Shloka 38
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः / अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः
Transliteration
hiraṇyanābhaḥ kauśalyo dvitīyo 'bhūnnarādhipaḥ / adhyāpayata pauṣyāñjiḥ sahasrārddhaṃ tusaṃhitāḥ
Translation
కౌశలదేశీయుడైన హిరణ్యనాభుడు రెండవ నరాధిపతిగా అయ్యాడు. పౌష్యంజి శిష్యులకు ‘తు-సంహిత’ యొక్క సహస్రార్ధం (ఐదువందల) సంహితలను అధ్యాపించాడు।
Word by Word
हिरण्यनाभःHiraṇyanābha
हिरण्यनाभः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिरण्यनाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—हिरण्य-नाभ (कर्मधारयः)
कौशल्यःthe Kosalan (of Kosala)
कौशल्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootकौशल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्
द्वितीयःthe second
द्वितीयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
नराधिपःking, ruler of men
नराधिपः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootनर + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः)
अध्यापयतcaused to study / taught
अध्यापयत:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअधि + √इ (धातु) [णिच्]
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिच्-प्रयोगः (causative)
पौष्याञ्जिःPauṣyāñji
पौष्याञ्जिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपौष्याञ्जि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यक्तिनाम
सहस्रार्धम्half of a thousand (five hundred)
सहस्रार्धम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसहस्र + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सहस्रस्य अर्धम्)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे
संहिताःcollections/recensions (saṃhitās)
संहिताः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन