Shloka 142
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
धर्माधर्मौं सुशं दुःखं मृत्युश्चामृतमेव च / ऊर्द्ध्वं तिर्य्यगधोभावस्तस्यैवादृष्टकारिणः
Transliteration
dharmādharmauṃ suśaṃ duḥkhaṃ mṛtyuścāmṛtameva ca / ūrddhvaṃ tiryyagadhobhāvastasyaivādṛṣṭakāriṇaḥ
Translation
ధర్మం-అధర్మం, సుఖం-దుఃఖం, మరణం మరియు అమృతం; అలాగే ఊర్ధ్వ, తిర్యక్, అధో గమనాలు—ఇవి అన్నీ ఆ అదృష్ట-కర్తవే.
Word by Word
dharma-adharmaudharma and adharma
dharma-adharmau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक) + adharma (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर), पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
sukhamhappiness
sukham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
duḥkhamsorrow
duḥkham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
mṛtyuḥdeath
mṛtyuḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय
amṛtamimmortality/nectar
amṛtam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootamṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय
ūrddhvamupwards
ūrddhvam:
Adhikaraṇa (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Rootūrddhva (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative)
tiryakhorizontally
tiryak:
Adhikaraṇa (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Roottiryak (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (sideways/obliquely)
adhaḥdownwards
adhaḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Rootadhaḥ (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (downwards)
bhāvaḥstate/condition
bhāvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tasyaof him/of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात
adṛṣṭa-kāriṇaḥof the unseen-causing agent (fate)
adṛṣṭa-kāriṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roota-dṛṣṭa (प्रातिपदिक; √dṛś + नञ्) + kārin (प्रातिपदिक; √kṛ + णिनि)
Formतत्पुरुष-समास (अदृष्टं करोति/अदृष्टेन कारि), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन