగవాన్ పురుషోత్తముడు, పుత్రార్థమై ఘోర తపస్సు చేసెను—తపస్సుకే మూలనిదానమైన తపస్సు।

Verse 2

स्वेच्छयाप्यवतीर्णो ऽसौ कृतकृत्यो ऽपि विश्वधृक् / चचार स्वात्मनो मूलं बोधयन् भावमैश्वरम्

విశ్వాన్ని ధరించువాడు, కృతకృత్యుడైనప్పటికీ, స్వేచ్ఛతో అవతరించాడు; మరియు సంచరిస్తూ తన స్వాత్మమూలాన్ని వెల్లడించి, ఐశ్వరభావాన్ని బోధింపజేశాడు।

Verse 3

जगाम योगिभिर्जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् / आश्रमं तूपमन्योर्वै मुनीन्द्रस्य महात्मनः

అనంతరం ఆయన యోగులచే సేవింపబడిన, నానావిధ పక్షులతో కిలకిలారవమయమైన మహాత్మ మునీంద్రుడు ఉపమన్యువు ఆశ్రమానికి వెళ్లెను।

Verse 4

तपत्त्रिराजमारूढः सुपर्णमतितेजसम् / शङ्खचक्रगदापाणिः श्रीवत्सकृतलक्षणः

అతడు దహించే తేజస్సుగల పక్షిరాజు గరుడుడు—అతితేజస్వి సుపర్ణుడు—పై అధిరోహించి దర్శనమిచ్చెను; చేతులలో శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి, వక్షస్థలమందు శుభ శ్రీవత్సలక్షణముతో ప్రకాశించెను।

Verse 5

नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं वेदघोषनिनादितम्

ఆ స్థలం నానావిధ వృక్షలతలతో నిండినది, విభిన్న పుష్పాలతో శోభించినది; ఋషుల ఆశ్రమాలతో సమృద్ధమై, వేదఘోష ధ్వనులతో మార్మోగుచుండెను।

Verse 6

सिंहर्क्षशरभाकीर्णं शार्दूलगजसंयुतम् / विमलस्वादुपानीयैः सरोभिरुपशोभितम्

ఆ ప్రాంతం సింహాలు, ఎలుగుబంట్లు, శరభాలతో నిండినది; పులులు, గజాలతో కూడినది; నిర్మలమైన మధురజల సరస్సులతో మరింత శోభిల్లుచుండెను।

Verse 7

आरामैर्विविधैर्जुष्टं देवतायतनैः शुभैः / ऋषिकैरृषिपुत्रैश्च महामुनिगणैस्तथा

ఆ స్థలం నానావిధ రమ్యారామాలతో సమృద్ధమై, దేవతల శుభ ఆలయాలతో అలంకృతమై; ఋషులు, ఋషిపుత్రులు మరియు మహామునిగణాలతో నిండియుండెను।

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नैः सेवितं चाग्निहोत्रिभिः / योगिभिर्ध्याननिरतैर्नासाग्रगतलोचनैः

ఆ స్థలం వేదాధ్యయనసంపన్నులచే, అగ్నిహోత్రం ఆచరించువారిచే సేవింపబడుతుంది; అలాగే ధ్యాననిరత యోగులచే కూడా, వారి దృష్టి నాసాగ్రంపై స్థిరమై ఉంటుంది।

Verse 9

उपेतं सर्वतः पुण्यं ज्ञानिभिस्तत्त्वदर्शिभिः / नदीभिरभितो जुष्टं जापकैर्ब्रह्मवादिभिः

ఆ స్థలం అన్ని వైపులా పుణ్యమయమై, తత్త్వదర్శి జ్ఞానులచే ఉపేతమై ఉంది; చుట్టూ నదులు దానిని ఆలింగనం చేసి పోషిస్తాయి, అలాగే జపకులు మరియు బ్రహ్మవాదులు అక్కడ సంచరిస్తారు।

Verse 10

सेवितं तापसैः पुण्यैरीशाराधनतत्परैः / प्रशान्तैः सत्यसंकल्पैर्निः शोकैर्निरुपद्रवैः

ఆ స్థలం పుణ్య తపస్వులచే సేవింపబడుతుంది; వారు ఈశ్వరారాధనలో తత్పరులు, ప్రశాంతులు, సత్యసంకల్పులు, శోకరహితులు మరియు ఉపద్రవరహితులు।

Verse 11

भस्मावदातसर्वाङ्गै रुद्रजाप्यपरायणैः / मुण्डितैर्जटिलैः शुद्धैस्तथान्यैश्च शिखाजटैः / सेवितं तापसैर्नित्य ज्ञानिभिर्ब्रह्मचारिभिः

ఆ స్థలం నిత్యం తపస్వులచే సేవింపబడుతుంది—వారి సర్వాంగం భస్మంతో ధవళంగా ఉండి, రుద్రజపంలో పరాయణులై ఉంటారు; అలాగే శుద్ధులచే—కొంతమంది ముండితులు, కొంతమంది జటిలులు, మరికొందరు శిఖా-జట రెండింటినీ ధరించినవారు—మరియు జ్ఞానులు, దృఢ బ్రహ్మచారులచే కూడా।

Verse 12

तत्राश्रमवरे रम्ये सिद्धाश्रमविभूषिते / गङ्गा भगवती नित्यं वहत्येवाघनाशिनी

అక్కడ ఆ రమ్యమైన శ్రేష్ఠ ఆశ్రమంలో, సిద్ధాశ్రమాల వైభవంతో అలంకృతమైన చోట, భగవతి గంగా నిత్యం ప్రవహిస్తుంది—పాపనాశిని।

Verse 13

स तानन्विष्य विश्वात्मा तापसान् वीतकल्मषान् / प्रणामेनाथ वचसा पूजयामास माधवः

విశ్వాత్ముడైన మాధవుడు వారిని అన్వేషించి, కల్మషరహిత తపస్వులను సాష్టాంగ ప్రణామంతోను యోగ్యమైన మధుర వచనాలతోను పూజించాడు।

Verse 14

ते ते दृष्ट्वा जगद्योनिं शङ्खचक्रगदाधरम् / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनां परमं गुरुम्

శంఖచక్రగదాధారుడైన జగద్యోనిని దర్శించి, భక్తిసహితులై వారు యోగుల పరమ గురువుకు ప్రణామం చేశారు।

Verse 15

स्तुवन्ति वैदिकैर्मन्त्रैः कृत्वा हृदि सनातनम् / प्रोचुरन्योन्यमव्यक्तमादिदेवं महामुनिम्

హృదయంలో సనాతనుడిని స్థాపించి వారు వైదిక మంత్రాలతో స్తుతించారు; అలాగే పరస్పరం అవ్యక్తుడైన ఆదిదేవుడు, మహాముని గురించి పలికారు।

Verse 16

अयं स भगवानेकः साक्षान्नारायणः परः / अगच्छत्यधुना देवः पुराणपुरुषः स्वयम्

“ఇయనే ఆ ఏక పరమభగవాన్—సాక్షాత్ పరనారాయణుడు. ఇప్పుడు ఈ దేవుడు, పురాణపురుషుడు, స్వయంగా ప్రస్థానమవుతున్నాడు।”

Verse 17

अयमेवाव्ययः स्त्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः / अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा मुनीन् द्रष्टुमिहागतः

ఆయనే అవ్యయ స్రష్ట, సంహర్త, రక్షకుడు. అమూర్తుడై ఉండి కూడా మూర్తిని ధరించి, మునులను దర్శించుటకు ఇక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 18

एष धाता विधाता च समागच्छति सर्वगः / अनादिरक्षयो ऽनन्तो महाभूतो महेश्वरः

ఆయనే ధాతా, విధాతా; సర్వవ్యాపిగా అందరి సమీపమునకు చేరువగుచున్నాడు. అనాది, అక్షయ, అనంత—ఆయనే మహాభూతుడు, పరమేశ్వరుడు మహేశ్వరుడు.

Verse 19

श्रुत्वा श्रुत्वा हरिस्तेषां वचांसि वचनातिगः / ययौ स तूर्णं गोविन्दः स्थानं तस्य महात्मनः

వారి మాటలను మళ్లీ మళ్లీ విని, వాక్కును అతిక్రమించిన హరి—గోవిందుడు—త్వరగా ఆ మహాత్ముని నివాసస్థానమునకు వెళ్లెను.

Verse 20

उपस्पृश्याथ भावेन तीर्थे तीर्थे स यादवः / चकार देवकीसूनुर्देवर्षिपितृतर्पणम्

తర్వాత ఆ యాదవుడు ప్రతి తీర్థమున భక్తిభావముతో ఆచమనం చేసి శుద్ధి పొందిన పిమ్మట, దేవకీసుతుడు దేవులు, ఋషులు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసెను.

Verse 21

नदीनां तीरसंस्थानि स्थापितानि मुनीश्वरैः / लिङ्गानि पूजयामास शंभोरमिततेजसः

నదీ తీరములపై మునీశ్వరులు స్థాపించిన తీర్థస్థానములలో, ఆయన అమిత తేజస్సుగల శంభు (శివ) యొక్క లింగములను పూజించెను.

Verse 22

दृष्ट्वा दृष्ट्वा समायान्तं यत्र यत्र जनार्दनम् / पूजयाञ्चक्रिरे पुष्पैरक्षतैस्तत्र वासिनः

ఎక్కడెక్కడ జనార్దనుడు సమీపమునకు వచ్చుచున్నాడని వారు చూచిరో, అక్కడి నివాసులు పుష్పములతోను అక్షతములతోను మళ్లీ మళ్లీ ఆయనను పూజించిరి.

Verse 23

समीक्ष्य वासुदेवं तं शार्ङ्गशङ्खासिधारिणम् / तस्थिरे निश्चलाः सर्वे शुभाङ्गं तन्निवासिनः

శార్ఙ్గధనుస్సు, శంఖము, ఖడ్గము ధరించిన ఆ వాసుదేవుని దర్శించి, ఆ శుభధామ నివాసులందరూ నిశ్చలులై నిలిచిరి।

Verse 24

यानि तत्रारुरुक्षूणां मानसानि जनार्दनम् / दृष्ट्वा समीहितान्यासन् निष्क्रामन्ति पुराहिरम्

అక్కడికి ఆయనను చేరాలని ఆశించినవారు వచ్చినప్పుడు, వారి మనసుల్లో పుట్టిన సంకల్పాలను జనార్దనుడు గమనించి, కోరిన ఫలితాలను సిద్ధింపజేసి, ఆపై హరి అక్కడి నుండి నిష్క్రమించెను।

Verse 25

अथावगाह्य गङ्गायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आदाय पुष्पवर्याणि मुनीन्द्रस्याविशद् गृहम्

ఆపై గంగానదిలో స్నానమాచరించి, దేవతాదులకు తర్పణం చేసి, ఉత్తమ పుష్పాలను తీసుకొని మునీంద్రుని గృహంలో ప్రవేశించెను।

Verse 26

दृष्ट्वा तं योगिनां श्रेष्ठं भस्मोद्धूलितविग्रहम् / जटाचीरधरं शान्तं ननाम शिरसा मुनिम्

భస్మధూళితో దేహము, జటలు మరియు చీర ధరించి, శాంత స్వభావముగల ఆ యోగిశ్రేష్ఠుని చూసి, అతడు మునికి శిరసా నమస్కరించెను।

Verse 27

आलोक्य कृष्णमायान्तं पूजयामास तत्त्ववित् / आसने चासयामास योगिनां प्रथमातिथिम्

కృష్ణుడు వచ్చుచున్నాడని చూసి తత్త్వవేత్త ఆయనను పూజించి, యోగులలో పరమ అతిథిగా తగిన ఆసనంపై కూర్చుండబెట్టెను।

Verse 28

उवाच वचसां योनिं जानीमः परमं पदम् / विष्णुमव्यक्तसंस्थानं शिष्यभावेन संस्थितम्

అతడు పలికెను—విష్ణువే వాక్కుల యోని, పరమ పదమని మేము తెలుసుకొనుచున్నాము. ఆయన అవ్యక్త స్థితిలో నిలిచియుండగా, మేము శిష్యభావంతో ఆయన సన్నిధిలో ఉన్నాము.

Verse 29

स्वागतं ते हृषीकेश सफलानि तपांसि नः / यद् साक्षादेव विश्वात्मा मद्गेहं विष्णुरागतः

హే హృషీకేశా, నీకు స్వాగతం. మా తపస్సులు ఫలించాయి; ఎందుకంటే సాక్షాత్తు విశ్వాత్ముడైన విష్ణువు స్వయంగా నా గృహానికి వచ్చెను.

Verse 30

त्वां न पश्यन्ति मुनयो यतन्तो ऽपि हि योगिनः / तादृशस्याथ भवतः किमागमनकारणम्

యత్నించే మునులు, సాధనలో నిమగ్నమైన యోగులు కూడ నీ దర్శనం పొందలేరు. అటువంటి నీవు ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి?

Verse 31

श्रुत्वोपमन्योस्तद् वाक्यं भगवान् केशिमर्दनः / व्याजहार महायोगी वचनं प्रणिपत्य तम्

ఉపమన్యువు పలికిన మాటలు విని, కేశిమర్దనుడైన భగవాన్ మహాయోగి, అతనికి నమస్కరించి ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను.

Verse 32

श्रीकृष्ण उवाच भगवन् द्रष्टुमिच्छामि गिरीशं कृत्तिवाससम् / संप्राप्तो भवतः स्थानं भगवद्दर्शनोत्सुकः

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను—హే భగవన్, కృత్తివాసమును ధరించిన గిరీశుని దర్శించదలచితిని. భగవద్దర్శనానికి ఉత్సుకుడనై నేను మీ స్థానానికి వచ్చితిని.

Verse 33

कथं स भगवानीशो दृश्यो योगविदां वरः / मयाचिरेण कुत्राहं द्रक्ष्यामि तमुमापतिम्

యోగవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ భగవాన్ ఈశుడు ఎలా దర్శనమిస్తాడు? నేను ఎంతకాలానికి, ఎక్కడ ఉమాపతి శివుని దర్శించగలను?

Verse 34

इत्याह भगवानुक्तो दृश्यते परमेश्वरः / भक्त्या चोग्रेण तपसा तत्कुरुष्वेह यत्नतः

ఇలా అడిగినప్పుడు భగవాన్ పలికెను—“పరమేశ్వరుడు నిజంగా దర్శనమిస్తాడు; భక్తితోను, తీవ్రమైన తపస్సుతోను. కాబట్టి ఇక్కడ దానిని శ్రద్ధగా సాధించు.”

Verse 35

इहेश्वरं देवदेवं मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / ध्यायन्तो ऽत्रासते देवं जापिनस्तापसाश्च ये

ఇక్కడ బ్రహ్మవాదులైన మునీంద్రులు దేవదేవుడైన ఈశ్వరుని ధ్యానిస్తారు; అలాగే ఇక్కడ జపం చేసే వారు, తపస్సు చేసే వారు కూడా ఆ దేవుని ఉపాసిస్తూ నివసిస్తారు.

Verse 36

इह देवः सपत्नीको भगवान् वृषभध्वजः / क्रीडते विविधैर्भूतैर्योगिभिः परिवारितः

ఇక్కడ భగవాన్ వృషభధ్వజుడు (శివుడు) తన పత్నితో కూడి, నానావిధ భూతగణాలతో విహరిస్తూ, సిద్ధయోగులతో పరివృతుడై ఉంటాడు.

Verse 37

इहाश्रमे पुरा रुद्रात् तपस्तप्त्वा सुदारुणम् / लेभे महेश्वराद् योगं वसिष्ठो भगवानृषिः

ఈ ఆశ్రమంలో పూర్వకాలంలో భగవాన్ ఋషి వసిష్ఠుడు రుద్రుని ఉద్దేశించి అత్యంత కఠిన తపస్సు చేశాడు; మహేశ్వరుని నుండి యోగాన్ని పొందాడు.

Verse 38

इहैव भगवान् व्यसः कृष्णद्वैपायनः प्रभुः / दृष्ट्वा तं परमं ज्ञानं लब्धवानीश्वरेश्वरम्

ఇహలోకములోనే భగవాన్ వ్యాసుడు—కృష్ణద్వైపాయన ప్రభువు—ఆ పరమజ్ఞానాన్ని దర్శించి, ఈశ్వరేశ్వరుడైన శ్రీఈశ్వరుని పొందెను।

Verse 39

इहाश्रमवरे रम्ये तपस्तप्त्वा कपर्दिनः / अविन्दत् पुत्रकान् रुद्रात् सुरभिर्भक्तिसंयुता

ఇక్కడ ఈ రమ్యమైన శ్రేష్ఠ ఆశ్రమంలో భక్తిసహిత సురభి కపర్దినుడు (శివుడు) కొరకు తపస్సు చేసి, రుద్రుని వరప్రసాదంగా కుమారులను పొందెను।

Verse 40

इहैव देवताः पूर्वं कालाद् भीता महेश्वरम् / दृष्टवन्तो हरं श्रीमन्निर्भया निर्वृतिं ययुः

హే శ్రీమాన్! ఇక్కడ పూర్వకాలంలో కాలభయంతో భీతులైన దేవతలు మహేశ్వరుడైన హరుని దర్శించిరి; ఆయనను చూచి వారు నిర్భయులై శాంతి-నిర్వృతిని పొందిరి।

Verse 41

इहाराध्य महादेवं सावर्णिस्तपतां वरः / लब्धवान् परमं योगं ग्रन्थकारत्वमुत्तमम्

ఇక్కడ మహాదేవుని ఆరాధించి, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడైన సావర్ణి పరమయోగాన్ని పొందెను; అలాగే గ్రంథకర్తత్వమనే ఉత్తమ సిద్ధిని కూడ సంపాదించెను।

Verse 42

प्रवर्तयामास शुभां कृत्वा वै संहितां द्विजः / पौराणिकीं सुपुण्यार्थां सच्छिष्येषु द्विजातिषु

ఆ ద్విజ ముని శుభమైన సంహితను రచించి, మహాపుణ్యఫలదాయకమైన పౌరాణిక పరంపరను యోగ్య ద్విజ శిష్యులలో ప్రవర్తింపజేసెను।

Verse 43

इहैव संहितां दृष्ट्वा कापेयः शांशपायनः / महादेवं चकारेमां पौराणीं तन्नियोगतः / द्वादशैव सहस्त्राणि श्लोकानां पुरुषोत्तम

ఇక్కడే సంహితను పరిశీలించి కాపేయ శాంశపాయనుడు ఆ నియోగముచే మహాదేవునికై ఈ పౌరాణిక గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఓ పురుషోత్తమా, ఇందులో ఖచ్చితంగా పన్నెండు వేల శ్లోకాలు ఉన్నాయి.

Verse 44

इह प्रवर्तिता पुण्या द्व्यष्टसाहस्त्रिकोत्तरा / वायवीयोत्तरं नाम पुराणं वेदसंमितम् / इहैव ख्यापितं शिष्यैः शांशपायनभाषितम्

ఇక్కడే ఈ పుణ్యప్రదమైన పురాణం—‘వాయవీయోత్తరం’ అనే నామంతో, ఇరవై ఎనిమిది వేలకన్నా కొద్దిగా అధిక శ్లోకాలతో, వేదసమ్మతంగా—ప్రచారంలోకి వచ్చింది; శాంశపాయనుడు పలికినదిగా శిష్యులు ఇక్కడే దీనిని ప్రసిద్ధి చేశారు.

Verse 45

याज्ञवल्क्यो महायोगी दृष्ट्वात्र तपसा हरम् / चकार तन्नियोगेन योगशास्त्रमनुत्तमम्

ఇక్కడే మహాయోగి యాజ్ఞవల్క్యుడు తపస్సు శక్తితో హరుడు (శివుడు)ను దర్శించి, ఆయన ఆజ్ఞచే అనుత్తమమైన యోగశాస్త్రాన్ని రచించాడు.

Verse 46

इहैव भृगुणा पूर्वं तप्त्वा वै परमं तपः / शुक्रो महेश्वरात् पुत्रो लब्धो योगविदां वरः

ఇక్కడే పూర్వకాలంలో భృగువు పరమ తపస్సు చేసి, మహేశ్వరుని నుండి కుమారుడిగా శుక్రుని పొందాడు—యోగవిదులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన శుక్రుడు.

Verse 47

तस्मादिहैव देवेशं तपस्तप्त्वा महेश्वरम् / द्रष्टुमर्हसि विश्वेशमुग्रं भीमं कपर्दिनम्

కాబట్టి ఇక్కడే దేవేశుడైన మహేశ్వరుని కోసం తపస్సు చేసి, నీవు విశ్వేశ్వరుడైన ఉగ్ర-భీమ కపర్దిని (జటాధారి శివుడు)ను దర్శించుటకు అర్హుడవు.

Verse 48

एवमुक्त्वा ददौ ज्ञानमुपमन्युर्महामुनिः / व्रतं पाशुपतं योगं कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे

ఇట్లు పలికిన మహాముని ఉపమన్యు, అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీకృష్ణునికి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, పాశుపత వ్రతమును మరియు దాని యోగసాధనను కూడా ఉపదేశించాడు।

Verse 49

स तेन मुनिवर्येण व्याहृतो मधुसूदनः / तत्रैव तपसा देवं रुद्रमाराधयत् प्रभुः

ఆ మునివర్యుని వాక్యములతో సంబోధింపబడిన మధుసూదనుడు అక్కడే నిలిచి, అదే స్థలంలో తపస్సుతో దేవుడు రుద్రుని ఆరాధించాడు।

Verse 50

भस्मौद्धूलितसर्वाङ्गो मुण्डो वल्कलसंयुतः / जजाप रुद्रमनिशं शिवैकाहितमानसः

సర్వాంగమున భస్మం పూసుకొని, ముండిత శిరస్సుతో వల్కలవస్త్రధారిగా, శివునియందే ఏకాగ్రమనస్సుతో నిరంతరం రుద్రనామ జపం చేశాడు।

Verse 51

ततो बहुतिथे काले सोमः सोमार्धभूषणः / अदृश्यत महादेवो व्योम्नि देव्या महेश्वरः

తదుపరి దీర్ఘకాలం గడిచిన తరువాత, సోమార్ధభూషణుడైన మహాదేవుడు దేవితో కూడి ఆకాశంలో మహేశ్వరుడిగా దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 52

किरीटिनं गदिनं चित्रमालं पिनाकिनं शूलिनं देवदेवम् / शार्दूलचर्माम्बरसंवृताङ्गं देव्या महादेवमसौ ददर्श

అతడు దేవితో కూడిన మహాదేవుని దర్శించాడు—కిరీటధారి, గదాధారి, విచిత్రమాలాభూషితుడు; పినాకి, శూలి, దేవదేవుడు; శార్దూలచర్మవస్త్రంతో అవయవాలు ఆవృతమైనవాడు।

Verse 53

परश्वधासक्तकरं त्रिनेत्रं नृसिंहचर्मावृतसर्वगात्रम् / समुद्गिरन्तं प्रणवं बृहन्तं सहस्त्रसूर्यप्रतिमं ददर्श

అతడు త్రినేత్ర ప్రభువును దర్శించాడు—చేతిలో పరశువు ధరించి, సమస్త దేహం నృసింహచర్మంతో ఆవరించుకొని; మహా ప్రణవం ‘ఓం’ను ఘోషిస్తూ, సహస్ర సూర్యులవలె ప్రకాశించాడు।

Verse 54

प्रभुं पुराणं पुरुषं पुरस्तात् सनातनं योगिनमीशितारम् / अणोरणीयांसमनन्तशक्तिं प्राणेश्वरं शंभुमसौ ददर्श

అతడు తన ముందే శంభువును దర్శించాడు—సర్వాధిపతి, ఆదిపురుషుడు, సనాతనుడు; యోగి, పరమ నియంత; అణువుకంటే అణువైనవాడు, అనంతశక్తిమంతుడు, ప్రాణేశ్వరుడు।

Verse 55

न यस्य देवा न पितामहो ऽपि नेन्द्रो न चाग्निर्वरुणो न मृत्युः / प्रभावमद्यापि वदन्ति रुद्रं तमादिदेवं पुरतो ददर्श

య whose మహిమను దేవతలు—పితామహుడుకూడా—పూర్తిగా గ్రహించలేరు; ఇంద్రుడు కాదు, అగ్ని కాదు, వరుణుడు కాదు, మృత్యువు కాదు. ఆ రుద్రుని, ఆయన శక్తి నేటికీ కీర్తించబడే వానిని, అతడు ఆదిదేవునిగా తన ముందే దర్శించాడు।

Verse 56

तदान्वपश्यद् गिरिशस्य वामे स्वात्मानमव्यक्तमनन्तरूपम् / स्तुवन्तमीशं बहुभिर्वचोभिः शङ्खासिचक्रार्पितहस्तमाद्यम्

అప్పుడు అతడు గిరీశుని ఎడమ భాగంలో తన స్వయాత్మను దర్శించాడు—అవ్యక్తుడు, అనంతరూపుడు—అనేక వాక్యాలతో ఈశ్వరుని స్తుతిస్తూ; శంఖం, ఖడ్గం, చక్రం ధరించిన హస్తాలుగల ఆద్యుడిని।

Verse 57

कृताञ्जलिं दक्षिणतः सुरेशं हंसाधिरूढं पुरुषं ददर्श / स्तुवानमीशस्य परं प्रभावं पितामहं लोकगुरुं दिवस्थम्

అతడు అంజలి ఘటించి దక్షిణ దిశలో సురేశుడైన పితామహ బ్రహ్మను దర్శించాడు—హంసపై ఆసీనుడై, దివ్యలోకంలో నివసించే లోకగురువు; ఈశ్వరుని పరమ మహిమను స్తుతిస్తూ ఉన్నాడు।

Verse 58

गणेश्वरानर्कसहस्त्रकल्पान् नन्दीश्वरादीनमितप्रभावान् / त्रिलोकभर्तुः पुरतो ऽन्वपश्यत् कुमारमग्निपतिमं सशाखम्

అప్పుడు త్రిలోకధారకుడైన ప్రభువు సమక్షంలో సహస్ర సూర్యులవలె ప్రకాశించే గణేశ్వరులను, నందీశ్వరాది అపారప్రభావశాలి గణాలతో కూడి దర్శించాడు; అలాగే అగ్నివలె జ్వలించే, తన పరివారంతో కూడిన దేవసేనాపతి కుమారుడు (స్కందుడు)నూ చూచాడు।

Verse 59

मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यं प्रचेतसं दक्षमथापि कण्वम् / पराशरं तत्परतो वसिष्ठं स्वायंभुवं चापि मनुं ददर्श

అతడు మరీచి, అత్రి, పులహ, పులస్త్య, ప్రచేతస, దక్షుడు మరియు కణ్వుడిని చూచాడు; తరువాత పరాశరుని, ఆపై వసిష్ఠుని, అలాగే స్వాయంభువ మనువుని కూడా దర్శించాడు।

Verse 60

तुष्टाव मन्त्रैरमरप्रधानं बद्धाञ्जलिर्विष्णुरुदारबुद्धिः / प्रणम्य देव्या गिरिशं सभक्त्या स्वात्मन्यथात्मानमसौ विचिन्त्य

ఉదారబుద్ధిగల విష్ణువు అంజలి బద్ధుడై అమరులలో అగ్రుడైన ప్రభువును పవిత్ర మంత్రాలతో స్తుతించాడు; దేవితో కూడిన గిరీశుడు (శివుడు)కు భక్తితో నమస్కరించి, తన ఆత్మలోనే ఆ పరమాత్మను ధ్యానించాడు।

Verse 61

श्रीकृष्ण उवाच नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्ति / तपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च त्वामेव सर्व प्रवदन्ति सन्तः

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— ఓ శాశ్వతా, సర్వయోనీ! నీకు నమస్కారం. ఋషులు నిన్ను బ్రహ్మకూ అధిపతిగా వర్ణిస్తారు. తపస్సు, సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు—ఇవన్నీ, ప్రభో, సద్జనులు నీవే అని ప్రకటిస్తారు।

Verse 62

त्वं ब्रह्मा हरिरथ विश्वयोनिरग्निः संहर्ता दिनकरमण्डलाधिवासः / प्राणस्त्वं हुतवहवासवादिभेद- सत्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्

నీవే బ్రహ్మ, నీవే హరి (విష్ణువు); నీవే విశ్వయోని అగ్ని, నీవే సంహర్త, నీవే సూర్యమండలంలో నివసించువాడు. నీవే ప్రాణము; హుతవహుడు (అగ్ని) మరియు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన భేదశక్తులుగా నీవే ప్రకాశిస్తావు. ఓ దేవేశ ఈశా! ఏకైక శరణంగా నిన్నే ఆశ్రయించుచున్నాను।

Verse 63

सांख्यास्त्वां विगुणमथाहुरेकरूपं योगास्त्वां सततमुपासते हृदिस्थम् / वेदास्त्वामभिदधतीह रुद्रमग्निं त्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्

సాంఖ్యులు నిన్ను గుణాతీతుడవు, ఏకరూపుడవు అని చెబుతారు; యోగులు హృదయస్థుడవని తెలిసి నిత్యం నిన్ను ఉపాసిస్తారు. వేదాలు నిన్ను రుద్రుడిగా, అగ్నిగా ప్రకటిస్తాయి. దేవేశ్వరా, నేను నిన్నే శరణు పొందుతున్నాను.

Verse 64

त्वात्पादे कुसुममथापि पत्रमेकं दत्त्वासौ भवति विमुक्तविश्वबन्धः / सर्वाघं प्रणुदति सिद्धयोगिजुष्टं स्मृत्वा ते पदयुगलं भवत्प्रसादात्

నీ పాదాల వద్ద ఒక పువ్వు—లేదా ఒక్క ఆకైనా—అర్పిస్తే మనిషి సంసార బంధాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు. సిద్ధయోగులు సేవించే నీ పాదయుగళాన్ని స్మరించడమే నీ కృపవల్ల సమస్త పాపాలను తొలగిస్తుంది.

Verse 65

यस्याशेषविभागहीनममलं हृद्यन्तरावस्थितं तत्त्वं ज्योतिरनन्तमेकमचलं सत्यं परं सर्वगम् / स्थानं प्राहुरनादिमध्यनिधनं यस्मादिदं जायते नित्यं त्वामहमुपैमि सत्यविभवंविश्वेश्वरन्तंशिवम्

య whose నిర్మల తత్త్వం సమస్త విభాగరహితమై హృదయంలో నిలిచి ఉంది—అనంత జ్యోతి, ఏకం, అచలం, పరమ సత్యం, సర్వవ్యాపకం. ఆది-మధ్య-అంతం లేని నిత్య ధామమని చెప్పబడే, యనుంచి ఈ జగత్తు నిరంతరం జన్మిస్తుంది—ఆ విశ్వేశ్వర శివుని, సత్యవైభవుని నేను నిత్యం శరణు పొందుతున్నాను.

Verse 66

ॐ नमो नीलकण्ठाय त्रिनेत्राय च रंहसे / महादेवाय ते नित्यमीशानाय नमो नमः

ఓం నీలకంఠుడికి, త్రినేత్రుడికి, వేగవంతుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం. మహాదేవా, నీకు నేను నిత్యం ప్రణామం చేస్తాను; ఈశానుడైన పరమాధిపతికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 67

नमः पिनाकिने तुभ्यं नमो मुण्डाय दण्डिने / नमस्ते वज्रहस्ताय दिग्वस्त्राय कपर्दिने

పినాకధారివైన నీకు నమస్కారం; ముండమాలధారి, దండధారికి నమస్కారం. వజ్రహస్తుడికి నమస్కారం; దిగంబర తపస్వి, జటాధారి ప్రభువుకు నమస్కారం.

Verse 68

नमो भैरवनादाय कालरूपाय दंष्ट्रिणे / नागयज्ञोपवीताय नमस्ते वह्निरेतसे

భైరవనాదముగా గర్జించే, కాలరూపుడైన దంష్ట్రధారికి నమస్కారం. నాగయజ్ఞోపవీతధారికి, అగ్నిమయ వీర్యుడైన నీకు ప్రణామం.

Verse 69

नमो ऽस्तु ते गिरीशाय स्वाहाकाराय ते नमः / नमो मुक्ताट्टहासाय भीमाय च नमो नमः

గిరీశ్వరా, నీకు నమస్కారం; ‘స్వాహా’కారరూపుడవైన నీకు ప్రణామం. విముక్త అట్టహాసుడా, నీకు నమస్కారం; భీమస్వరూపా, మళ్లీ మళ్లీ నమో నమః.

Verse 70

नमस्ते कामनाशाय नमः कालप्रमाथिने / नमो भैरववेषाय हराय च निषङ्गिणे

కామనాశకుడా, నీకు నమస్కారం; కాలాన్ని కూడా జయించే వాడా, నీకు ప్రణామం. భైరవవేషధారికి నమో; ఖడ్గధారి హరునికి నమస్కారం.

Verse 71

नमो ऽस्तु ते त्र्यम्बकाय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमो ऽम्बिकाधिपतये पशूनां पतये नमः

త్ర్యంబకా, త్రినేత్రేశ్వరా నీకు నమస్కారం; కృత్తివాసా, చర్మవస్త్రధారికి ప్రణామం. అంబికాధిపతికి నమో; సమస్త జీవుల పతి పశుపతికి నమస్కారం.

Verse 72

नमस्ते व्योमरूपाय व्योमाधिपतये नमः / नरनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने

వ్యోమరూపుడా, నీకు నమస్కారం; వ్యోమాధిపతికి ప్రణామం. నరనారీ శరీరధారికి నమో; సాంఖ్యయోగాలను ప్రవర్తింపజేసినవాడికి నమస్కారం.

Verse 73

नमो दैवतनाथाय देवानुगतलिङ्गिने / कुमारगुरवे तुभ्यं देवदेवाय ते नमः

దేవనాథా, దేవులు అనుసరించే లింగధారివైన నీకు నమస్కారం. హే కుమారగురూ, హే దేవదేవా! నీకు పునఃపునః ప్రణామం.

Verse 74

तमो यज्ञाधिपतये नमस्ते ब्रह्मचारिणे / मृगव्याधाय महते ब्रह्माधिपतये नमः

హే తమస్స్వరూప యజ్ఞాధిపతీ, నీకు నమస్కారం; హే మహా బ్రహ్మచారీ, నీకు నమస్కారం. హే మహత్తర మృగవ్యాధా, హే బ్రహ్మాధిపతీ, నీకు ప్రణామం.

Verse 75

नमो हंसाय विश्वाय मोहनाय नमो नमः / योगिने योगगम्याय योगमायाय ते नमः

పరమ హంసా, సర్వవ్యాపి విశ్వరూపా, జగన్మోహనా—నీకు పునఃపునః నమస్కారం. హే యోగీ, యోగమాత్రమే గమ్యుడవు; నీ యోగమాయకు కూడా నా ప్రణామం.

Verse 76

नमस्ते प्राणपालाय घण्टानादप्रियाय च / कपालिने नमस्तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः

హే ప్రాణపాలకా, ఘంటానాదప్రియుడా, నీకు నమస్కారం. హే కపాలధారీ ప్రభూ, నీకు నమస్కారం; హే జ్యోతుల అధిపతీ, నీకు ప్రణామం.

Verse 77

नमो नमो नमस्तुभ्यं भूय एव नमो नमः / मह्यं सर्वात्मना कामान् प्रयच्छ परमेश्वर

నమో నమః, నీకు నమస్కారం; మరల మరల నమో నమః. హే పరమేశ్వరా, సర్వాత్ముడవై నా కోరిన ఫలాలను సంపూర్ణంగా ప్రసాదించు.

Verse 78

एवं हि भक्त्या देवेशमभिष्टूय स माधवः / पपात पादयोर्विप्रा देवदेव्योः स दण्डवत्

ఇలా భక్తితో దేవేశ్వరుని స్తుతించి, ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఆ మాధవుడు దేవదేవుడు మరియు దేవదేవి పాదాల వద్ద దండవత్‌గా సంపూర్ణంగా ప్రణమించి పడిపోయెను।

Verse 79

उत्थाप्य भगवान् सोमः कृष्णं केशिनिषूदनम् / बभाषे मधुरं वाक्यं मेघगम्भीरनिः स्वनः

అప్పుడు భగవాన్ సోముడు కేశినిషూదనుడైన కృష్ణుణ్ని లేపి, మేఘగంభీర ధ్వనిలాంటి స్వరంతో, అతనితో మధుర వాక్యాలు పలికెను।

Verse 80

किमर्थं पुण्डरीकाक्ष तपस्तप्तं त्वयाव्यय / त्वमेव दाता सर्वेषां कामानां कामिनामिह

ఓ పుండరీకాక్షా, ఓ అవ్యయ ప్రభూ! నీవెందుకు తపస్సు చేసితివి? ఈ లోకంలో కోరుకునేవారికి అన్ని కోరికలను ప్రసాదించువాడు నీవే.

Verse 81

त्वं हि सा परमा मूर्तिर्मम नारायणाह्वया / नानवाप्तं त्वया तात विद्यते पुरुषोत्तम

నీవే నా పరమ మూర్తివి, ‘నారాయణ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధివి. ఓ తాత, ఓ పురుషోత్తమా! నీకు పొందనిది ఏదియు లేదు.

Verse 82

वेत्थ नारायणानन्तमात्मानं परमेश्वरम् / महादेवं महायोगं स्वेन योगेन केशव

ఓ కేశవా! నీవు నీ స్వయోగముచే నారాయణుడైన అనంతుడిని తెలుసుకొనుచున్నావు; ఆయనే పరమాత్మ, పరమేశ్వరుడు—అదే మహాదేవుడు, మహాయోగి, యోగస్వరూపుడు.

Verse 83

श्रुत्वा तद्वचनं कृष्णः प्रहसन् वै वृषध्वजम् / उवाच वीक्ष्य विश्वेशं देवीं च हिमशैलजाम्

ఆ మాటలు విని కృష్ణుడు చిరునవ్వు నవ్వి, వృషధ్వజుడైన విశ్వేశ్వర శంభువును మరియు హిమశైలజా దేవిని దర్శించి ఇలా పలికెను।

Verse 84

ज्ञातं हि भवता सर्वं स्वेन योगेन शङ्कर / इच्छाम्यात्मसमं पुत्रं त्वद्भक्तं देहि शङ्कर

హే శంకరా! స్వయోగశక్తితో మీరు సమస్తమును తెలిసినవారు. నాకు నా ఆత్మసమానమైన, మీ భక్తుడైన కుమారుడు కావాలి; దయచేసి ప్రసాదించండి, హే శంకరా।

Verse 85

तथास्त्वित्याह विश्वात्मा प्रहृष्टमनसा हरः / देवीमालोक्य गिरिजां केशवं परिषस्वजे

“తథాస్తు” అని విశ్వాత్ముడైన హరుడు హర్షభరితమనసుతో పలికెను. అనంతరం గిరిజా దేవిని చూచి కేశవుని ఆలింగనం చేసెను।

Verse 86

ततः सा जगतां माता शङ्करार्धशरीरिणी / व्याजहार हृषीकेशं देवी हिमगिरीन्द्रजा

అనంతరం జగన్మాత, శంకరుని అర్ధశరీరిణి అయిన హిమగిరీంద్రజా దేవి హృషీకేశునితో పలికెను।

Verse 87

वत्स जाने तवानन्तां निश्चलां सर्वदाच्युत / अनन्यामीश्वरे भक्तिमात्मन्यपि च केशव

వత్సా, హే అచ్యుతా! నీ భక్తి అనంతమై సదా నిశ్చలమని నాకు తెలుసు—ఈశ్వరునిపై అనన్యభక్తి; అలాగే హే కేశవా, ఆత్మపైన కూడా నీ నిష్ఠ ఉంది।

Verse 88

त्वं हि नारायणः साक्षात् सर्वात्मा पुरुषोत्तमः / प्रार्थितो दैवतैः पूर्वं संजातो दैवकीसुतः

నీవే సాక్షాత్ నారాయణుడు—సర్వాత్మ, పురుషోత్తముడు. దేవతల ప్రార్థనచేత పూర్వం నీవు దేవకీ సుతుడిగా అవతరించావు.

Verse 89

पश्य त्वमात्मनात्मानमात्मीयममलं पदम् / नावयोर्विद्यते भेद एवं पश्यन्ति सूरयः

నీ ఆత్మచేతనే ఆత్మను దర్శించు—నీ నిర్మలమైన స్థితిని. మన ఇద్దరిలో భేదం లేదు; జ్ఞానులు అట్లే చూస్తారు.

Verse 90

इमानिमान् वरानिष्टान् मत्तो गृह्णीष्व केशव / सर्वज्ञत्वं तथैश्वर्यं ज्ञानं तत् पारमेश्वरम् / ईश्वरे निश्चलां भक्तिमात्मन्यपि परं बलम्

ఓ కేశవా, నన్నుంచి ఈ అత్యంత ఇష్టమైన వరాలను స్వీకరించు—సర్వజ్ఞత్వం, ఐశ్వర్యాధిపత్యం; పరమేశ్వరసంబంధమైన పరమ జ్ఞానం; ఈశ్వరునిపై అచంచల భక్తి; మరియు నీ ఆత్మస్వరూపంలోనూ పరమ బలం.

Verse 91

एवमुक्तस्तया कृष्णो महादेव्या जनार्दनः / आशिषं शिरसाहृङ्णाद् देवो ऽप्याह महेश्वरः

మహాదేవి ఇలా పలికినప్పుడు జనార్దనుడు శ్రీకృష్ణుడు శిరస్సు వంచి ఆమె ఆశీర్వాదాన్ని స్వీకరించాడు; అనంతరం మహేశ్వరుడు కూడా పలికాడు.

Verse 92

प्रगृह्य कृष्णं भगवानथेशः करेण देव्या सह देवदेवः / संपूज्यमानो मुनिभिः सुरेशै- र् जगाम कैलासगिरिं गिरीशः

అనంతరం దేవదేవుడు భగవాన్ ఈశుడు దేవితో కలిసి తన చేతితో కృష్ణుని చేయి పట్టుకొని, మునులు మరియు సురేశులచే పూజింపబడుతూ, గిరీశుడు కైలాసగిరికి వెళ్లాడు.