Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగంలోని ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘వ్యాసశిష్యోత్పత్తివర్ణనం’ అనే ముప్పై నాలుగవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—దేవమిత్రుడూ శాకల్యుడూ మహాత్ములు, ద్విజశ్రేష్ఠులు, బుద్ధిమంతులు, వేదవిద్యలో అగ్రగణ్యులు; వారు ఐదు సంహితలను రచించారు.

Verse 2

पञ्च तस्याभवञ्छिष्या मुद्गलो गोखलस्तथा / खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः

అతనికి ఐదుగురు శిష్యులు ఉన్నారు—ముద్గలుడు, గోఖలుడు, ఖలీయాన్, సుతపా, వత్సుడు, మరియు ఐదవవాడు శైశిరేయుడు.

Verse 3

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाको वैणो रथीतरः / निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः

ద్విజశ్రేష్ఠుడైన శాక వైణ రథీతరుడు మూడు సంహితలను ఉపదేశించాడు; తరువాత నాలుగవదిగా నిరుక్తాన్ని మళ్లీ రచించాడు.

Verse 4

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः पैलश्चेक्षलकस्तथा / धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः

అతనికి నాలుగు శిష్యులు—పైలుడు, ఇక్షలకుడు, ధీమాన్ తబలాకుడు, అలాగే గజుడు—ఇవరు ద్విజోత్తములు.

Verse 5

बाष्कलिस्तु भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः / त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः

భరద్వాజుడైన బాష్కలి మూడు సంహితలను ఉపదేశించాడు; అతనికి మూడు శిష్యులు కలిగారు, వారు మహాత్ములు, గుణసంపన్నులు.

Verse 6

धीमांश्च त्वापनापश्च पान्नगारिश्च बुद्धिमान् / तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः

ధీమాన్, ఆపనాపుడు, బుద్ధిమంతుడైన పాన్నగారి, మరియు మూడవడు ఆర్జవుడు—వీరు తపస్సుతో ప్రశంసింపబడిన వ్రతధారులు.

Verse 7

वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः / इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

వారు విరాగులు, మహాతేజస్సు కలవారు, సంహితాజ్ఞానంలో పారంగతులు; సంహితలను ప్రవర్తింపజేసిన వీరినే ‘బహూవృచులు’ అని చెప్పారు.

Verse 8

वैशंपायनशिष्यो ऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् / षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः

వైశంపాయనుని ఆ శిష్యుడు యజుర్వేదాన్ని విధివిధానంగా సంకలనం చేశాడు. అతడు యజుష్కుల శుభమైన ఎనభై ఆరు సంహితలను ఉపదేశించాడు.

Verse 9

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगूहुस्ते विधानतः / एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः

అతడు ఆ సంహితలను శిష్యులకు ఇచ్చాడు; వారు విధివిధానంగా వాటిని స్వీకరించారు. అక్కడ మహాతపస్వి యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కడే పరిత్యజింపబడ్డాడు.

Verse 10

षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः / सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः

అలాగే ఎనభై ఆరు శిష్యులు సంహితలకు వివిధ రూపాలను ఏర్పరచారు. వారందరిలోనూ మూడు విధాల భేదాలు ప్రసిద్ధమని చెప్పబడింది.

Verse 11

त्रिधा भेदास्तु ते वेदभेदे ऽस्मिन्नवमे शुभे / उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः

ఈ శుభమైన తొమ్మిదవ వేదభేదంలో ఆ మూడు విభాగాలు—ఉదీచ్య, మధ్యదేశీయ, ప్రాచ్య—అని వేరువేరు విధాలుగా ఉన్నాయి.

Verse 12

श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः संबभूव ह / मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः

ఉదీచ్యులలో శ్యామాయని ప్రధానుడిగా అయ్యాడు. మధ్యదేశంలో ప్రతిష్ఠను స్థాపించిన ఆసురి మొదటివాడిగా స్మరించబడతాడు.

Verse 13

आलंबिरादिः प्राच्यानां त्रयोदेश्यादयस्तु ते / इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः

ప్రాచ్యులలో ఆలంబిరాది, అలాగే త్రయోదేశ్యాది—ఇవన్నీ ‘చరకులు’ అని చెప్పబడినవి; వారు సంహితను వచించే ద్విజులు.

Verse 14

ऋषय ऊचुः चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः / किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे

ఋషులు పలికారు—హే సూతా! చరక-అధ్వర్యులు ఏ కారణంతో అయ్యారో తత్త్వంగా చెప్పుము. వారు ఏమి ఆచరించారు, లేదా ఏ హేతువల్ల చరకత్వాన్ని స్వీకరించారు?

Verse 15

सूत उवाच कार्यमासीदृषीणां च किञ्चिद्ब्राह्मणसत्तमाः / मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्

సూతుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణోత్తములారా! ఋషులకు ఒక కార్యం ఉండెను. వారు మేరుపర్వత పృష్ఠాన్ని చేరి, అప్పుడు పరస్పరం ‘త్వ’ అని చెప్పుకుంటూ సంప్రదించారు.

Verse 16

यो वात्र सप्तरात्रेण नागच्छेद्द्विजसत्तमः / स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः

ఇక్కడ ఏ ద్విజోత్తముడు ఏడు రాత్రులలో రాకపోతే, అతడు బ్రహ్మహత్యా పాపానికి పాత్రుడగును—ఇదే మా నిర్ణీత సమయం అని ప్రకటించబడింది.

Verse 17

ततस्ते सगणाः सर्वे वैशंपायनवर्जिताः / प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्

అప్పుడు వారు అందరూ తమ గణాలతో కలిసి, వైశంపాయనుని తప్పించి, ఏడు రాత్రులలో ఆ సంధి కుదిరిన స్థలానికి వెళ్లిరి.

Verse 18

ब्रह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्यां चकार सः / शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्

బ్రాహ్మణుల వచనముచే అతడు బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్తాన్ని స్వీకరించాడు. ఆపై శిష్యులను పిలిచి వైశంపాయనుడు పలికెను.

Verse 19

ब्रह्महत्यां चरध्वं वै मत्कृते द्विजसत्तमाः / सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः

హే శ్రేష్ఠ ద్విజులారా, నా నిమిత్తం మీరు బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించండి. మీరందరూ కూడి, కోరినట్లు హితవచనాన్ని పలకండి.

Verse 20

याज्ञवल्क्य उवाच अहमेकश्चरिष्यामि तिष्ठन्तु मुनयस्त्विमे / बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः

యాజ్ఞవల్క్యుడు పలికెను—నేనే ఒంటరిగా ఈ ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరిస్తాను; ఈ మునులు ఇక్కడే నిలిచియుండుగాక. నా తపస్సుతో పరిపక్వుడనై బలముతో దానిని మోస్తాను.

Verse 21

एव मुक्तस्ततः क्रुद्धो या५वल्क्यम थात्यजत् / उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे

ఇలా చెప్పబడినపుడు అతడు కోపించి యాజ్ఞవల్క్యుని విడిచిపెట్టి పలికెను—నీవు అధ్యయనం చేసినదంతా నాకు తిరిగి అప్పగించు.

Verse 22

एवमुक्तः सरूपाणि यजूंषि गुरवे ददौ / रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः

ఇలా ఆజ్ఞాపించబడినపుడు అతడు యజుర్మంత్రాలను స్వరూపముతో సహా గురువుకు తిరిగి అర్పించాడు; ఆ బ్రహ్మవేత్త శిష్యులు వాటిని రక్తముతో కూడి వాంతి చేసి వెలికి తీసిరి.

Verse 23

ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः / सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति

అప్పుడు ఆ ద్విజుడు ధ్యానాన్ని ఆశ్రయించి సూర్యదేవుని ఆరాధించాడు. సూర్యునిలో ఉద్భవించిన బ్రహ్మను చేరి అక్కడ స్థిరపడ్డాడు.

Verse 24

ततो यानि गतान्यूर्ध्वं यजूष्यादित्यमडलम् / तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये

తర్వాత ఆదిత్యమండలానికి పైగా వెళ్లిన యజుఃమంత్రాలను సంతుష్టుడైన సూర్యుడు బ్రహ్మరాతికి దానమిచ్చాడు.

Verse 25

अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवक्ल्याय धीमते / यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्

మార్తండుడైన సూర్యుడు అశ్వరూపం ధరించి ధీమంతుడైన యాజ్ఞవల్క్యునికి ఆ యజుఃమంత్రాలను ఇచ్చాడు; వాటిని ఏ బ్రాహ్మణుడైనా అధ్యయనం చేస్తాడు.

Verse 26

अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनो ऽमवन् / ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः

అశ్వరూపానికి దానమిచ్చినందున ఆ వాజిన (శాఖా-పాఠాలు) రక్షించబడ్డాయి. బ్రహ్మహత్య ప్రాయశ్చిత్తం చేసినవారు చరణం నుండి ‘చరకులు’ అని ప్రసిద్ధులయ్యారు.

Verse 27

वैशंपायनशिष्यास्ते चरकाः समुदाहृताः / इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत

ఆ చరకులు వైశంపాయనుని శిష్యులని ప్రకటించబడ్డారు. ఈ విధంగా వీరు ‘చరకులు’ అని చెప్పబడినారు; ఇక ‘వాజినులు’ గురించి కూడా తెలుసుకోండి.

Verse 28

या५वल्क्यस्य शिष्यास्ते कण्वो बौधेय एव च / मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ

యాజ్ఞవల్క్యుని శిష్యులు—కణ్వుడు, బౌధేయుడు; అలాగే మధ్యందినుడు, సాపత్యుడు, వైధేయుడు మరియు అద్ధబౌద్ధకులు.

Verse 29

तापनीयश्च वत्साश्च तथा जाबालकेवलौ / आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः

తాపనీయుడు, వత్సులు; అలాగే జాబాలకులు—ఆ ఇద్దరూ; మరల ఆవటీ, పుండ్రుడు, వైణోయుడు మరియు పరాశరసహితుడు.

Verse 30

इत्येते वाजिनः प्रोक्ता दशपञ्च च सत्तमाः / शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः

ఇలా ఈ వాజినులు (శాఖలు) చెప్పబడ్డాయి—పదిహేను మరియు ఏడు, అంటే ఇరవై రెండు; యజుష్‌కు వికల్పకులు నూరొకటి అని తెలుసుకోవాలి.

Verse 31

पुत्रमध्यापयामास सुमन्तुमथ जैमिनिः / सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः

జైమిని తన కుమారుడు సుమంతునికి అధ్యయనం చేయించాడు; సుమంతుడూ తన కుమారుడు సుత్వానునికి మళ్లీ అధ్యయనం చేయించాడు.

Verse 32

सुकर्माणं ततः सुन्वान्पुत्रमध्यापयत्पुनः / स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः

తర్వాత సున్వాన్ తన కుమారుడు సుకర్మునికి అధ్యయనం చేయించాడు; సుకర్ముడు త్వరగా సహస్ర (పాఠాలు) అధ్యయనం చేసి, సంహితలను కూడా గ్రహించాడు.

Verse 33

प्रोवाचाथ सहस्रस्य सुकर्मा सूर्यवर्चसः / अनध्यायेष्वधीयानांस्तञ्जघान शतक्रतुः

అప్పుడు సహస్రుని సూర్యవర్చస్సు గల సుకర్ముడు పలికెను; అనధ్యాయకాలములోనూ అధ్యయనం చేసిన వారిని శతక్రతు (ఇంద్రుడు) సంహరించెను.

Verse 34

प्रायोपवेशमकरोत्ततो ऽसौ शिष्यकारमात् / क्रुद्धं दृष्ट्वा ततः शक्रोवरं सो ऽथ पुनर्ददौ

అప్పుడు శిష్యుని కారణముగా అతడు ప్రాయోపవేశము చేసెను; అతడు క్రోధించినట్లు చూచి శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మళ్లీ వరమును ఇచ్చెను.

Verse 35

भविष्यतो महावीर्यौं शिष्यौ ते ऽतुलवर्चसौ / अधीयातां महाप्राज्ञौ सहस्रं संहिता उभौ

భవిష్యత్తులో నీకు మహావీర్యములు, అతులవర్చస్సులు గల ఇద్దరు శిష్యులు కలుగుదురు; ఆ మహాప్రాజ్ఞులు ఇద్దరూ సహస్ర సంహితలను అధ్యయనం చేయుదురు.

Verse 36

एते सुरा महाभागाः संक्रुद्धा द्विजसत्तम / इत्युक्त्वा वासवः श्रीमान्सुकर्माणं यशस्विनम्

హే ద్విజసత్తమా! ఈ మహాభాగ దేవతలు అత్యంత క్రుద్ధులై ఉన్నారు—అని చెప్పి శ్రీమాన్ వాసవుడు (ఇంద్రుడు) యశస్వి సుకర్మునితో పలికెను.

Verse 37

शान्तक्रोधं द्विजं दृष्ट्वा क्षिप्रमन्तर धात्प्रभुः / तस्य शिष्यो ऽभवद्धीमान् पौष्यञ्जिर्द्विजसत्तमाः

క్రోధము శాంతించిన ఆ ద్విజుని చూచి ప్రభువు క్షణములో అంతర్ధానమయ్యెను; అతని శిష్యుడు ధీమంతుడైన పౌష్యంజి అయ్యెను, హే ద్విజసత్తమా.

Verse 38

हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः / अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः

కౌశలదేశీయుడైన హిరణ్యనాభుడు రెండవ నరాధిపతిగా అయ్యాడు. పౌష్యంజి శిష్యులకు ‘తు-సంహిత’ యొక్క సహస్రార్ధం (ఐదువందల) సంహితలను అధ్యాపించాడు।

Verse 39

ते नाम्नोदीच्यसामानः शिष्याः पौष्यञ्जिनः शुभाः / सत्त्वानि पञ्च कौशिल्यः संहिताना मधीतवान्

వారు పౌష్యంజి యొక్క శుభ శిష్యులు; ‘ఉదీచ్యసామాన’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు. కౌశిల్యుడు సంహితలలోని ఐదు ‘సత్త్వ’ (ప్రధాన భాగాలు)ను అధ్యయనం చేశాడు.

Verse 40

शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः / लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा / पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत

హిరణ్యనాభుని శిష్యులు ‘ప్రాచ్యసామగ’లుగా ప్రసిద్ధులు—లౌగాక్షి, కుశుమి, కుశీది, లాంగలి. అలాగే పౌష్యంజికి కూడా నాలుగు శిష్యులు; వారి భేదాలను వినుడి.

Verse 41

नाडायनीयः सहतण्डिपुत्रस्तस्मादनोवैननामा सुविद्वान् / सकोतिपुत्रः सुसहाः सुनामा चैतान्भेदान्वित्तलौगाक्षिणस्तु

లౌగాక్షి పరంపరలోని భేదాలు ఇవి—నాడాయనీయుడు, సహతండిపుత్రుడు; అతనినుండి అనోవైననామక మహావిద్వాన్; తరువాత సకోతిపుత్రుడు; సుసహా, సునామా. ఇవే లౌగాక్షి శాఖాభేదాలు.

Verse 42

त्रयस्तु कुशुमेः शिष्या औरसः स पराशरः

కుశుమికి ముగ్గురు శిష్యులు; వారిలో పరాశరుడు అతని ఔరసుడు (స్వంత కుమారుడు).

Verse 43

नाभिर्वित्तस्तु तेजस्वी त्रिविधा कौशुमाः स्मृताः / शौरिषुः शृङ्गिपुत्रश्च द्वावेतौ तु चिरव्रतौ

నాభిర్విత్తుడు అనే తేజస్వి ముని; కౌశుమ శాఖకు మూడు విధాల భేదాలు స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. శౌరిషు మరియు శృంగిపుత్రుడు—ఈ ఇద్దరూ చిరవ్రతధారులు.

Verse 44

राणायनीयिः सौमित्रिः सामवेदविशारदौ / प्रोवाच संहितास्ति स्रः शृङ्गिपुत्रौ महात्पाः

రాణాయనీయి మరియు సౌమిత్రి—ఇద్దరూ సామవేదంలో విశారదులు. ఆ మహాత్ములైన శృంగిపుత్రులు సంహితలను ఉపదేశించారు.

Verse 45

वैनः प्राजीनयोगश्च सुरालश्च द्विजौत्तमः / प्रोवाच संहिताः षट्तु पाराशर्यस्तु कौथुमः

వైనుడు, ప్రాజీనయోగుడు మరియు సురాలుడు—ఇవరు శ్రేష్ఠ ద్విజులు. పారాశర్య కౌథుముడు ఆరు సంహితలను ఉపదేశించాడు.

Verse 46

आसुरायणवैशाख्यौ वेदवृद्धपरायणौ / प्राचीनयोगपुत्रश्च बुद्धिमांश्च पतञ्जलिः

ఆసురాయణుడు మరియు వైశాఖ్యుడు—ఇద్దరూ వేదవృద్ధుల పట్ల పరాయణులు. అలాగే ప్రాచీనయోగుని కుమారుడైన బుద్ధిమంతుడు పతంజలి కూడా ఉన్నాడు.

Verse 47

कौथुमस्य तु भेदाश्च पाराशर्यस्य पट् समृताः / लाङ्गलः शालिहोत्रश्च षडुवाचाथ संहिताः

కౌథుముని భేదాలు, అలాగే పారాశర్యునివి కూడా ఆరు అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. తరువాత లాంగలుడు మరియు శాలిహోత్రుడు ఆరు సంహితలను ఉపదేశించారు.

Verse 48

हालिनिर्ज्यामहानिश्च जैमिनिर्लोमगायनिः / कण्डुश्च कोहलश्चैव षडे ते लाङ्गलाः स्मृताः

హాలినిర్జ్యా, మహానిశ్చ, జైమిని, లోమగాయని, కండు మరియు కోహలుడు—ఈ ఆరుగురిని ‘లాంగలులు’గా స్మరిస్తారు.

Verse 49

एते लाङ्गलिनः शिष्याः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः / एको हिरण्यनाभस्य कृतः शिष्यो नृपात्मजः

వీరు లాంగలికి శిష్యులు; వీరి ద్వారా సంహితలు ప్రవర్తించాయి. వారిలో ఒకడు హిరణ్యనాభుని శిష్యుడిగా—రాజపుత్రుడిగా—నియమితుడయ్యాడు.

Verse 50

सो ऽकरोत्तु चतुर्विशसंहिता द्विपदां वरः / प्रोवाच चैव शिष्येभ्यो येभ्यस्ताश्च निबोधत

ఆ శ్రేష్ఠుడు ఇరవై నాలుగు సంహితలను రచించాడు; వాటిని ఏ శిష్యులకు ఉపదేశించాడో, వాటినీ వినుడి, గ్రహించుడి.

Verse 51

राडिश्च राडवीयश्च पञ्जमौ वाहनस्तथा / तलको माण्डुकश्चैव कालिको राजिकंस्तथा

రాడి, రాడవీయ, పంజమ, వాహన, తలక, మాండుక, కాలిక మరియు రాజిక—ఇవీ (ఆ శిష్యుల) పేర్లు.

Verse 52

गौतमश्चाजबस्तश्च सोमराजायनस्ततः / पुष्टिश्च परिकृष्टश्च उलूखलक एव च

అనంతరం గౌతముడు, ఆజబస్తుడు, సోమరాజాయనుడు, పుష్టి, పరికృష్టుడు మరియు ఉలూఖలకుడు—ఇవీ (శిష్యులలో) పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 53

यवीयसस्तु वै शालीरङ्गुलीयश्च कौशिकः / शालिमञ्जरिपाकश्च शधीयः कानिनिश्च यः

యవీయసుడు, శాలీరాంగులీయ కౌశికుడు, శాలిమంజరిపాకుడు, శధీయుడు, కానినీ—ఇవే (సామగుల) పేర్లు అని చెప్పబడింది.

Verse 54

पाराशर्यस्तु धर्मात्मा इति क्रान्तास्तु सामगाः / सामगानां तु सर्वेषां श्रेष्ठौ द्वौ परिकीर्त्तितौ

‘పారాశర్యుడు ధర్మాత్ముడు’ అని సామగులు ప్రసిద్ధులయ్యారు; సామగులందరిలో ఇద్దరు శ్రేష్ఠులని కీర్తించబడింది.

Verse 55

पौष्यञ्जिश्च कृतश्चैव संहितानां विकल्पकौ / अथर्वाणं द्विधा कृत्वा सुमन्तुरददाद्द्विजाः

పౌష్యంజి మరియు కృతుడు—సంహితల విభజకులు; ఓ ద్విజులారా, సుమంతుడు అథర్వవేదాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి అందించాడు.

Verse 56

कबन्धाय पुनः कृष्णं स च विद्वान्यथाश्रुतम् / कबन्धस्तु द्विधा कृत्वा पथ्यायैकं पुनर्ददौ

మళ్లీ కబంధునికి కృష్ణ (అథర్వ) ఇవ్వబడింది; అతడు శ్రుతముగా విన్నట్లే పండితుడు. కబంధుడు దాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి ఒక భాగాన్ని పథ్యునికి తిరిగి ఇచ్చాడు.

Verse 57

द्वितीयं देवदर्शायस चतुर्धाकरोत्प्रभुः / मोदो ब्रह्मबलश्चैव पिप्पलादस्तथैव च

రెండవ భాగం దేవదర్శునికి (చేరింది); ప్రభువు దానిని నాలుగు భాగాలుగా చేశాడు—మోద, బ్రహ్మబల, అలాగే పిప్పలాదుడు (అని).

Verse 58

शौल्कायनिश्च धर्मज्ञश्चतुर्थस्तपसि स्थितः / देवदर्शस्य चत्वारः शिष्या ह्येते दृढव्रताः

శౌల్కాయని ధర్మజ్ఞుడు, తపస్సులో స్థితుడైన నాలుగవవాడు. దేవదర్శునికి ఈ నలుగురు శిష్యులు దృఢవ్రతులు.

Verse 59

पुनश्च त्रिविधं विद्धि पथ्यानां भेदमुत्तमम् / जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनकः स्मृतः

మరల పథ్యాల ఉత్తమమైన మూడు భేదాలను తెలుసుకో—జాజలి, కుముదాది, మరియు మూడవది శౌనకుడని స్మరించబడుతుంది.

Verse 60

शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकान्तु बभ्रवे / द्द्वितीयां संहितां धीमान्सैन्धवायनसंज्ञि ते

శౌనకుడు దానిని రెండు భాగాలుగా చేసి ఒకదాన్ని బభ్రువుకు ఇచ్చాడు; రెండవ సంహితను ఆ ధీమంతుడు సైంధవాయన అనే వారికి ఇచ్చాడు.

Verse 61

सैन्धवो मुञ्जकेश्यश्च भिन्नामाधाद्द्विधा पुनः / नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः

సైంధవుడు మరియు ముఞ్జకేశ్యుడు ఆ భిన్నమైన పరంపరను మళ్లీ రెండు భాగాలుగా ఏర్పాటు చేశారు; నక్షత్రకల్పం, వైతానం—ఇవి మూడవ సంహితావిధి.

Verse 62

चतुर्थोंऽगिरसः कल्पः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः / श्रेष्ठास्त्वथर्वणामेते संहितानां विकल्पकाः

నాలుగవది ఆంగిరస కల్పం, ఐదవది శాంతి కల్పం. వీరు అథర్వణ సంహితలలో శ్రేష్ఠమైన వికల్పకర్తలుగా భావించబడతారు.

Verse 63

खड्गः कृत्वा मया युक्तं पुराणमृषिसत्तमाः / आत्रेयः सुमतिर्धीमान्काश्यपो ह्यकृतव्रणः

ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా! నేను ఖడ్గంలా తీక్ష్ణంగా సరిచేసి ఈ పురాణాన్ని సమ్యక్‌గా యోజించితిని; ఆత్రేయుడు, ధీమంతుడైన సుమతి, మరియు అకృతవ్రణుడైన కాశ్యపుడు [ఇందు పేర్కొనబడిరి].

Verse 64

भारद्वाजो ऽग्निवर्चाश्च वासिष्ठा मित्रयुश्च यः / सावर्णिः सोमदत्तिश्च सुशर्मा शांशपायनः

భారద్వాజుడు, అగ్నివర్చుడు, వాసిష్ఠుడు మరియు మిత్రయు; అలాగే సావర్ణి, సోమదత్తుడు, సుశర్ముడు, శాంశపాయనుడు।

Verse 65

एते शिष्या मम प्रोक्ताः पुराणेषु धृतव्रताः / त्रिभिस्तत्र कृतास्तिस्रः संहिताः पुनरेव हि

ఇవే నా శిష్యులని చెప్పబడినవారు, పురాణాలలో ధృతవ్రతులు; అక్కడ ఆ ముగ్గురు మరల మూడు సంహితలను రచించారు.

Verse 66

काश्यपः संहिता कर्त्ता सावर्णिः शांशपायनः / मामिका तु चतुर्थी स्याच्चतस्रो मूलसंहिताः

కాశ్యపుడు సంహితాకర్త; సావర్ణి మరియు శాంశపాయనుడు [ఇతర కర్తలు]. నా (మామికా)ది నాలుగవది—ఇవే నాలుగు మూలసంహితలు.

Verse 67

सर्वास्ता हि चतुष्पादाः सर्वाश्चैकार्थवाचिकाः / पाठान्तरे वृथाभूता वेदशाखा यथा तथा

అవి అన్నీ చతుష్పాదాలు, అన్నీ ఒకే అర్థాన్ని చెప్పేవే; పాఠాంతరాలలో అవి వేదశాఖల వలెనే వ్యర్థమైన భేదంగా కనిపిస్తాయి.

Verse 68

चतुः साहस्रिकाः सर्वाः शांशपायनिकामृते / लौमहर्षणिका मूला ततः काश्यपिका परा

శాంశపాయనిక అమృతపాఠంలో ఇవన్నీ నాలుగు-సహస్రికములు. మూలధార లౌమహర్షణిక; ఆపై కాశ్యపిక పరంపర పరమమని చెప్పబడింది.

Verse 69

सावर्णिका तृतीयासावृजुवाक्यार्थमण्डिता / शांशपायनिका चान्या नोदनार्थविभूषिता

మూడవ సావర్ణిక పరంపర సూటి వాక్యార్థాలతో అలంకరించబడింది. మరో శాంశపాయనిక పరంపర ప్రేరణార్థాలతో విభూషితమైంది.

Verse 70

सहस्राणि ऋचां चाष्टौ षट्शतानि तथैव च / एताः पञ्चदशान्याश्च दशान्या दशभिस्तथा

ఋచల సంఖ్య ఎనిమిది సహస్రాలు, అలాగే ఆరు వందలు కూడా. వీటికి అదనంగా మరి పదిహేను, మరి పది, అలాగే పది పది చొప్పున కూడా చెప్పబడింది.

Verse 71

सवालखिल्याः सप्तैताः ससुपर्णाः प्रकीर्त्तिताः / अष्टौ सामसहस्राणि सामानि च चतुर्द्दश

వాలఖిల్యాలతో కూడిన ఈ ఏడు ‘సుపర్ణ’లతో ప్రసిద్ధమని చెప్పబడింది. సామములు ఎనిమిది సహస్రాలు, ఇంకా పద్నాలుగు సామగానములు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 72

सारण्यकं सहोहं च एतद्गायन्ति सामगाः / द्वादशैव सहस्राणि च्छन्द आध्वर्यवं स्मृतम्

‘సారణ్యక’ మరియు ‘సహోహ’—ఇవే సామగులు పాడుతారు. ‘ఆధ్వర్యవ’ ఛందస్సు పన్నెండు సహస్రములుగా స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 73

यजुषां ब्राह्मणानां च तथा व्यासो व्यकल्पयत् / सग्राम्यारण्यकं तस्मात्समन्त्रकरणं तथा

యజుర్వేద బ్రాహ్మణగ్రంథాలను కూడా వ్యాసుడు అలాగే సక్రమంగా ఏర్పాటు చేశాడు; ఆపై వాటి నుండి గ్రామ్య–ఆరణ్యక భాగాలను మంత్రాలతో కూడి యథావిధిగా నిర్మించాడు.

Verse 74

अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् / ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्

ఇకపై చెప్పబడే వృత్తాంతం ‘పూర్వా’ అనే విశేషణంతో సూచించబడింది; మంత్రాలతో కూడిన ఆ గ్రామ్య–ఆరణ్యకాన్ని ఋక్, బ్రాహ్మణ, యజుః అని స్మరిస్తారు.

Verse 75

तथा हारिद्रवीर्याणां खिलान्युपखिलानितु / तथैव तैत्तिरीयाणां परक्षुद्रा इति स्मृतम्

అలాగే హారిద్రవీర్య శాఖకు ఖిలాలు, ఉపఖిలాలు ఉన్నాయి; తైత్తిరీయ శాఖకు అవే ‘పరక్షుద్రా’ అని స్మరించబడతాయి.

Verse 76

द्वे सहस्रे शतन्यूने वेदे वाजसनेयके / ऋग्गमः परिसंख्यातो ब्राह्मणं तु चतुर्गुणम्

వాజసనేయ వేదంలో రెండు వేలలో వంద తక్కువగా (అంటే 1900) ఋగ్-గమాలు లెక్కించబడ్డాయి; బ్రాహ్మణ భాగం మాత్రం దానికి నాలుగు రెట్లు అని చెప్పబడింది.

Verse 77

अष्टौ सहस्राणि शतानि वाष्टावशीतिरन्यान्यधिकानि वा च / एतत्प्रमाणं यजुषामृचां च सशुक्रियं सखिलं याज्ञवल्क्यम्

ఎనిమిది వేల మరియు వంద, లేదా దానికంటే ఇంకా ఎనభై ఎనిమిది అధికం—ఇదే యజుః మరియు ఋచల పరిమాణం; శుక్రీయంతో, ఖిలాలతో కూడినదిగా—ఇది యాజ్ఞవల్క్య పరంపరగా స్మరించబడుతుంది.

Verse 78

तथा चारणविद्यानां प्रमाणसहितं शृणु / षट्सहस्रमृचामुक्तमृचः षड्विंशतिं पुनः

అలాగే చారణవిద్యల ప్రమాణసహితమైన వివరాన్ని వినుము. ఋచలు ఆరు వేలని చెప్పబడినవి; మరల ఇరవై ఆరు ఋచలని కూడా.

Verse 79

एतावदधिकं तेषां यजुः कि मपि वक्ष्यते / एकादशसहस्राणि ऋचश्चान्या दशोत्तराः

ఇవన్నిటికంటే కొంత అధికంగా వారి యజుః కూడా చెప్పబడును. ఋచలు పదకొండు వేల; మరికొన్ని ఋచలు పది మించి ఉన్నాయి.

Verse 80

ऋचां दशसहस्राणि ह्यशीतिस्त्रिंशदेव तु / सहस्रमेकं मन्त्राणामृचामुक्तं प्रमाणतः

ఋచలు పది వేల; నిజంగా ఎనభై మరియు ముప్పు కూడా. ప్రమాణప్రకారం మంత్రాల ఋచలు వెయ్యి అని చెప్పబడినవి.

Verse 81

एतावानृचि विस्तारो ह्यन्यच्चाथर्विकं बहु / ऋचामथर्वणां पञ्चसहस्राणीति निश्चयः

ఋచుల విస్తారం ఇంతటితో; ఇంకా ఆథర్వణిక భాగం కూడా చాలా ఉంది. ఆథర్వణ ఋచలు ఐదు వేలని నిశ్చయం.

Verse 82

सहस्रमन्यद्विज्ञेयमृषि भिर्विशतिं विना / एतदङ्गिरसां प्रोक्तं तेषामारण्यकं पुनः

ఇంకొక వెయ్యి తెలుసుకోవలెను, అయితే ఋషుల ఇరవైను మినహాయించి. ఇది అంగిరసులదని చెప్పబడింది; మరల వారి ఆరణ్యకమూ ఉంది.

Verse 83

इति संख्या प्रसंख्याता शाखाभेदास्तथैव तु / कर्तारशचैव शाखानां भेदहेतूंस्तथैव च

ఇలా శాఖాభేదాల సంఖ్యను లెక్కించి చెప్పబడింది; అలాగే ఆ శాఖల కర్తలు మరియు భేదాలకు కారణాలూ కూడా వివరించబడ్డాయి।

Verse 84

सर्वमन्वन्तरेष्वेवं शाखाभेदाः समाश्रिताः / प्राजापत्या श्रुतिर्नित्या तद्विकल्पास्त्विमे स्मृताः

అన్ని మన్వంతరాలలోనూ ఇలానే శాఖాభేదాలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. ప్రాజాపత్య శ్రుతి నిత్యమైనది; ఇవి దాని వికల్పాలుగా స్మరించబడ్డాయి।

Verse 85

अनित्यभावाद्देवानां मन्त्रोत्पत्तिः पुनः पुनः / द्वापरेषु पुनर्भेदाः श्रुतीनां परिकीर्त्तिताः

దేవతల అనిత్యత్వం వల్ల మంత్రాల ఉద్భవం మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతుంది; ద్వాపర యుగాలలో శ్రుతుల భేదాలు కూడా పునఃపునః కీర్తించబడ్డాయి।

Verse 86

एवं वेदं तदाप्यस्य भगवानृषिसत्तमः / शिष्चेब्यश्च प्रदत्त्वा तु तपस्तप्तु वन गतः

ఇలా ఆ సమయంలో భగవంతుడైన శ్రేష్ఠ ఋషి వేదాన్ని (వ్యవస్థపరచి) శిష్యులకు అందించి, తపస్సు చేయుటకు అరణ్యానికి వెళ్లాడు।

Verse 87

तस्य शिष्यप्रशिष्यैस्तु शाखाभेदास्त्विमे कृताः / अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः

ఆయన శిష్యులు, ప్రశిష్యులు ఈ శాఖాభేదాలను రూపొందించారు. అలాగే వేదాంగాలు, నాలుగు వేదాలు, మీమాంసా మరియు న్యాయ విస్తారమూ (ప్రస్తావించబడింది)।

Verse 88

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्याश्चेमाश्चतुर्दश / आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः

ధర్మశాస్త్రము, పురాణము—ఇవి మరియు పద్నాలుగు విద్యలు ప్రసిద్ధం; అలాగే ఆయుర్వేదం, ధనుర్వేదం, గాంధర్వం—ఈ మూడు కూడా అని చెప్పబడెను।

Verse 89

अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव हि / ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः

అర్థశాస్త్రము నాల్గవది; ఈ విధంగా విద్యలు నిశ్చయంగా పద్దెనిమిది. ముందుగా బ్రహ్మర్షులు తెలిసికొనవలెను, ఆపై దేవర్షులు.

Verse 90

राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रिधा / काश्यपेषु वसिष्ठेषु तथा भृग्वङ्गिरो ऽत्रिषु

మళ్లీ వారినుండి రాజర్షులు; ఋషుల స్వభావాలు మూడు విధాలు—కాశ్యప, వసిష్ఠ, అలాగే భృగు, అంగిరసు, అత్రి వంశాలలో।

Verse 91

पञ्चस्वेतेषु जायन्ते गोत्रेषु ब्रह्मवादिनः / यस्मादृषन्ति ब्रह्माणं ततो ब्रह्मर्षयः स्मृताः

ఈ ఐదు గోత్రాలలో బ్రహ్మవాదులు జన్మిస్తారు. వారు బ్రహ్మా/బ్రహ్మను దర్శించునందున, వారు బ్రహ్మర్షులు అని స్మరింపబడతారు।

Verse 92

धर्मस्याथ पुलस्त्यस्य क्रतोश्च पुलहस्य च / प्रत्यूषस्य च देवस्य कश्यपस्य तथा पुनः

ధర్ముడు, పులస్త్యుడు, క్రతువు, పులహుడు, ప్రత్యూష దేవుడు మరియు కశ్యపుడు—వారినీ (పరంపరగా) ఇక్కడ పేర్కొనబడెను।

Verse 93

देवर्षयः सुतास्तेषां नामतस्तान्निबोधत / देवार्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणवुभौ

వారు దేవర్షుల కుమారులు; వారి పేర్లు వినుడి. ధర్ముని పుత్రులైన ఆ ఇద్దరు దేవర్షులు—నరుడు, నారాయణుడు.

Verse 94

वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु / कुबेरश्चैव पौलस्त्यः प्रत्यूषस्य दलः सुत

వాలఖిల్యులు క్రతువు కుమారులు; పులహుని కుమారుడు కర్దముడు. పౌలస్త్యుడైన కుబేరుడు, అలాగే ప్రత్యూషుని కుమారుడు దలుడు.

Verse 95

नारदः पर्वतश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ / ऋषन्ति वेदान्यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः

నారదుడు, పర్వతుడు—ఇద్దరూ కశ్యపుని కుమారులు. వారు వేదాలను ఋషిస్తారు; అందుకే వారు దేవర్షులుగా ప్రసిద్ధులు.

Verse 96

मानवे चैव ये वंशे ऐलवंशे च ये नृपाः / ये च ऐक्ष्वाकनाभागा ज्ञेया राजर्षयस्तु ते

మానవ వంశంలోనూ, ఐల వంశంలోనూ ఉన్న రాజులు, అలాగే ఐక్ష్వాక మరియు నాభాగ వంశాల నృపులు—వారిని రాజర్షులుగా తెలుసుకోవాలి.

Verse 97

ऋषन्ति रञ्जनाद्यस्मात्प्रजा राजर्षयस्ततः / ब्रह्मलोकप्रतिष्ठास्तु समृता ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

ప్రజలను రంజింపజేస్తూ ఋషించే వారు రాజర్షులు. బ్రహ్మలోకంలో ప్రతిష్ఠితులైన వారు నిర్మల బ్రహ్మర్షులుగా స్మరించబడతారు.

Verse 98

देवलोकप्रतिष्ठास्तु ज्ञेया देवर्षयः शुभाः / इन्द्रलोकप्रतिष्ठास्तु सर्वे राजर्षयो मताः

దేవలోకంలో ప్రతిష్ఠితులైన శుభ దేవర్షులు అని తెలుసుకోవాలి; ఇంద్రలోకంలో ప్రతిష్ఠితులైన వారందరూ రాజర్షులని భావించబడతారు।

Verse 99

अभिजात्याथ तपसा मन्त्रव्याहरणैस्तथा / ये च ब्रह्मर्षयः प्रोक्ता दिव्या देवर्षयश्च ये

అభిజాత్యము, తపస్సు, మంత్రోచ్చారణలతో యుక్తులైన వారు బ్రహ్మర్షులని చెప్పబడ్డారు; దివ్యులైన వారు దేవర్షులని కూడా అంటారు।

Verse 100

राजर्षयस्तथा चैव तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् / भूतं भव्यं भवज्ज्ञानं सत्याभि व्यात्दृतं तथा

ఇప్పుడు ఆ రాజర్షుల లక్షణాన్ని చెబుతాను—భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన జ్ఞానం, అలాగే సత్యాన్ని స్పష్టంగా పలకడం।

Verse 101

संतुष्टाश्च स्वयं ये तु संबुद्धा ये च वै स्वयम् / तपसेह प्रसिद्धा ये गर्भे यैश्च प्रवेदितम्

స్వయంగా సంతుష్టులైన వారు, స్వయంగా ప్రబుద్ధులైన వారు; తపస్సులో ప్రసిద్ధులైన వారు, గర్భంలోనే జ్ఞానం ప్రకటితమైన వారు।

Verse 102

मन्त्रव्याहारिणो ये च ऐश्वर्यात्सर्वगाश्च ये / एते राजर्षयो युक्ता देवाद्विजनृपाश्च ये

మంత్రోచ్చారణ చేసే వారు, ఐశ్వర్యబలంతో సర్వత్ర సంచరించే వారు—ఇలాంటి దేవసమాన ద్విజ-నృపులే రాజర్షులుగా యుక్తులు।

Verse 103

एतान्भावानधिगता ये वै त ऋषयो मताः / सप्तैते सप्तभिश्चैव गुणैः सप्तर्षयः स्मृताः

ఈ భావాలను అనుభవించి గ్రహించినవారే ఋషులని భావించబడతారు. ఈ ఏడుగురు ఏడుగుణాలతో యుక్తులై ‘సప్తర్షులు’గా స్మరించబడతారు.

Verse 104

दीर्घायुषो मन्त्रकृत ईश्वराद्दिव्यचक्षुषः / बुद्धाः प्रत्यक्ष धर्माणो गोत्रप्रावर्त्तकाश्च ते

వారు దీర్ఘాయుష్కులు, మంత్రసిద్ధులు, ఈశ్వరానుగ్రహంతో దివ్యచక్షుస్సు కలవారు. వారు బుద్ధిమంతులు, ధర్మాన్ని ప్రత్యక్షంగా తెలిసినవారు, గోత్రప్రవర్తకులూ అయ్యారు.

Verse 105

षट्कर्मनिरता नित्यं शालीना गृहमेधिनः / तुल्यैर्व्यवहरन्ति स्म ह्यदुष्टैः कर्महेतुभिः

వారు నిత్యం షట్కర్మాలలో నిమగ్నులై, శీలవంతులైన గృహస్థులు. సమానులైనవారితోనే, దుష్టతలేని కర్మహేతువులతో వ్యవహరించేవారు.

Verse 106

अग्राम्यैर्वर्त्तयन्ति स्म रसैश्चैव स्वयङ्कृतैः / कुटुंबिनो बुद्धिमन्तो वनान्तरनिवासिनः

వారు గ్రామ్య భోగాలకు దూరంగా, తామే తయారు చేసుకున్న సరళమైన రసాలతో జీవించేవారు. వారు కుటుంబస్థులు, బుద్ధిమంతులు, అరణ్యాంతర నివాసులు.

Verse 107

कृतादिषु युगाख्यासु सर्वैरेव पुनः पुनः / वर्णाश्रमव्यवस्थानं क्रियते प्रथमं तु वै

కృతాది యుగనామాలలో, అందరిచేత మళ్లీ మళ్లీ మొదటగా వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థనే స్థాపించబడుతుంది.

Verse 108

प्राप्ते त्रेतायुगमुखे पुनः सप्तर्षयस्त्विह / प्रवर्त्तयन्ति ये वर्णानाश्रमांश्चैव सर्वशः

త్రేతాయుగ ఆరంభం వచ్చినప్పుడు ఇక్కడ మళ్లీ సప్తర్షులు సమస్తంగా వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను ప్రవర్తింపజేస్తారు।

Verse 109

तेषामेवान्वये वीरा उत्पद्यन्ते पुनः पुनः / जायमाने पितापुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि

వారే వంశంలో వీరులు మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తారు; తండ్రి-కొడుకు జన్మలో నిజంగా కొడుకే తండ్రిలోనే (పునర్జన్మగా) ఉంటాడు।

Verse 110

एवं संतत्य विच्छेदाद्वर्तयन्त्यायुगक्षयात् / अष्टाशीतिसहस्राणि प्रोक्तानि गृहमेधिनाम्

ఇలా సంతతి విఛ్ఛేదం నుండి యుగక్షయం వరకు అది కొనసాగుతుంది; గృహమేధులవి ఎనభై ఎనిమిది వేల (భేదాలు/సంఖ్య) అని చెప్పబడింది।

Verse 111

अर्यम्णो दक्षिणं ये तु पितृयानं समाश्रिताः / दाराग्निहोत्रिणस्ते वै यै प्रजाहेतवः स्मृताः

అర్యముని దక్షిణ మార్గమైన పితృయానాన్ని ఆశ్రయించినవారు, భార్యతో కూడి అగ్నిహోత్రం చేసే వారు; వారే సంతానానికి కారణమని స్మరించబడతారు।

Verse 112

गृहमेधिनस्त्वसंख्येयाः श्मशानान्याश्रयन्ति ते / अष्टाशीतिसहस्राणि निहिता उत्तरापथे

అసంఖ్య గృహమేధులు శ్మశానాలను ఆశ్రయిస్తారు; ఎనభై ఎనిమిది వేల ఉత్తరాపథంలో నిహితమై ఉన్నట్లు చెప్పబడింది।

Verse 113

ये श्रूयन्ते दिवं प्राप्ता ऋषयो ह्यूर्ध्वरेतसः / मन्त्रब्राह्मणकर्त्तारो जायन्ते च युगक्षयात्

దివ్యలోకాన్ని పొందిన ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషులు అని వినబడినవారు, యుగక్షయ సమయంలో మళ్లీ జన్మించి మంత్రాలు మరియు బ్రాహ్మణగ్రంథాల కర్తలుగా అవుతారు।

Verse 114

एवमावर्त्तमानास्तेद्वापरेषु पुनः पुनः / कल्पानामार्षविद्यानां नानाशास्त्रकृतश्च ये

ఇలా వారు ద్వాపరయుగాలలో మళ్లీ మళ్లీ అవతరిస్తారు; వారు కల్పాల ఆర్షవిద్యకు, నానాశాస్త్రాలకు కూడా కర్తలుగా ఉంటారు।

Verse 115

क्रियते यैर्व्यवत्दृतिर्वैदिकानां च कर्मणाम् / वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन्द्वापरेषु पुनः पुनः

వేదకర్మల నియమవ్యవస్థను, విభజనను ఎవరు స్థాపిస్తారో, వారు ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో ద్వాపరయుగాలలో మళ్లీ మళ్లీ అవతరిస్తారు।

Verse 116

अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदा व्यस्ता महर्षिभिः / सप्तमे द्वापरे व्यमताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा

మహర్షులు ఇరవై ఎనిమిది సార్లు వేదాలను విభజించారు; ఏడవ ద్వాపరంలో స్వయంభువు స్వయంగా వేదాలను విభజించాడు।

Verse 117

द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः / तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे च बृहस्पतिः

రెండవ ద్వాపరంలో ప్రజాపతి వేదవ్యాసుడయ్యాడు; మూడవలో ఉశనా వ్యాసుడు, నాలుగవలో బృహస్పతి।

Verse 118

सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः / सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे स्मृतः

ఐదవదశలో సవితా వ్యాసుడు; ఆరవదశలో ప్రభువైన మృత్యువు స్మృతుడు. ఏడవదశలో అలాగే ఇంద్రుడు, ఎనిమిదవదశలో వసిష్ఠుడు స్మృతుడు.

Verse 119

सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः / एकादशे तु त्रिवर्षा सनद्वाजस्ततः परम्

తొమ్మిదవదశలో సారస్వతుడు; పదవదశలో త్రిధామా స్మృతుడు. పదకొండవదశలో త్రివర్షా, ఆపై సనద్వాజుడు అని చెప్పబడెను.

Verse 120

त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे / त्रैय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः

పదమూడవదశలో అంతరిక్షుడు; పద్నాలుగవదశలో ధర్ముడును స్మృతుడు. పదిహేనవదశలో త్రైయ్యారుణి, పదహారవదశలో ధనంజయుడు.

Verse 121

कृतञ्जयः सप्तदशे ऋजीषो ऽष्टादशे स्मृतः / ऋजीषात्तु भरद्वाजो भरद्वाजात्तु गौतमः

పదిహేడవదశలో కృతంజయుడు; పద్దెనిమిదవదశలో ఋజీషుడు స్మృతుడు. ఋజీషుని నుండి భరద్వాజుడు, భరద్వాజుని నుండి గౌతముడు.

Verse 122

गौतमादुत्तमश्चैव ततो हर्यवनः स्मृतः / हर्यवनात्परो वेनः स्मृतो वाजश्रवास्ततः

గౌతముని నుండి ఉత్తముడు; ఆపై హర్యవనుడు స్మృతుడు. హర్యవనుని తరువాత వెనుడు, తదుపరి వాజశ్రవా స్మృతుడు.

Verse 123

अर्वाक्च वाजश्रवसः सोममुख्यायनस्ततः / तृणबिन्दुस्ततस्तस्मात्ततजस्तृणबिन्दुतः

అర్వాక్ నుండి వాజశ్రవసుడు, అతనినుండి సోమముఖ్యాయనుడు; తదుపరి తృణబిందువు, అతనినుండి తాతజుడు, తాతజునుండి మళ్లీ తృణబిందువు జన్మించాడు।

Verse 124

ततजाच्च स्मृतः शक्तिः शक्तेश्चापि पराशरः / जातूकर्णो भवत्तस्मात्त स्माद्द्वैपायनः स्मृतः

తాతజునుండి శక్తి అని స్మరించబడెను, శక్తినుండి పరాశరుడు; అతనినుండి జాతూకర్ణుడు, జాతూకర్ణునుండి ద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) స్మరించబడెను।

Verse 125

अष्टाविंशतिरित्येते वेदव्यासाः पुरातनाः / भविष्ये द्वापरे चैव द्वोणिर्द्वैपायने ऽपि च

ఈ ప్రాచీన వేదవ్యాసులు మొత్తం ఇరవై ఎనిమిది మంది అని చెప్పబడెను; భవిష్య ద్వాపరంలో ద్వోణి మరియు ద్వైపాయనుడూ (వ్యాసులుగా) ఉంటారు।

Verse 126

वेदव्यासे ह्यतीते ऽस्मिन्भविता सुमहातपाः / भविष्यन्ति भविष्येषु शाखाप्रमयनानि तु

ఈ వేదవ్యాసుడు గతించిన తరువాత మహాతపస్వులు అవతరిస్తారు; భవిష్య కాలాలలో వేదశాఖల ప్రవర్తన, ప్రసారం కొనసాగుతుంది।

Verse 127

तस्यैव ब्रह्मणो ब्रह्म तपसः प्राप्तमव्ययम् / तपसा कर्म च प्राप्तं कर्मणा चापि ते यशः

ఆ బ్రహ్ముని అవ్యయమైన బ్రహ్మ తపస్సుతో పొందబడుతుంది; తపస్సుతో కర్మసిద్ధి లభిస్తుంది, కర్మద్వారా నీ యశస్సు కూడా పొందబడుతుంది।

Verse 128

पुनश्च तेजसा सत्यं सत्येनानन्दमव्ययम् / व्याप्तं ब्रह्मामृतं शुक्रं ब्रह्मैवामृतमुच्यते

మళ్లీ తేజస్సుతో సత్యం ప్రకాశిస్తుంది; సత్యంతో అవ్యయ ఆనందం. సర్వవ్యాప్తమైన, అమృతస్వరూపమైన, నిర్మలమైన బ్రహ్మనే ‘అమృతం’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 129

ध्रुवमेकाक्षरमिदमोमित्येव व्यवस्थितम् / बृहत्वाद्बृंहणाच्चैव तद्ब्रह्मेत्यभिधीयते

ఈ ధ్రువమైన ఏకాక్షరం ‘ఓం’ అని స్థిరంగా నిలిచింది. మహత్త్వం వల్ల, విస్తరింపజేసే శక్తి వల్లనే అది ‘బ్రహ్మ’ అని పిలువబడుతుంది.

Verse 130

प्रमवा वस्थितं भूयो भूर्भुवः स्वरिति स्मृतम् / अथर्वऋग्यजुः साम्नि यत्तस्मै ब्रह्मणे नमः

ప్రణవం మరల ‘భూః భువః స్వః’ అని స్మరించబడుతుంది. అథర్వ, ఋగ్, యజుః, సామ వేదాలలో ప్రతిష్ఠితమైన ఆ బ్రహ్మకు నమస్కారం.

Verse 131

जगतः प्रलयोत्पत्तौ यत्तत्कारणसंज्ञितम् / महतः परमं गुह्यं तस्मै सुब्रह्मणे नमः

లోక సృష్టి మరియు ప్రళయంలో ‘కారణం’ అని పిలువబడేది, మహత్తుకు మించిన పరమ గూఢమైనది—ఆ శుభ బ్రహ్మకు నమస్కారం.

Verse 132

अगाधापारमक्षय्यं जगत्संबोहसंभवम् / संप्रकाशप्रवृत्तिभ्यां पुरुषार्थप्रयोजनम्

అది అగాధం, అపారం, అక్షయం; జగత్తు సమూహమంతటికీ మూలకారణం. ప్రకాశం మరియు ప్రవృత్తి—ఈ రెండింటి ద్వారా పురుషార్థ ప్రయోజనాన్ని సిద్ధి చేస్తుంది.

Verse 133

सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम् / यत्तदव्यक्तमतं प्रकृतिर्ब्रह्म शाश्वतम्

సాంఖ్యజ్ఞానుల నిష్ఠా, శమదమాలతో నియమితులైన ఆత్మల పరమగతి అదే; అది అవ్యక్తమని చెప్పబడింది—అదే ప్రకృతి, అదే శాశ్వత బ్రహ్మము.

Verse 134

प्रधानमात्मयोनिश्च गृह्यं सत्त्वं च शस्यते / अविभागस्तथा शुक्रमक्षरं बहुधात्मकम्

ప్రధానం, ఆత్మయోని, అలాగే ‘గ్రాహ్యం’ మరియు సత్త్వం అని కూడా ప్రశంసించబడుతుంది; అది అవిభాగము, నిర్మలము, అక్షరము, అనేకరూపాత్మకము.

Verse 135

परमब्रह्मणे तस्मै नित्यमेव नमोनमः / कृते पुनः क्रिया नास्ति कुत एवाकृतक्रियाः

ఆ పరబ్రహ్మునకు నిత్యము నమో నమః. కృతమైనదానిలో మళ్లీ క్రియ ఉండదు; మరి అకృతక్రియలైనవారి సంగతి ఏమనాలి?

Verse 136

सकृदेव कृतं सर्वं यद्वै लोके कृताकृतम् / श्रोतव्यं वा श्रुतं वापि तथैवासाधु साधु वा

లోకంలో కృతాకృతమై ఉన్నదంతా ఒక్కసారే చేయబడినదే; వినవలసినదైనా, విన్నదైనా, అలాగే అసాధువైనా సాధువైనా—అదే విధంగా ఉంటుంది.

Verse 137

ज्ञातव्यं वाप्यमन्तव्यं सप्रष्टव्यं भोज्यमेव च / द्रष्टव्यं वाथ श्रोतव्यं घ्रातव्यं वा कथञ्चन

తెలుసుకోవలసినది, అంగీకరించవలసినది, అడగవలసినది, భుజించవలసినదీ; చూడవలసినది, వినవలసినది, లేదా ఏ విధంగానైనా వాసన చూడవలసినది—అన్నీ అదే విధంగా.

Verse 138

दर्शितं यदनेनैव ज्ञातं तद्वै सुरर्षिभिः / यन्न दर्शितवानेष कस्तदन्वेष्टुमर्हति

ఇతడే చూపినదే దేవర్షులు తెలిసికొన్నారు; ఇతడు చూపనిదాన్ని అన్వేషించుటకు ఎవరు అర్హులు?

Verse 139

सर्वाणि सर्वं सर्वांश्च भगवानेव सो ऽब्रवीत् / यदा यत्क्रियते येन तदा तस्मो ऽभिमन्यते

‘అన్నీ, సమస్తం, అందరూ’ అని భగవానుడే పలికెను; ఏది ఎవరి చేత జరిగితే, అప్పుడు అతడినే కర్తగా భావిస్తారు.

Verse 140

यत्रेदं क्रियते पूर्वं न तदन्येन भाषितम् / यदा च क्रियते किञ्चित्केनचिद्वा कथं क्वचित्

ఇది ముందుగా ఎక్కడ చేయబడుతుందో, అది మరెవ్వరూ చెప్పలేదు; అలాగే ఎప్పుడైనా ఎక్కడైనా ఏ విధంగానైనా ఎవరో కొంత చేయునప్పుడు.

Verse 141

तनैव तत्कृतं कृत्यं कर्त्तॄणां प्रतिभाति वै / विरिक्तं चातिरिक्तं च ज्ञानाज्ञानेप्रियाप्रिये

ఆయన ద్వారానే జరిగిన కర్మ కర్తలకు తమదే చేసినట్లు అనిపిస్తుంది; జ్ఞానం-అజ్ఞానం, ప్రియ-అప్రియాలలో లోటు మరియు మితిమీరుదల కూడా అలాగే.

Verse 142

धर्माधर्मौं सुशं दुःखं मृत्युश्चामृतमेव च / ऊर्द्ध्वं तिर्य्यगधोभावस्तस्यैवादृष्टकारिणः

ధర్మం-అధర్మం, సుఖం-దుఃఖం, మరణం మరియు అమృతం; అలాగే ఊర్ధ్వ, తిర్యక్, అధో గమనాలు—ఇవి అన్నీ ఆ అదృష్ట-కర్తవే.

Verse 143

स्वयंभुवो ऽथ ज्येष्ठस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रत्येकवेद्यंभवति त्रेतास्विह पुनः पुनः

స్వయంభూ, జ్యేష్ఠ పరమేష్ఠి బ్రహ్ముని విషయమున—త్రేతాయుగములలో ఇక్కడ పునఃపునః ప్రతి వేదము ప్రత్యేకముగా గ్రాహ్యమగును.

Verse 144

व्यस्यते ह्येकवेद्यं तु द्वापरेषु पुनः पुनः / ब्रह्मा चैतानुवाचादौ तस्मिन्वैवस्वते ऽन्तरे

ద్వాపరయుగములలో ఆ ఏకవేద్యము పునఃపునః విభజింపబడును; మరియు ఆ వైవస్వత మన్వంతరములో ఆదిలో బ్రహ్ముడు వీటిని ఉపదేశించెను.

Verse 145

आवर्त्तमाना ऋषयो युगाख्यासु पुनः पुनः / कुर्वन्ति संहिता ह्येते जायमानाः परस्परम्

యుగనామములలో పునఃపునః తిరిగి వచ్చే ఋషులు, పరస్పరంగా జన్మించుచు, ఈ సంహితలనే నిర్మించుచున్నారు.

Verse 146

अष्टाशीतिसहस्राणि श्रुतर्षीणां समृतानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते पुनः पुनः

శ్రుతఋషుల సంఖ్య ఎనభై ఎనిమిది వేలని నిశ్చయంగా స్మరించబడింది; గతయుగాలలో గడిచిపోయినవైనా, అవి పునఃపునః తిరిగి ప్రత్యక్షమగుచున్నవి.

Verse 147

श्रिता दक्षिणपन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे / युगे युगे तु ताः शाखा व्यस्यन्ते तै पुनः पुनः

దక్షిణపథమును ఆశ్రయించి శ్మశానములను సేవించినవారు—వారిచేత యుగయుగములలో ఆ శాఖలు పునఃపునః విభజింపబడును.

Verse 148

द्वापरेष्विह सर्वेषु संहितास्तु श्रुतर्षिभिः / तेषां गोत्रेष्विमाः शाखा भवन्ति हि पुनः पुनः

ఇక్కడ ప్రతి ద్వాపరయుగంలో శ్రుతి ఋషులు సంహితలను సంకలనం చేస్తారు; వారి గోత్రాలలో ఈ శాఖలు మళ్లీ మళ్లీ ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 149

ताः शाखास्ते च कर्त्तारो भवं तीहायुगक्षयात् / एवमेव तु विज्ञेया अतीतानागतेष्वपि

ఆ శాఖలు మరియు వాటి కర్తలూ ఇక్కడ యుగక్షయంతో ప్రదర్శితమవుతారు; ఇదే విధంగా గత-భవిష్యత్తులలోనూ గ్రహించాలి।

Verse 150

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शाखाप्रणयनानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे

అన్ని మన్వంతరాలలో శాఖా-ప్రణయనం జరుగుతుంది; గత మన్వంతరాలలో అవి గడిచిపోయాయి, ప్రస్తుత అంతరంలో అవి కొనసాగుతున్నాయి।

Verse 151

भविष्यन्ति च यानि स्युर्वर्त्स्यन्ते ऽनागतेष्वपि / पूर्वेण पश्चिमं ज्ञेयं वर्तमानेन चोभयम्

భవిష్యత్తులో ఉండబోయేవి అనాగత యుగాలలోనూ జరుగుతాయి; పూర్వంతో పశ్చిమాన్ని తెలుసుకోవాలి, వర్తమానంతో రెండింటినీ గ్రహించాలి।

Verse 152

एतेन क्रमयोगेन मन्वन्तरविनिश्चयः / एवं देवाः सपितर ऋषयो मनवश्च वै

ఈ క్రమయోగంతో మన్వంతర నిర్ణయం జరుగుతుంది; అలాగే దేవులు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనువులు కూడా క్రమంగా తెలిసివస్తారు।

Verse 153

मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति ह्यावर्त्तन्ते च तैः सह / जनलोकात्सुराः सर्वे दशकल्पान्पुनः पुनः

మంత్రాలతో కలిసి సమస్త దేవతలు జనలోకమునుండి పైకి వెళ్తారు; వాటితోనే మళ్లీ మళ్లీ దశ కల్పముల వరకు తిరిగి వస్తారు।

Verse 154

पर्यायकाले संप्राप्ते संभूता निधनस्य ते / अवश्यभाविनार्ऽथेन संभध्यन्ते तदा तु ते

వారి పరిణామకాలము వచ్చినప్పుడు వారు మరణానికి లోనగుటకు ఉద్భవిస్తారు; అవశ్యంభావి నియమముచేత అప్పుడు వారు దానితో బద్ధులవుతారు।

Verse 155

ततस्ते दोषवज्जन्म पश्यन्तो रोगपूर्वकम् / निवर्त्तते तदा वृत्तिः सा तेषां दोषदर्शनात्

తరువాత వారు రోగమునకు ముందుగా కలిగే దోషమయ జన్మను చూస్తారు; దోషదర్శనముచేత అప్పుడు వారి ఆ ప్రవృత్తి నివృత్తమవుతుంది।

Verse 156

एवं देवयुगानीह दशकृत्वो विवर्त्य वै / जनलोकात्तपोलोकं गच्छन्तीहानिवर्त्तकम्

ఇలా ఇక్కడ దేవయుగములను దశసార్లు పరిభ్రమింపజేసి వారు జనలోకమునుండి తపోలోకమునకు వెళ్తారు; అక్కడి నుండి తిరిగి రావడం లేదు।

Verse 157

एवं देवयुगानीह व्यती तानि सहस्रशः / निधनं ब्रह्मलोके वै गतानि ऋषिभिः सह

ఇలా ఇక్కడ దేవయుగములు వేల సంఖ్యలో గడిచిపోతాయి; ఋషులతో కలిసి వారు బ్రహ్మలోకమునే తమ అంత్యాన్ని పొందుతారు।

Verse 158

न शक्य आनुपूर्व्येण तेषां वक्तुं सुविस्तरः / अनादित्वाच्च कालस्य संख्यानां चैव सर्वशः

కాలము అనాది; సంఖ్యలూ సర్వత్ర అపారమైనవి. అందువల్ల వాటిని క్రమంగా విస్తారంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు।

Verse 159

मन्वन्तराण्यतीतानि यानि कल्पैः पुरा सह / पितृभिर्मुनिभिर्देवैः सार्द्धं च ऋषिभिः सह

పూర్వ కల్పాలతో కలిసి గడిచిపోయిన మన్వంతరాలు—పితృలు, మునులు, దేవతలు, ఋషులతో కూడి—అన్నీ గతించిపోయాయి।

Verse 160

कालेन प्रतिसृष्टानि युगानां च विवर्त्तनम् / एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वन्तराणि च

కాలముచేత యుగాలు మళ్లీ సృష్టింపబడతాయి, యుగాల పరివర్తనమూ జరుగుతుంది; ఈ క్రమయోగముచేతనే కల్పములు, మన్వంతరములు ప్రవహిస్తాయి।

Verse 161

सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः / मन्वन्तरान्ते संहारः संहारान्ते च संभवः

ప్రజలతో కూడి వందలూ వేలలూ (చక్రాలు) గడిచిపోయాయి; మన్వంతరాంతంలో సంహారం, సంహారాంతంలో మళ్లీ సంభవం జరుగుతుంది।

Verse 162

देवतानामृषीणां च मनोः पितृगणस्य च / न शक्य आनुपूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि

దేవతలు, ఋషులు, మనువు మరియు పితృగణముల విషయమును క్రమంగా చెప్పడం వందల సంవత్సరాలైనా సాధ్యం కాదు।

Verse 163

विस्तरस्तु निसर्गस्य संहारस्य च सर्वशः / मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत

సృష్టి మరియు సంహారముల సమస్త విస్తారమును, అలాగే మన్వంతరాల సంఖ్యను మానవ గణన ప్రకారం గ్రహించుడి।

Verse 164

मन्वन्तरास्तु संख्याताः संख्यानार्थविशारदैः / त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णा संख्याताः संख्याया द्विजैः

సంఖ్యా-అర్థములలో నిపుణులు మన్వంతరాలను లెక్కించారు; ద్విజులు సంఖ్యలో సంపూర్ణంగా ముప్పై కోట్లు అని నిర్ధారించారు।

Verse 165

सप्तषष्टिस्तन्थान्यानि नियुतानि च संख्याया / विंशतिश्च सहस्रामि कालो ऽयं साधिकं विना

సంఖ్యలో అరవైఏడు నియుతములు మరియు ఇతరములు, అలాగే ఇరవై వేల—ఈ కాలము అధికము లేక చెప్పబడింది।

Verse 166

मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषेण प्रकीर्त्तिता / वर्षाग्रेणापि दिव्येन प्रवक्ष्याम्युत्तरं मनोः

మన్వంతర సంఖ్య మానవ గణనతో ప్రకటించబడింది; ఇక దివ్య సంవత్సర ప్రమాణంతో కూడా మనువు యొక్క ఉత్తర భాగాన్ని చెప్పుదును।

Verse 167

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् / द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

దివ్య గణన ప్రకారం ఎనిమిది శతసహస్రములు స్మృతమైయున్నవి; అదనంగా రెండు-యాభై సహస్రములు మరియూ ఉన్నాయి।

Verse 168

चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ह्याभूतसंप्लवम् / पूर्णं युगसहस्रं स्यात्तदहर्ब्रह्मणः स्मृतम्

ఈ కాలము పద్నాలుగు రెట్లు విస్తరించి భూత-సంప్లవం వరకు ఉంటుంది. సంపూర్ణంగా వెయ్యి యుగాల కాలమే బ్రహ్ముని ఒక దినమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 169

ततः सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः / ब्रह्माणामग्रतः कृत्वा सह देवर्षिदानवैः

అప్పుడు సమస్త భూతములు ఆదిత్య కిరణములచే దగ్ధమగును; దేవర్షులు, దానవులతో కలిసి బ్రహ్ముని ముందుంచి వారు సాగిపోతారు.

Verse 170

प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् / स स्रष्टा सर्व भूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः

వారు దేవశ్రేష్ఠుడైన ప్రభువు నారాయణ దేవునిలో ప్రవేశిస్తారు. ఆయనే కల్పాది కాలములలో మళ్లీ మళ్లీ సమస్త భూతములకు సృష్టికర్త.

Verse 171

इत्येष स्थितिकालो वै मतो देवर्षिभिः सह / सर्वमन्वन्तराणां हि प्रतिसंधिं निबोधत

ఇలా ఈ స్థితికాలము దేవర్షులతో కలిసి నిర్ణయించబడింది. ఇక సమస్త మన్వంతరముల ప్రతిసంధిని (సంధికాలాన్ని) తెలుసుకొనుడి.

Verse 172

युगख्या या समुद्दिष्टा प्रागेतस्मिन्मयानघाः / कृतत्रेतादिसंयुक्तं चतुर्युगमिति स्मृतम्

హే అనఘులారా! నేను ముందుగా చెప్పిన యుగసంజ్ఞ, కృత, త్రేతా మొదలైనవాటితో కూడి ‘చతుర్యుగం’ అని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 173

तच्चैकसप्ततिगुणं परिवृत्तं तु साधिकम् / मनोरेतमधीकारं प्रोवाच भगवान्प्रभुः

అది ఏకసప్తతి గుణములకన్నా అధికంగా పరివర్తితమైందని చెప్పి, భగవాన్ ప్రభువు మనువుకు ఈ అధికారాన్ని ప్రకటించాడు।

Verse 174

एवं मन्वन्तराणां च सर्वेषामेव लक्षणम् / अतीतानागतानां वै वर्त्तिमानेन कीर्त्तितम्

ఇలా సమస్త మన్వంతరాల లక్షణం—గతమైనవీ, రాబోయేవీ—వర్తమానాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని కీర్తించబడింది।

Verse 175

इत्येष कीत्तितः सर्गो मनोः स्वायंभुवस्य ते / प्रतिसंधिं तु वक्ष्यामि तस्य चैवापरस्य च

ఇలా స్వాయంభువ మనువు యొక్క సృష్టి నీకు కీర్తించబడింది; ఇప్పుడు దాని మరియు తదుపరి దాని సంధిని నేను చెప్పుదును।

Verse 176

मन्वन्तरं यथा पूर्वमृषिभिर्दैवतैः सह / अवश्यभाविनार्थेन यथावद्विनिवर्त्तते

మునుపటిలాగే ఋషులు, దేవతలతో కూడిన మన్వంతరం, అనివార్యమైన నియతికారణం వల్ల యథావిధిగా ముగిసి తిరిగి నివర్తిస్తుంది।

Verse 177

एतस्मिन्नन्तरे पूर्वं त्रैलाक्यस्ये श्वरास्तु ये / सप्तर्षयश्च देवाश्च पितरो मनवस्तथा

ఈ అంతరంలో మునుపు త్రిలోకాధిపతులైన వారు—సప్తర్షులు, దేవులు, పితరులు మరియు మనువులు—అందరూ ఉన్నారు।

Verse 178

मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः

మన్వంతర కాలము సంపూర్ణమై తీరినప్పుడు, అధికారము క్షీణించినదని గ్రహించి, తమ స్వరూప పరిణామాన్ని తెలిసి వారు కలవరపడ్డారు।

Verse 179

महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे मतिम् / ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणे देवतास्तु ताः

వారు అందరూ మహర్లోకమునకు ముఖం తిప్పి మనస్సు నిలిపారు; ఆ మన్వంతరం క్షీణించగానే ఆ దేవతలు (అలా) అయ్యారు।

Verse 180

संपूर्णेस्थितिकाले तु तिष्ठेदेकं कृतं युगम् / उत्पद्यन्ते भविष्यन्तो ये वै मन्वन्तरेश्वराः

సంపూర్ణ స్థితికాలములో ఒక కృతయుగము నిలిచి ఉంటుంది; మరియు భవిష్య మన్వంతరేశ్వరులైన వారు ఉద్భవిస్తారు।

Verse 181

देवताः पितरश्चैव ऋषयो मनुरेव च / मन्वन्तरे तु संपूर्णे तद्वदन्ते कलौ युगे

దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనువు కూడా—మన్వంతరం సంపూర్ణమైనప్పుడు, కలియుగంలో వారు అలా చెబుతారు।

Verse 182

संपद्यते कृतं तेषु कलिशिष्टेषु वै तदा / यथा कृतस्य संतानः कलिपूर्वः स्मृतो बुधैः

అప్పుడు ఆ కలిశిష్ట స్థితిలో కృతయుగ స్వభావం సిద్ధమవుతుంది; ఎందుకంటే కృతయుగ పరంపరను పండితులు ‘కలిపూర్వ’మని స్మరిస్తారు।

Verse 183

तथा मन्वन्तरान्तेषु आदिर्मन्वन्तरस्य च / क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः

అలాగే మన్వంతరాల అంత్యములోను, మన్వంతర ఆరంభములోను; పూర్వ మన్వంతరం క్షీణించి, మరొకటి మళ్లీ ప్రవృత్తమైనప్పుడు।

Verse 184

मुखे कृतयुगस्याथ तेषां शिष्टास्तु ये तदा / सप्तर्षयो मनुश्चैव कालापेक्षास्तु ये स्थिताः

తర్వాత కృతయుగ ముఖములో, ఆ సమయంలో ఉన్న శిష్టులు—సప్తర్షులు మరియు మనువూ—కాలాన్ని ఆశ్రయించి, కాలాపేక్షతో స్థితులై ఉంటారు।

Verse 185

मन्वन्तरप्रतीक्षास्ते क्षीयमाणास्तपस्विनः / मन्वन्तरोत्सवस्यार्थे संतत्यर्थे च सर्वदा

ఆ తపస్వులు మన్వంతరాన్ని ప్రతీక్షిస్తూ (పూర్వకాల క్షయంతో) క్షీయమానులవుతారు; మన్వంతరోత్సవార్థమునకును, సంతతి-సాతత్యార్థమునకును సదా।

Verse 186

पूर्ववत्संप्रवर्त्तन्ते प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वौषधीषु च

వృష్టి సృష్టి ప్రవృత్తమైనప్పుడు వారు పూర్వవత్తుగా కార్యంలో ప్రవృత్తమవుతారు; శీత-ఉష్ణాది ద్వంద్వాలు సాగుతాయి, ఔషధులు (వనస్పతులు) ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 187

प्रजासु चानिकेतासु संस्थितासु क्वचित्क्वचित् / वार्त्तायां संप्रवृत्तायां धर्मे चैवोपसंस्थिते

ప్రజలు కొన్నిచోట్ల అనికేతులుగా (ఇల్లు లేనివారిగా) స్థితులై ఉంటారు; వార్త (కృషి-వ్యాపారాది) ప్రవృత్తమై, ధర్మమూ సమీపించి స్థాపితమవుతుంది।

Verse 188

निरानन्दे चापि लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे / अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते

ఆనందరహితమైన లోకంలో స్థావరజంగమాలు నశించి, గ్రామనగరాలు లేక, వర్ణాశ్రమధర్మం విరహితమై ఉన్నప్పుడు।

Verse 189

पूर्वमन्वन्तरे शिष्टा ये भवन्तीह धार्मिकाः / सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः

పూర్వ మన్వంతరంలో ఇక్కడ ఉన్న ధార్మిక శిష్టులు సంతానవృద్ధి కోసం సప్తర్షులు మరియు మనువుగా నియమితులై ఉంటారు।

Verse 190

प्रजार्थं तपतां तेषां तपः परमदुश्चरम् / उत्पद्यन्ते हि पूर्वेषां निधनेष्विह पूर्ववत्

ప్రజల కోసం తపించే వారి తపస్సు అత్యంత దురాచరం; పూర్వుల నాశనం అనంతరం వారు ఇక్కడ మునుపటిలాగే మళ్లీ ఉద్భవిస్తారు।

Verse 191

देवासुराः पितृगणा ऋषयो मानुषास्तथा / सर्पा भूतपिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः

దేవులు, అసురులు, పితృగణాలు, ఋషులు, మనుష్యులు; సర్పాలు, భూతపిశాచాలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు।

Verse 192

ततस्तेषां तु ये शिष्टाः शिष्टाचारान्प्रजक्षते / सप्तर्षयो मनुश्चव ह्यादौ मन्वन्तरस्य हि

అప్పుడు వారిలో ఉన్న శిష్టులు శిష్టాచారాన్ని బోధిస్తారు; ఎందుకంటే మన్వంతర ఆరంభంలో సప్తర్షులు మరియు మనువే మార్గదర్శకులు।

Verse 193

प्रारभन्ते च कर्माणि मनुष्यो दैवतैः सह / ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वानृण्यं तु व तदा

మనుష్యులు దేవతలతో కలిసి కర్మలను ప్రారంభిస్తారు; ఋషుల బ్రహ్మచర్యంతో అప్పుడు వారు ఋణముక్తులవుతారు।

Verse 194

पितॄणां प्रजाया चैव देवानामिज्यया तथा / शतंवर्षसहस्राणां धर्मे वर्णात्मके स्थिताः

పితృదేవతలు, సంతానం మరియు దేవతల ఆరాధనచేత; వారు వర్ణాత్మక ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండి వేల శతవర్షాలు నిలిచారు।

Verse 195

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिर्धर्मान्वर्णाश्रमांस्तथा / स्थापयित्वाश्रमांश्चैव स्वर्गाय देधिरे मनः

త్రయీ, వార్తా, దండనీతి మరియు వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను స్థాపించి; ఆశ్రమాలను కూడా ఏర్పాటు చేసి వారు స్వర్గసాధనకు మనసు పెట్టారు।

Verse 196

पूर्वदेवेषु तेष्वेवं स्वर्गाया भिमुखेषु वै / पूर्वदेवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः

ఆ పూర్వదేవులు ఈ విధంగా స్వర్గాభిముఖులై ఉన్నప్పుడు; అప్పుడు వారు సంపూర్ణంగా ధర్మంలో స్థిరపడ్డారు।

Verse 197

मन्वन्तरे पुरावृत्ते स्थानान्युत्सृज्य सर्वशः / मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम्

మన్వంతరం గతించినప్పుడు వారు అన్ని స్థానాలను విడిచి; మంత్రాలతో కలిసి పైకి వెళ్లి నిరామయమైన మహర్లోకాన్ని చేరుతారు।

Verse 198

विनिवृत्ताधिकारास्ते मानसीं सिद्धिमास्थिताः / अवेक्षमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्या भूतसंप्लवात्

వారు అధికారాలనుండి విరమించి మానసిక సిద్ధిని పొందారు; వశులై భూతసంప్లవాన్ని వీక్షిస్తూ స్థిరంగా నిలిచారు.

Verse 199

ततस्तेषु व्यतीतेषु पूर्वदेवेषु वै तदा / शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः

ఆపై ఆ పూర్వదేవులు అంతర్ధానమైనప్పుడు, త్రైలోక్యంలో అన్ని దేవస్థానాలు శూన్యమయ్యాయి.

Verse 200

उपस्थिता इहान्ये वै ये देवाः स्वर्गवासिनः / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्ति च

అప్పుడు స్వర్గవాసులైన ఇతర దేవులు ఇక్కడికి వచ్చారు; తరువాత తపస్సుతో యుక్తులై ఆ స్థానాలను నింపారు.