Shloka 74
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् / ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्
Transliteration
ataḥ paraṃ kathānaṃ tu pūrvā iti viśeṣaṇam / grāmyāraṇyaṃ samantraṃ tadṛgbrāhmaṇayajuḥ smṛtam
Translation
ఇకపై చెప్పబడే వృత్తాంతం ‘పూర్వా’ అనే విశేషణంతో సూచించబడింది; మంత్రాలతో కూడిన ఆ గ్రామ్య–ఆరణ్యకాన్ని ఋక్, బ్రాహ్మణ, యజుః అని స్మరిస్తారు.
Word by Word
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध/हेतु (Causal/connecting)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/तस्मादर्थ (therefore/from this)
परम्further/after that
परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (adverb: further/afterwards)
कथानम्the designation/statement
कथानम्:
कर्म/विषय (Object/Topic)
TypeNoun
Rootकथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन (context: naming/statement)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (particle: but/indeed)
पूर्वा(called) 'Pūrvā'
पूर्वा:
विशेषण/नाम (Appositional qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (इति-शब्देन नामरूपेण)
इतिthus
इति:
उद्धरणचिह्न (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थ (quotative particle)
विशेषणम्a distinguishing epithet
विशेषणम्:
कर्ता/विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविशेषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
ग्राम्यvillage-related (gṛhya)
ग्राम्य:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootग्राम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; (आरण्यं विशेषयति)
आरण्यम्the forest (āraṇya) portion
आरण्यम्:
कर्म/विषय (Object/Topic)
TypeNoun
Rootआरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन
सwith
स:
विशेषण-पूर्वपद (Pre-modifier)
TypeIndeclinable
Rootस (अव्यय/उपपद)
Formसह/समेतार्थक-उपपद (particle 'with')
मन्त्रम्mantra
मन्त्रम्:
विशेष्य-निर्देशक (Qualifier within phrase)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; (ग्राम्यारण्यं विशेषयति)
तत्that
तत्:
कर्ता/विषय (Subject/Topic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
ऋक्Ṛk (Rigvedic)
ऋक्:
सम्बन्ध (Part of compound-like enumeration)
TypeNoun
Rootऋच्/ऋक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (समाहारार्थे)
ब्राह्मणBrāhmaṇa
ब्राह्मण:
सम्बन्ध (Part of enumeration)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
यजुःYajus (Yajurveda)
यजुः:
सम्बन्ध (Part of enumeration)
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
स्मृतम्is called/known as
स्मृतम्:
क्रिया (Predicate/Passive)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense: 'is called/remembered')