सोपान का ‘समापन-संस्कार’: लीला-परिणति के बाद समाज, मन और साधना का ‘स्थिर-धर्म’ में प्रतिष्ठापन। यहाँ रामराज्य बाह्य-राज्य नहीं, अंतःकरण का राज्य बनता है—गुणगान, सत्संग, संत-लक्षण, असंत-स्वभाव और ‘प्रताप-रवि’ (ज्ञान/कृपा) के उदय से अविद्या-निशा का क्षय। यह चरण साधक को कथा-रस से ‘नित्याचार’ (स्मरण, संग, विवेक) में उतारता है, जिससे मुक्ति का मार्ग लोक-जीवन के भीतर ही चलने लगता है।
Uttar Kāṇḍa, przyjmując śāntę jako główną rasę, rozwija się w bhakti-śṛṅgārę (piękno Rāmy i Sīty), dāsyę (uratowanie sługi) oraz pouczający głos nīti/dharmy. Ta część rozpoczyna się od pochwały cnót Rāmy przez obywateli (loka-dharma), a następnie przedstawia pratāpę Rāmy poprzez metaforę "Dineśy" (Słońca): zniszczenie nocy avidyā, zmniejszenie kāmy i krodhy oraz rozkwit lotosu jñāny w jeziorze dharmy. Potem przybycie Sanakādi i ich hymn-modlitwa umacnia harmonię nirguṇa, saguṇa, "Ananta Anāmaya" obok "Indirāramana". Wreszcie, pod pretekstem pytania Bharaty, podana zostaje linia cech świętego i nie-świętego, przekształcając narrację w instrument społecznej nauki i samoegzaminacji poszukującego. W ten sposób Uttar Kāṇḍa, obdarzając "owocem" līlā, stanowi również trwałą ordynację dla sādhanā.
Ćaupai 30.1-5
जहँ तहँ नर रघुपति गुन गावहिं।बैठि परसपर इहइ सिखावहिं।।
भजहु प्रनत प्रतिपालक रामहि।सोभा सील रूप गुन धामहि।जलज बिलोचन स्यामल गातहि।पलक नयन इव सेवक त्रातहि।धृत सर रुचिर चाप तूनीरहि।संत कंज बन रबि रनधीरहि।काल कराल ब्याल खगराजहि।नमत राम अकाम ममता जहि।लोभ मोह मृगजूथ किरातहि।मनसिज करि हरि जन सुखदातहि।संसय सोक निबिड़ तम भानुहि।दनुज गहन घन दहन कृसानुहि।जनकसुता समेत रघुबीरहि।कस न भजहु भंजन भव भीरहि।बहु बासना मसक हिम रासिहि।सदा एकरस अज अबिनासिहि।मुनि रंजन भंजन महि भारहि।तुलसिदास के प्रभुहि उदारहि।।
jahã-tahã nara raghupati guna gāvahĩ |baiṭhi parasapara ihai sikhāvahĩ ||
bhajahu pranata-pratipālaka rāmahi |sobhā sīla rūpa guna dhāmahi ||
jalaja-bilocana syāmala gātahi |palaka nayana iva sevaka trātahi ||
dhṛta sara rucira cāpa tūnīrahi |santa kañja-bana ravi raṇa-dhīrahi ||
kāla karāla byāla khaga-rājahi |namata rāma akāma mamatā jahi ||
lobha moha mṛga-jūtha kirātahi |manasija kari hari jana sukha-dātahi ||
saṁsaya soka nibiṛa tama bhānūhi |danuja gahana ghana dahana kṛsānūhi ||
janaka-sutā sameta raghu-vīrahi |kasa na bhajahu bhañjana bhava-bhīrahi ||
bahu bāsanā masaka hima-rāsihi |sadā eka-rasa aja abināsihi ||
muni-rañjana bhañjana mahi-bhārahi |tulasīdāsa ke prabhūhi udārahi ||
Tu i tam ludzie śpiewają pochwały Pana Raghu, a siedząc razem pouczają się nawzajem tym: "Czcijcie Ramę, obrońcę tych, którzy się przed nim kłaniają, siedzibę piękna, dobrego charakteru, urody i cnoty, o lotosowych oczach, o ciemnym ciele, który chroni swoich sług tak jak powieka chroni oko, który nosi strzały, piękny łuk i kołczan, który jest niezłomny w bitwie, i który jest słońcem dla gaju lotosów świętych, Garuda, król ptaków, przeciw straszliwemu wężowi Śmierci; Rama, który niszczy egoistyczne przywiązanie tych, którzy kłaniają się przed nim bez pragnienia, myśliwy przeciw stadu jeleni, które są chciwością i złudą, lew przeciw słoniowi Miłości, i dawca szczęścia swoim ludziom, słońce przeciw gęstej ciemności wątpliwości i smutku, i ogień, by spalić gęsty las demonów. Dlaczego nie czcicie Bohatera Raghu wraz z Sitą, córką Dżanaki, który niszczy strach przed ziemskim bytem, który jest szronem dla roju komarów, które są wielorakimi pragnieniami, zawsze jednakowy w swojej naturze, nienarodzony i niezniszczalny, rozkosz mędrców, ten, który zdejmuje ciężar ziemi, hołubiony Pan Tulsidasa?"
Doha 30
एहि बिधि नगर नारि नर करहिं राम गुन गान।सानुकूल सब पर रहहिं संतत कृपानिधान।।30।।
ehi bidhi nagara nāri nara karahĩ rāma guna-gāna |sānukūla saba para rahahĩ santata kṛpā-nidhāna ||30||
W ten sposób w całym mieście kobiety i mężczyźni śpiewają cnoty Ramy; a Skarbnica współczucia pozostaje zawsze łaskawa dla wszystkich.
Ćaupai 31.1-4
जब ते राम प्रताप खगेसा।उदित भयउ अति प्रबल दिनेसा।।
पूरि प्रकास रहेउ तिहुँ लोका।बहुतेन्ह सुख बहुतन मन सोका।।
जिन्हहि सोक ते कहउँ बखानी।प्रथम अबिद्या निसा नसानी।।
अघ उलूक जहँ तहाँ लुकाने।काम क्रोध कैरव सकुचाने।।
बिबिध कर्म गुन काल सुभाऊ।ए चकोर सुख लहहिं न काऊ।।
मत्सर मान मोह मद चोरा।इन्ह कर हुनर न कवनिहुँ ओरा।।
धरम तड़ाग ग्यान बिग्याना।ए पंकज बिकसे बिधि नाना।।
सुख संतोष बिराग बिबेका।बिगत सोक ए कोक अनेका।।
jaba te rāma pratāpa khagesā |udita bhayau ati prabala dinesā ||
pūri prakāsa raheu tihũ lokā |bahuteṅha sukha bahutana mana sokā ||
jinhahi soka te kahaũ bakhānī |prathama abidyā nisā nasānī ||
agha ulūka jahã-tahã lukāne |kāma krodha kairava sakucāne ||
bibidha karma guna kāla subhāū |e cakora sukha lahahĩ na kāū ||
matsara māna moha mada corā |inha kara hunara na kavanihũ orā ||
dharama taṛāga gyāna bigyānā |e paṅkaja bikase bidhi nānā ||
sukha santoṣa birāga bibekā |bigata soka e koka anekā ||
O panie ptaków, od czasu, gdy chwała Ramy wzeszła jak potężne słońce nadzwyczajnej mocy, jego światło wypełniło wszystkie trzy światy. Wielu dzięki niemu zaznało szczęścia, a wielu odczuło smutek w sercu. O tych, którzy odczuli smutek, opowiem wam w szczegółach. Najpierw noc niewiedzy dobiegła końca. Grzech, jak sowa, ukrył się tu i tam; pożądanie i gniew, jak nocne lotosy, zamknęły się ze wstydu. Różnorodne rodzaje działania, cechy, czas i usposobienie: te, jak ptaki czakora, nigdy nie znajdują szczęścia. Zazdrość, duma, omamienie i arogancja są jak złodzieje; ich zręczność nie znajduje zastosowania w żadnym kierunku. Prawość jest stawem, a wiedza i urzeczywistnienie są lotosami, które rozkwitły na wiele sposobów. Szczęście, zadowolenie, oderwanie się i rozeznanie są jak niezliczone ptaki czakwa, uwolnione od swego smutku.
Doha 31
यह प्रताप रबि जाकें उर जब करइ प्रकास।पछिले बाढ़हिं प्रथम जे कहे ते पावहिं नास।।31।।
yaha pratāpa rabi jākẽ ura jaba karai prakāsa |pachile bāṛhahĩ prathama je kahe te pāvahĩ nāsa ||31||
Kiedy to słońce chwały Ramy rozlewa swoje światło w czyimś sercu, ci wymienieni ostatni rosną i kwitną, podczas gdy ci wymienieni pierwsi spotykają swoją zgubę.
Ćaupai 32.1-4
भ्रातन्ह सहित रामु एक बारा।संग परम प्रिय पवनकुमारा।।
सुंदर उपबन देखन गए।सब तरु कुसुमित पल्लव नए।।
जानि समय सनकादिक आए।तेज पुंज गुन सील सुहाए।।
ब्रह्मानंद सदा लयलीना।देखत बालक बहुकालीना।।
रूप धरें जनु चारिउ बेदा।समदरसी मुनि बिगत बिभेदा।।
आसा बसन ब्यसन यह तिन्हहीं।रघुपति चरित होइ तहँ सुनहीं।।
तहाँ रहे सनकादि भवानी।जहँ घटसंभव मुनिबर ग्यानी।।
राम कथा मुनिबर बहु बरनी।ग्यान जोनि पावक जिमि अरनी।।
bhrātanha sahita rāmu eka bārā |saṅga parama priya pavan-kumārā ||
sundara upabana dekhana gae |saba taru kusumita pallava nae ||
jāni samaya sanakādika āe |teja-puñja guna sīla suhāe ||
brahmānanda sadā laya-līnā |dekhata bālaka bahu-kālīnā ||
rūpa dharẽ janu cāriu bedā |sama-darasī muni bigata bibhedā ||
āsā basana byasana yaha tinhahī̃ |raghupati carita hoi tahã sunahī̃ ||
tahā̃ rahe sanakādi bhavānī |jahã ghaṭ-saṁbhava muni-bara gyānī ||
rāma kathā muni-bara bahu baranī |gyāna-jonī pāvaka jimi aranī ||
Pewnego razu Rama, wraz ze swymi braćmi, i z Hanumanem, synem Wiatru, który był mu najdroższy, w jego towarzystwie, udał się oglądać piękny ogród, gdzie każde drzewo kwitło i było pokryte nowymi liśćmi. Wiedząc, że nadszedł właściwy czas, przybyli Sanaka i jego bracia, bryły blasku, ozdobieni cnotą i dobrym charakterem. Zawsze byli pogrążeni w błogości Brahmana, a choć żyli od wieków, wyglądali jak chłopcy. Przybrali formę jakby samych czterech Wed, mędrcy o równym spojrzeniu, wolni od wszelkiego zróżnicowania. Ich jedyną nadzieją, ich szatą i ich jedyną namiętnością było to: gdziekolwiek opowiadano czyny Pana Raghu, tam szedłszy słuchali. O Bhavani, Sanaka i jego bracia przebywali tam, gdzie mieszkał mądry i wybitny mędrzec z dzbana zrodzony, Agastja. Ów najlepszy z mędrców opowiedział szczegółowo historię Ramy, która jest źródłem wiedzy, jak drewno arani jest źródłem ognia.
Doha 32
देखि राम मुनि आवत हरषि दंडवत कीन्ह।स्वागत पूँछि पीत पट प्रभु बैठन कहँ दीन्ह।।32।।
dekhi rāma muni āvata haraṣi daṇḍavata kīnha |svāgata pū̃chi pīta paṭa prabhu baiṭhana kahã dīnha ||32||
Widząc mędrca zbliżającego się, Śri Rama ucieszył się i wykonał pełną prostrację. Powitał go, zapytał o jego pomyślność i zaoferował żółtą tkaninę jako siedzenie.
Ćaupai 33.1-4
कीन्ह दंडवत तीनिउँ भाई।सहित पवनसुत सुख अधिकाई।।
मुनि रघुपति छबि अतुल बिलोकी।भए मगन मन सके न रोकी।।
स्यामल गात सरोरुह लोचन।सुंदरता मंदिर भव मोचन।।
एकटक रहे निमेष न लावहिं।प्रभु कर जोरें सीस नवावहिं।।
तिन्ह कै दसा देखि रघुबीरा।स्रवत नयन जल पुलक सरीरा।।
कर गहि प्रभु मुनिबर बैठारे।परम मनोहर बचन उचारे।।
आजु धन्य मैं सुनहु मुनीसा।तुम्हरें दरस जाहिं अघ खीसा।।
बड़े भाग पाइब सतसंगा।बिनहिं प्रयास होहिं भव भंगा।।
kīnha daṇḍavata tīniũ bhāī |sahita pavanasuta sukha adhikāī ||
muni raghupati chabi atula bilokī |bhae magana mana sake na rokī ||
śyāmala gāta saroruha locana |suṁdarətā maṁdira bhava mocana ||
ekṭaka rahe nimeṣa na lāvahiṁ |prabhu kara joreṁ sīsa navāvahiṁ ||
tinha kai dasā dekhi raghubīrā |sravata nayana jala pulaka sarīrā ||
kara gahi prabhu munibara baiṭhāre |parama manohara bacana ucāre ||
āju dhanya maiṁ sunahu munīsā |tumhareṁ darasa jāhiṁ agh khīsā ||
baṛe bhāga pāiba satasaṅgā |binahiṁ prayāsa hohiṁ bhava bhaṅgā ||
Trzech braci oddało również pokłon aż do ziemi, wraz z synem Wiatru, a ich radość była wielka. Mędrcy ujrzeli nieporównywalne piękność Pana Raghuów i pochłonęło ich ono; nie mogli powstrzymać swych umysłów. Jego ciało było ciemne, oczy jak lotosy; był świątynią piękna i wyzwolicielem z ziemskiego bytu. Stali wpatrzeni bez ruchu i nie mrugnęli; złożyli dłonie i skłonili głowy przed Panem. Widząc ich stan, oczy Raghubiry zalały się łzami, a włosy na jego ciele się jeżyły. Pan wziął za rękę najwybitniejszych z mędrców, posadził ich i wypowiedział słowa najwyższego uroku. «Słuchajcie, panowie mędrców: dziś jestem błogosławiony. Na wasz widok grzechy zostają zniszczone i rozproszone.» «Wielkim szczęściem zdobywa się towarzystwo świętych; dzięki niemu, bez żadnego wysiłku, pęta ziemskiego bytu zostają zerwane.»
Doha 33
संत संग अपबर्ग कर कामी भव कर पंथ।कहहि संत कबि कोबिद श्रुति पुरान सदग्रंथ।।33।।
saṁta saṅga apabarga kara kāmī bhava kara paṁtha |kahahiṁ saṁta kabi kobida śruti purāna sadagraṁtha ||33||
Towarzystwo świętych prowadzi do wyzwolenia; ci, których pociągają pragnienia, kroczą ścieżką, która kuje więzy światowe. Tak głoszą święci, poeci i mędrcy, tak obwieszczają Wedy, Purany i wszystkie prawdziwe pisma.
Ćaupai 34.1-4
सुनि प्रभु बचन हरषि मुनि चारी।पुलकित तन अस्तुति अनुसारी।।
जय भगवंत अनंत अनामय।अनघ अनेक एक करुनामय।।
जय निर्गुन जय जय गुन सागर।सुख मंदिर सुंदर अति नागर।।
जय इंदिरा रमन जय भूधर।अनुपम अज अनादि सोभाकर।।
ग्यान निधान अमान मानप्रद।पावन सुजस पुरान बेद बद।।
तग्य कृतग्य अग्यता भंजन।नाम अनेक अनाम निरंजन।।
सर्ब सर्बगत सर्ब उरालय।बससि सदा हम कहुँ परिपालय।।
द्वंद बिपति भव फंद बिभंजय।हृदि बसि राम काम मद गंजय।।
suni prabhu bacana haraṣi muni cārī |pulakita tana astuti anusārī ||
jaya bhagavaṁta anaṁta anāmaya |anagha aneka eka karuṇāmaya ||
jaya nirguṇa jaya jaya guṇa sāgara |sukha maṁdira suṁdara ati nāgara ||
jaya iṁdirā ramana jaya bhūdhara |anupama aja anādi sobhākara ||
gyāna nidhāna amāna mānaprada |pāvana sujasa purāna beda bada ||
tagya kṛtagya agyatā bhaṁjana |nāma aneka anāma niraṁjana ||
sarba sarbagata sarba urālaya |basasi sadā hama kahũ paripālaya ||
dvaṁda bipati bhava phaṁda bibhaṁjaya |hr̥di basi rāma kāma mada gaṁjaya ||
Słysząc słowa Pana, czterech mędrców ucieszyło się; ich ciała drżały, a chwała wypływała: 'Zwycięstwo błogosławionemu Panu, nieskończonemu, wolnemu od wszelkiego cierpienia; bezgrzesznemu; wielu w przejawach, a jednak Jednemu; współczuciu samemu przybranemu w postać. Zwycięstwo Nirgunie; zwycięstwo znów Oceanie gun, przyczółkowi błogości, najpiękniejszemu i najmądrzejszemu. Zwycięstwo Umiłowanemu Lakszmi, Podporze ziemi, niezrównanemu, nienarodzonemu, bez początku, samemu źródłu blasku. Skarbnico wiedzy, ponad wszelką dumą, a jednak dający cześć; którego nieskazitelna sława jest śpiewana przez Wedy i Purany. Znający prawdę, wdzięczny, niszczyciel niewiedzy; noszący wiele Imion, a jednak Bezimienny, bez skazy. Wszystkim we wszystkim, wszechprzenikający, mieszkający w każdym sercu, zawsze przebywaj z nami i chroń nas. Rozbij dwoistość, nieszczęście i sidła stawania się; mieszkaj w naszych sercach, o Rama, i zmiażdż pożądanie i dumę.'
Doha 34
परमानंद कृपायतन मन परिपूरन काम।प्रेम भगति अनपायनी देहु हमहि श्रीराम।।34।।
paramānaṁda kṛpāyatana mana paripūrana kāma |prema bhagati anapāyinī dehu hamahi śrīrāma ||34||
O Śri Rama, najwyższa błogość, przybytek miłosierdzia, spełniający każdy prawdziwy cel, daj nam pełną miłości bhakti, która nigdy nie odchodzi.
Ćaupai 35.1-5
देहु भगति रघुपति अति पावनि।त्रिबिध ताप भव दाप नसावनि।।
प्रनत काम सुरधेनु कलपतरु।होइ प्रसन्न दीजै प्रभु यह बरु।।
भव बारिधि कुंभज रघुनायक।सेवत सुलभ सकल सुख दायक।।
मन संभव दारुन दुख दारय।दीनबंधु समता बिस्तारय।।
आस त्रास इरिषादि निवारक।बिनय बिबेक बिरति बिस्तारक।।
भूप मौलि मन मंडन धरनी।देहि भगति संसृति सरि तरनी।।
मुनि मन मानस हंस निरंतर।चरन कमल बंदित अज संकर।।
रघुकुल केतु सेतु श्रुति रच्छक।काल करम सुभाउ गुन भच्छक।।
तारन तरन हरन सब दूषन।तुलसिदास प्रभु त्रिभुवन भूषन।।
dehu bhagati raghupati ati pāvani |tribidha tāpa bhava dāpa nasāvani ||
pranata kāma suradhenu kalpataru |hoi prasanna dījai prabhu yaha baru ||
bhava bāridhi kumbhaja raghunāyaka |sevata sulabha sakala sukha dāyaka ||
mana saṃbhava dāruṇa dukha dāraya |dīnabaṃdhu samatā bistāray ||
āsa trāsa iriṣādi nivāraka |binaya bibeka birati bistāraka ||
bhūpa mauli mana maṇḍana dharanī |dehi bhagati saṃsṛti sari taranī ||
muni mana mānasa haṃsa niraṃtara |carana kamala baṃdita aja śaṅkara ||
raghukula ketu setu śruti racchaka |kāla karama subhāu guna bhacchaka ||
tārana tarana harana saba dūṣana |tulasīdāsa prabhu tribhuvana bhūṣana ||
Udziel oddania, Panie Raghu, najoczyszczającego, które niszczy potrójną udrękę i dumę ze świeckiego istnienia. Dla tych, którzy się przed tobą kłaniają, jesteś krową spełniającą życzenia i drzewem spełniającym życzenia. Bądź zadowolony, Panie, i udziel tej łaski. O przywódco Raghu, jesteś Agastyą, który wypił ocean świeckiego istnienia; łatwy do osiągnięcia dla tych, którzy ci służą, jesteś dawcą wszelkiej radości. Rozdzierasz straszne cierpienia zrodzone z umysłu. Przyjaciel pokornych, rozszerzasz równowagę. Odpędzasz nadzieję, strach, zawiść i tym podobne; rozszerzasz pokorę, rozeznanie i wyrzeczenie. Klejnot w koronie królów, ozdoba ziemi. Udziel oddania, łódź do przeprawienia przez rzekę świeckiego istnienia. Łabędź nieustannie przebywający w jeziorze Manasa serc mędrców, którego stopy lotosu są czczone przez Brahmę i Shankarę. Sztandar dynastii Raghu, most i obrońca Wed, pożeracz czasu, działania, natury i cech. Ten, który przeprawia, sama łódź, usuwacz wszelkiej wady. Panie Tulsidasa, ozdoba trzech światów.
Doha 35
बार बार अस्तुति करि प्रेम सहित सिरु नाइ।ब्रह्म भवन सनकादि गे अति अभीष्ट बर पाइ।।35।।
bāra bāra astuti kari prema sahita siru nāi |brahma bhavana sanakādi ge ati abhīṣṭa bara pāi ||35||
Wciąż na nowo chwalili Go i z miłością skłaniali swoje głowy; wtedy Sanaka i pozostali, otrzymawszy dar, którego najbardziej pragnęli, udali się do siedziby Brahmy.
Ćaupai 36.1-4
सनकादिक बिधि लोक सिधाए।भ्रातन्ह राम चरन सिरु नाए।।
पूछत प्रभुहि सकल सकुचाहीं।चितवहिं सब मारुतसुत पाहीं।।
सुनि चहहिं प्रभु मुख कै बानी।जो सुनि होइ सकल भ्रम हानी।।
अंतरजामी प्रभु सभ जाना।बूझत कहहु काह हनुमाना।।
जोरि पानि कह तब हनुमंता।सुनहु दीनदयाल भगवंता।।
नाथ भरत कछु पूँछन चहहीं।प्रस्न करत मन सकुचत अहहीं।।
तुम्ह जानहु कपि मोर सुभाऊ।भरतहि मोहि कछु अंतर काऊ।।
सुनि प्रभु बचन भरत गहे चरना।सुनहु नाथ प्रनतारति हरना।।
sanakādika bidhi loka sidhāe |bhrātanha rāma carana siru nāe ||
pūchata prabhuhi sakala sakucāhīṃ |citavahiṃ saba mārutasuta pāhīṃ ||
suni cahahiṃ prabhu mukha kai bānī |jo suni hoi sakala bhrama hānī ||
antarajāmī prabhu sabh jānā |būjhata kahahu kāha hanumānā ||
jori pāni kaha taba hanumaṃtā |sunahu dīnadayāla bhagavaṃtā ||
nātha bharata kachu pū̃chana cahahīṃ |prasna karata mana sakucata ahahīṃ ||
tumha jānahu kapi mora subhāū |bharatahi mohi kachu aṃtara kāū ||
suni prabhu bacana bharata gahe caranā |sunahu nātha pranatārati haranā ||
Sanaka i jego bracia udali się do królestwa Brahmy, a bracia Ramy skłonili swe głowy u jego stóp. Wszyscy wahali się zapytać Pana, i wszyscy spoglądali na Hanumana. Pragnęli usłyszeć słowa z ust samego Pana, przez których wysłuchanie cała ich konfuzja zostałaby zniszczona. Pan, który zna każde serce, pojął wszystko i zapytał: «Powiedz mi, Hanumanie, co to jest?» Wtedy Hanuman złożył dłonie i rzekł: «Wysłuchaj, o Panie, miłosierny dla pokornych, o błogosławiony Panie. Panie, Bharata pragnie o coś zapytać, lecz jego umysł waha się zadać pytanie.» «Hanumanie, znasz moją naturę. Czy jest jakaś odległość między Bharatą a mną?» Słysząc słowa Pana, Bharata ujął jego stopy i rzekł: «Wysłuchaj, mój Panie, ty, który zdejmujesz cierpienie tych, co ci się kłaniają.»
Doha 36
नाथ न मोहि संदेह कछु सपनेहुँ सोक न मोह।केवल कृपा तुम्हारिहि कृपानंद संदोह।।36।।
nātha na mohi saṃdeha kachu sapanehuṃ soka na moha |kevala kṛpā tumhārihi kṛpānaṃda saṃdoha ||36||
O Panie, nie mam żadnej wątpliwości, ani nawet we snach żadnego smutku czy ułudy; jest to wyłącznie Twoja łaska: cały skarbiec błogości zrodzony z łaski.
Ćaupai 37.1-4
करउँ कृपानिधि एक ढिठाई।मैं सेवक तुम्ह जन सुखदाई।।
संतन्ह कै महिमा रघुराई।बहु बिधि बेद पुरानन्ह गाई।।
श्रीमुख तुम्ह पुनि कीन्हि बड़ाई।तिन्ह पर प्रभुहि प्रीति अधिकाई।।
सुना चहउँ प्रभु तिन्ह कर लच्छन।कृपासिंधु गुन ग्यान बिचच्छन।।
संत असंत भेद बिलगाई।प्रनतपाल मोहि कहहु बुझाई।।
संतन्ह के लच्छन सुनु भ्राता।अगनित श्रुति पुरान बिख्याता।।
संत असंतन्हि कै असि करनी।जिमि कुठार चंदन आचरनी।।
काटइ परसु मलय सुनु भाई।निज गुन देइ सुगंध बसाई।।
karauṃ kṛpānidhi eka ḍhiṭhāī |maiṃ sevaka tumha jana sukhadāī ||
santanha kai mahimā raghurāī |bahu bidhi beda purānanh gāī ||
śrīmukha tumha puni kīnhi baṛāī |tinha para prabhuhi prīti adhikāī ||
sunā cahauṃ prabhu tinh kara lacchana |kṛpāsiṃdhu guna gyāna bicacchana ||
santa asanta bheda bilagāī |pranatpāla mohi kahahu bujhāī ||
santanha ke lacchana sunu bhrātā |aganita śruti purāna bikhyātā ||
santa asantanha kai asi karanī |jimi kuṭhāra caṃdana ācaranī ||
kāṭai parasu malaya sunu bhāī |nija guna dei sugandha basāī ||
Pozwól mi, o skarbie miłosierdzia, wziąć jedną swobodę: jestem Twoim sługą, a Ty jesteś dawcą radości dla swoich ludzi. Chwała świętych, o Królu Raghu, była śpiewana na wiele sposobów przez Wedy i Purany. Ty sam chwaliłeś ich swoimi błogosławionymi ustami; dlatego miłość Pana do nich jest większa. Pragnę usłyszeć, o Panie, o oceanie współczucia, biegły w cnocie i mądrości, cechy takich świętych. Rozróżnij dla mnie różnicę między świętym a nie-świętym, o opiekunie oddanych, i spraw, bym zrozumiał. "Słuchaj, bracie, o cechach świętych, nieskończone są Wedy i Purany, które ich głoszą. Postępowanie świętego i nie-świętego jest jak topór i drzewo sandałowe: topór rąbie sandałowe drzewo z Malaji, bracie, a ono daje swoją własną cnotę i sprawia, że woń zamieszkuje."
Doha 37
ताते सुर सीसन्ह चढ़त जग बल्लभ श्रीखंड॥
अनल दाहि पीटत घनहिं परसु बदन यह दंड॥37॥
tāte sur sīsanha caṛhata jaga ballabha śrīkhaṇḍa |anal dāhi pīṭata ghanahi parasu badana yaha daṇḍa ||37||
Dlatego drzewo sandałowe jest drogie światu i kładzie się je na głowach bogów; zaś topór, za to, że je ściął, rozgrzewa się w ogniu i uderza młotem; to jest jego kara.
Ćaupai 38.1-4
बिषय अलंपट सील गुनाकर।पर दुख दुख सुख सुख देखे पर।।
सम अभूतरिपु बिमद बिरागी।लोभामरष हरष भय त्यागी।।
कोमलचित दीनन्ह पर दाया।मन बच क्रम मम भगति अमाया।।
सबहि मानप्रद आपु अमानी।भरत प्रान सम मम ते प्रानी।।
बिगत काम मम नाम परायन।सांति बिरति बिनती मुदितायन।।
सीतलता सरलता मयत्री।द्विज पद प्रीति धर्म जनयत्री।।
ए सब लच्छन बसहिं जासु उर।जानेहु तात संत संतत फुर।।
सम दम नियम नीति नहिं डोलहिं।परुष बचन कबहूँ नहिं बोलहिं।।
biṣaya alaṁpaṭa sīla gunākara |para dukha dukha sukha sukha dekhe para ||
sama abhūta-ripu bi-mada bi-rāgī |lobhāmarṣa haraṣa bhaya tyāgī ||
komala-cita dīnanha para dāyā |mana baca krama mama bhagati a-māyā ||
sabahi māna-prada āpu a-mānī |bharata prāna sama mama te prānī ||
bigata kāma mama nāma parāyana |sānti birati binatī muditāyana ||
sītalatā saralatā mayatrī |dvija pada prīti dharma janayatrī ||
e saba lacchana basahiṁ jāsu ura |jānehu tāta santa santata phura ||
sama dama niyama nīti nahiṁ ḍolahiṁ |paruṣa bacana kabahūṁ nahiṁ bolahiṁ ||
Nie pragną przedmiotów zmysłów i są kopalniami dobrego charakteru i cnoty. Smucą się cierpieniem innych i radują się szczęściem innych. Są równego usposobienia i żadne stworzenie nie jest ich wrogiem; są wolni od pychy i światowej namiętności, a wyrzekli się chciwości, gniewu, radości i strachu. Ich serca są łagodne, okazują litość ubogim, a ich oddanie dla mnie jest szczere w myśli, słowie i czynie. Oddają cześć wszystkim, sami nie szukając czci. Bharato, tacy ludzie są mi równie drodzy jak moje własne życie. Są wolni od pragnienia i całkowicie oddani mojemu imieniu; są przybytkiem spokoju, wyrzeczenia, pokory i radości. Posiadają łagodność usposobienia, prostotę i życzliwość, oraz miłość do stóp braminów, która jest matką prawości. Drogi bracie, wiedz, że ten, w którego sercu przebywają wszystkie te cechy, jest prawdziwie i zawsze świętym. Nigdy nie ustępują od spokoju, panowania nad sobą, praktyk religijnych i prawego postępowania, i nigdy nie wypowiadają ostrego słowa.
Doha 38
निंदा अस्तुति उभय सम ममता मम पद कंज॥
ते सज्जन मम प्रानप्रिय गुन मंदिर सुख पुंज॥38॥
niṁdā astuti ubhaya sama mamatā mama pada kaṁja |te sajjana mama prāṇa-priya guna maṁdira sukha puṁja ||38||
Dla niego nagana i chwała są tym samym; jego kochające przywiązanie spoczywa u Mojych lotosowych stóp. Takie cnotliwe dusze są Mi drogie jak samo życie, siedziby doskonałości, skarbce błogości.
Ćaupai 39.1-4
सनहु असंतन्ह केर सुभाऊ।भूलेहुँ संगति करिअ न काऊ।।
तिन्ह कर संग सदा दुखदाई।जिमि कलपहि घालइ हरहाई।।
खलन्ह हृदयँ अति ताप बिसेषी।जरहिं सदा पर संपति देखी।।
जहँ कहुँ निंदा सुनहिं पराई।हरषहिं मनहुँ परी निधि पाई।।
काम क्रोध मद लोभ परायन।निर्दय कपटी कुटिल मलायन।।
बयरु अकारन सब काहू सों।जो कर हित अनहित ताहू सों।।
झूठइ लेना झूठइ देना।झूठइ भोजन झूठ चबेना।।
बोलहिं मधुर बचन जिमि मोरा।खाइ महा अति हृदय कठोरा।।
sanahu asaṁtanha kera subhāū |bhūlehūṁ saṅgati kari'a na kāū ||
tinha kara saṅga sadā dukha-dāī |jimi kalapahi ghālai harahāī ||
khalaṅha hṛdayaṁ ati tāpa biseṣī |jarahiṁ sadā para saṁpati dekhī ||
jahaṁ kahuṁ niṁdā sunahiṁ parāī |haraṣahiṁ manahuṁ parī nidhi pāī ||
kāma krodha mada lobha parāyana |nirdaya kapaṭī kuṭila malāyana ||
bayaru akāraṇa saba kāhū soṁ |jo kara hita anhita tāhū soṁ ||
jhūṭhai lenā jhūṭhai denā |jhūṭhai bhojana jhūṭha cabenā ||
bolahiṁ madhura bacana jimi morā |khāi mahā ati hṛdaya kaṭhorā ||
Posłuchajcie teraz o naturze przewrotnych: nigdy, nawet przez pomyłkę, nie należy przebywać w ich towarzystwie. Ich towarzystwo zawsze przynosi smutek, jak złośliwa krowa rujnuje dobrą krowę, dołączając do jej stada. W sercach przewrotnych płonie niezwykle zaciekły ogień; zawsze płoną na widok cudzego dobrobytu. Gdziekolwiek słyszą, że kogoś oczerniają, radują się, jakby znaleźli skarb na drodze. Oddani są pożądaniu, gniewowi, pysze i chciwości; są bezlitośni, zwodniczy i przewrotni, prawdziwe siedlisko nieczystości. Pałają bezpodstawną wrogością do wszystkich, a nawet wobec tego, kto im dobrze czyni, zachowują się jak wrogowie. Fałszywe jest ich branie i fałszywe jest ich dawanie; fałszywy jest ich posiłek, a fałszywa nawet ich lekka przekąska. Jak paw, wypowiadają słodkie słowa, lecz pożerają najjadowitsze węże; tak i oni są o sercu niezwykle twardym.
Doha 39
पर द्रोही पर दार रत पर धन पर अपबाद॥
ते नर पाँवर पापमय देह धरें मनुजाद॥39॥
para drohī para dāra rata para dhana para apabāda |te nara pāṁvara pāpa-maya deha dhareṁ manujāda ||39||
Są wrodzy innym, uzależnieni od żon innych, chciwi bogactw innych i skłonni do oczerniania innych. Tacy ludzie są nędzni, pełni grzechu; to demony, które przybrały ludzkie ciała.
परंपरा के अनुसार उत्तरकाण्ड के रामराज्य-प्रसंग और संत-लक्षण का पाठ ‘सत्संग-वृद्धि’, ‘विवेक-जागरण’ और ‘अविद्या-नाश’ में सहायक माना जाता है—विशेषतः दोहा 31 के ‘प्रताप-रवि’ भाव से अंतःकरण का तम घटता और दुष्प्रवृत्तियाँ (काम-क्रोध-मोह) संकुचित होती हैं।
सत्संग/भक्ति-वृद्धि हेतु प्रचलित संपुट: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-स्मरण) अथवा ‘राम राम’ का जप; और स्तुति-खंड (दोहा 34–35) के साथ ‘प्रेम भगति अनपायनी देहु हमहि श्रीराम’ को भाव-संपुट रूप में दोहराने की परंपरा भी मिलती है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.