Prakarana 29

Verse 572 (चौपाई)

एहि बिधि बासर बीते चारी। रामु निरखि नर नारि सुखारी।। दुहु समाज असि रुचि मन माहीं। बिनु सिय राम फिरब भल नाहीं।। सीता राम संग बनबासू। कोटि अमरपुर सरिस सुपासू।। परिहरि लखन रामु बैदेही। जेहि घरु भाव बाम बिधि तेही।। दाहिन दइउ होइ जब सबही। राम समीप बसिअ बन तबही।। मंदाकिनि मज्जनु तिहु काला। राम दरसु मुद मंगल माला।। अटनु राम गिरि बन तापस थल। असनु अमिअ सम कंद मूल फल।। सुख समेत संबत दुइ साता। पल सम होहिं न जनिअहिं जाता।।

ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳು ಕಳೆದವು; ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಇಬ್ಬರು ಸಮೂಹಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಯಿತು, ಸೀತೆಯಿಲ್ಲದೆ ರಾಮನು ಹೊರಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೆಂದಾಯಿತು. ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸೀತೆಯ ವನವಾಸವು ದೇವತೆಗಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ರಾಮ ಮತ್ತು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ದೂರವಿಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಯಾವ ಮನೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ರಾಮನ ಹತ್ತಿರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದಿನದ ಮೂರು ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಂದಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ರಾಮನ ದರ್ಶನವು ಆನಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಗಳ ಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಪರ್ವತಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತಪೋವನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಸಂಚಾರವು ಅವನ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿತ್ತು; ಅವನ ಆಹಾರವು ಕಂದಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಅಮೃತದಂತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಸುಖದಿಂದ ಕಳೆದವು; ಅವು ಕ್ಷಣಗಳಂತೆ ಅನಿಸಲಿಲ್ಲ, ವರ್ಷಗಳಂತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 573 (दोहा/सोरठा)

एहि सुख जोग न लोग सब कहहिं कहाँ अस भागु। सहज सुभायँ समाज दुहु राम चरन अनुरागु।।280।।

ಇಂತಹ ಸುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಹೇಳಿದರು, "ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅದೃಷ್ಟ ಎಲ್ಲಿದೆ?" ಎರಡೂ ಸಮೂಹಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಾಮನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 574 (चौपाई)

एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं। बचन सप्रेम सुनत मन हरहीं।। सीय मातु तेहि समय पठाईं। दासीं देखि सुअवसरु आईं।। सावकास सुनि सब सिय सासू। आयउ जनकराज रनिवासू।। कौसल्याँ सादर सनमानी। आसन दिए समय सम आनी।। सीलु सनेह सकल दुहु ओरा। द्रवहिं देखि सुनि कुलिस कठोरा।। पुलक सिथिल तन बारि बिलोचन। महि नख लिखन लगीं सब सोचन।। सब सिय राम प्रीति कि सि मूरती। जनु करुना बहु बेष बिसूरति।। सीय मातु कह बिधि बुधि बाँकी। जो पय फेनु फोर पबि टाँकी।।

ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಮನೋಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು; ರಾಮನ ಪ್ರೇಮಮಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ಮೋಹಿತವಾದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ತಾಯಿ ತನ್ನ ದಾಸಿಯರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದಳು, ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಜನಕನ ರಾಣಿ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಸೀತೆಯ ಮಾವ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋದಳು. ಕೌಸಲ್ಯೆ ಅವಳನ್ನು ಮಹಾ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತರುತ್ತಾಳೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಗುಣ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು; ವಜ್ರವೂ ಸಹ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಕೇಳಿ ಕರಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ದೇಹಗಳು ರೋಮಾಂಚಿತವಾದವು, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು; ಅವರು ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಜೀವಂತ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದರು, ಕರುಣೆಯು ದೃಶ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತೆ. ಸೀತೆಯ ತಾಯಿ ಅಂತಹ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದಳು, ಹಾಲಿನ ನೊರೆಯನ್ನು ಸೂಜಿಯಿಂದ ಚುಚ್ಚುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.

Verse 575 (दोहा/सोरठा)

सुनिअ सुधा देखिअहिं गरल सब करतूति कराल। जहँ तहँ काक उलूक बक मानस सकृत मराल।।281।।

ಅಮೃತವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಷವನ್ನು ನೋಡಿ; ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತ್ಯಗಳು ಭಯಾನಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಗೆಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕರೆಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಹಂಸಗಳಿವೆ.

Verse 576 (चौपाई)

सुनि ससोच कह देबि सुमित्रा। बिधि गति बड़ि बिपरीत बिचित्रा।। जो सृजि पालइ हरइ बहोरी। बाल केलि सम बिधि मति भोरी।। कौसल्या कह दोसु न काहू। करम बिबस दुख सुख छति लाहू।। कठिन करम गति जान बिधाता। जो सुभ असुभ सकल फल दाता।। ईस रजाइ सीस सबही कें। उतपति थिति लय बिषहु अमी कें।। देबि मोह बस सोचिअ बादी। बिधि प्रपंचु अस अचल अनादी।। भूपति जिअब मरब उर आनी। सोचिअ सखि लखि निज हित हानी।। सीय मातु कह सत्य सुबानी। सुकृती अवधि अवधपति रानी।।

ಅವಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಮಿತ್ರೆ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದಳು: "ವಿಧಿಯ ದಾರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಸುವ, ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಅವನು ಮಗುವಿನಂತೆ ಆಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ದಾರಿಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿವೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಯಾರನ್ನೂ ದೂಷಿಸಬೇಡಿ; ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಬರುತ್ತವೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಕರ್ಮದ ಕಷ್ಟಕರ ದಾರಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಫಲಗಳ ದಾತ, ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದು. ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯು ಎಲ್ಲರ ಶಿರಸ್ಸು; ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಅವನ ಆಟ. ದೇವಿ, ಮೋಹದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗಿ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಇಂತಹದ್ದು ವಿಧಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಮಾಯೆ. ರಾಜ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ನಷ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ, ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆ. ಸೀತೆ, ತಾಯಿ, ಸತ್ಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು: "ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ರಾಣಿಯೇ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅಧಿಪತಿಯವರೆಗೆ."

Verse 577 (दोहा/सोरठा)

लखनु राम सिय जाहुँ बन भल परिनाम न पोचु। गहबरि हियँ कह कौसिला मोहि भरत कर सोचु।।282।।

ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿ; ಫಲಿತಾಂಶ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ, ದುಃಖಪಡಬೇಡ. ಭಾರವಾದ ಹೃದಯದಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಭರತನಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಏಕೈಕ ದುಃಖ."

Verse 578 (चौपाई)

ईस प्रसाद असीस तुम्हारी। सुत सुतबधू देवसरि बारी।। राम सपथ मैं कीन्ह न काऊ। सो करि कहउँ सखी सति भाऊ।। भरत सील गुन बिनय बड़ाई। भायप भगति भरोस भलाई।। कहत सारदहु कर मति हीचे। सागर सीप कि जाहिं उलीचे।। जानउँ सदा भरत कुलदीपा। बार बार मोहि कहेउ महीपा।। कसें कनकु मनि पारिखि पाएँ। पुरुष परिखिअहिं समयँ सुभाएँ।। अनुचित आजु कहब अस मोरा। सोक सनेहँ सयानप थोरा।। सुनि सुरसरि सम पावनि बानी। भईं सनेह बिकल सब रानी।।

ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ, ನನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಸೊಸೆ ಕಾಡಿನ ದೇವತೆಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮನಿಗೆ ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮುರಿದಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ, ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತೆ, ನಿಜವಾದ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭರತನ ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣಗಳು, ವಿನಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ ತಿಳಿದಿದೆ; ಅವನ ಸಹೋದರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಸಹ ಅವನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಸೋಲುತ್ತಾಳೆ; ಸಾಗರವನ್ನು ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಖಾಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ. ಭರತನು ಕುಲದ ದೀಪ ಎಂದು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ರಾಜ ನನಗೆ ಮತ್ತ ಮತ್ತ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವಕಾಶದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ನಾನು ಹೇಳಿರುವುದು ಅಸಮಂಜಸ; ನನ್ನ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ನನಗೆ ಕಡಿಮೆ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವತೆಗಳ ನದಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಣಿಯರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು.

Verse 579 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या कह धीर धरि सुनहु देबि मिथिलेसि। को बिबेकनिधि बल्लभहि तुम्हहि सकइ उपदेसि।।283।।

ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೇಳಿದಳು: "ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದಿರಿ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವಿಯೇ, ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜನ ಮಗಳೇ. ಜ್ಞಾನದ ನಿಧಿಯಾಗಿರುವವನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯತಮನಿಗೆ ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?"

Verse 580 (चौपाई)

रानि राय सन अवसरु पाई। अपनी भाँति कहब समुझाई।। रखिअहिं लखनु भरतु गबनहिं बन। जौं यह मत मानै महीप मन।। तौ भल जतनु करब सुबिचारी। मोरें सौचु भरत कर भारी।। गूढ़ सनेह भरत मन माही। रहें नीक मोहि लागत नाहीं।। लखि सुभाउ सुनि सरल सुबानी। सब भइ मगन करुन रस रानी।। नभ प्रसून झरि धन्य धन्य धुनि। सिथिल सनेहँ सिद्ध जोगी मुनि।। सबु रनिवासु बिथकि लखि रहेऊ। तब धरि धीर सुमित्राँ कहेऊ।। देबि दंड जुग जामिनि बीती। राम मातु सुनी उठी सप्रीती।।

ರಾಣಿ, ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದು, ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. "ರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಭರತ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ. ಆಗ ನಾನು ಸರಿಯಾದ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ಭರತನ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಆತಂಕ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದು. ಭರತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ; ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಯಲಾರ, ನನಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಸರಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಣಿ ಕೈಕೇಯಿ ಕರುಣೆಯ ರಸದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾದಳು. ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂವುಗಳು ಸುರಿದವು ಮತ್ತು 'ಧನ್ಯ, ಧನ್ಯ' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಸಿದವು; ಸಿದ್ಧರು, ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೂ ಸಹ ಮೃದುತ್ವದಿಂದ ಚಲಿಸಿದರು. ಇಡೀ ಅರಮನೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿತ್ತು; ಆಗ ಸುಮಿತ್ರೆ, ತನ್ನನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಾತನಾಡಿದಳು. ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಬೆಳಕು ಬಂತು; ರಾಮನ ತಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎದ್ದಳು."

Verse 581 (दोहा/सोरठा)

बेगि पाउ धारिअ थलहि कह सनेहँ सतिभाय। हमरें तौ अब ईस गति के मिथिलेस सहाय।।284।।

ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು, "ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾದವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಡಿ. ನನಗೆ ಈಗ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯ ಮಿಥಿಲೆಯ ಅಧಿಪತಿಯ ಸಹಾಯ."

Verse 582 (चौपाई)

लखि सनेह सुनि बचन बिनीता। जनकप्रिया गह पाय पुनीता।। देबि उचित असि बिनय तुम्हारी। दसरथ घरिनि राम महतारी।। प्रभु अपने नीचहु आदरहीं। अगिनि धूम गिरि सिर तिनु धरहीं।। सेवकु राउ करम मन बानी। सदा सहाय महेसु भवानी।। रउरे अंग जोगु जग को है। दीप सहाय कि दिनकर सोहै।। रामु जाइ बनु करि सुर काजू। अचल अवधपुर करिहहिं राजू।। अमर नाग नर राम बाहुबल। सुख बसिहहिं अपनें अपने थल।। यह सब जागबलिक कहि राखा। देबि न होइ मुधा मुनि भाषा।।

ಅವಳ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳ ವಿನಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಜನಕನ ಮಗಳು ಅವಳ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಳು. "ರಾಣಿಯೇ, ನಿಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆ ಸಮಂಜಸ, ದಶರಥನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ತಾಯಿಯಾದ ನೀವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಳವರ್ಗದವರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬೆಂಕಿಯ ಹೊಗೆಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಸೇವಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ; ಶಿವ ಮತ್ತು ಭವಾನಿ ನಿಮಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರಲಿ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹ ಪ್ರಪಂಚದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ದೀಪದಂತೆ. ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ಭುಜಬಲದಿಂದ, ದೇವತೆಗಳು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ರಾಣಿಯೇ, ಮುನಿಯ ಮಾತು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡಿ."

Verse 583 (दोहा/सोरठा)

अस कहि पग परि पेम अति सिय हित बिनय सुनाइ। सिय समेत सियमातु तब चली सुआयसु पाइ।।285।।

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವಳು ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದಳು, ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಸೀತೆಯ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಸೀತೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಹೊರಟಳು.

Verse 584 (चौपाई)

प्रिय परिजनहि मिली बैदेही। जो जेहि जोगु भाँति तेहि तेही।। तापस बेष जानकी देखी। भा सबु बिकल बिषाद बिसेषी।। जनक राम गुर आयसु पाई। चले थलहि सिय देखी आई।। लीन्हि लाइ उर जनक जानकी। पाहुन पावन पेम प्रान की।। उर उमगेउ अंबुधि अनुरागू। भयउ भूप मनु मनहुँ पयागू।। सिय सनेह बटु बाढ़त जोहा। ता पर राम पेम सिसु सोहा।। चिरजीवी मुनि ग्यान बिकल जनु। बूड़त लहेउ बाल अवलंबनु।। मोह मगन मति नहिं बिदेह की। महिमा सिय रघुबर सनेह की।।

ವೈದೇಹಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಜಾನಕಿಯು ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ವಿಶೇಷ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು. ಜನಕ ಮತ್ತು ರಾಮರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಅವಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೀತೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಜನಕನು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು, ಅವಳು ಅತಿಥಿ, ಪವಿತ್ರಳು, ಮತ್ತು ಅವನ ಜೀವದ ಪ್ರೀತಿ. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದ ಸಾಗರವು ಉಕ್ಕಿತು; ರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವನಂತಾಯಿತು. ಸೀತೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಗಂಟು ಬಿಗಿಯಾಯಿತು; ಇದರ ಮೇಲೆ ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಯು ಮಗುವಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು. ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಮುನಿಯು, ತನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಓಡಿಹೋದಂತೆ, ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಆಧಾರ ಸಿಕ್ಕಂತೆ ಆಯನು. ವಿದೇಹನ ಮನಸ್ಸು ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುವಂಶದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ.

Verse 585 (दोहा/सोरठा)

सिय पितु मातु सनेह बस बिकल न सकी सँभारि। धरनिसुताँ धीरजु धरेउ समउ सुधरमु बिचारि।।286।।

ಸೀತೆಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಂಭಾಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಪುತ್ರಿಯು ಸಂದರ್ಭದ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಳು.

Verse 586 (चौपाई)

तापस बेष जनक सिय देखी। भयउ पेमु परितोषु बिसेषी।। पुत्रि पवित्र किए कुल दोऊ। सुजस धवल जगु कह सबु कोऊ।। जिति सुरसरि कीरति सरि तोरी। गवनु कीन्ह बिधि अंड करोरी।। गंग अवनि थल तीनि बड़ेरे। एहिं किए साधु समाज घनेरे।। पितु कह सत्य सनेहँ सुबानी। सीय सकुच महुँ मनहुँ समानी।। पुनि पितु मातु लीन्ह उर लाई। सिख आसिष हित दीन्हि सुहाई।। कहति न सीय सकुचि मन माहीं। इहाँ बसब रजनीं भल नाहीं।। लखि रुख रानि जनायउ राऊ। हृदयँ सराहत सीलु सुभाऊ।।

ಜನಕ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯು ಅವನನ್ನು ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು; ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂತೋಷವು ಅವರ ಹೃದಯವನ್ನು ತುಂಬಿತು. ಅವನು ಮಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಎರಡನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದನು; ಅವರ ಶುಭ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಗಂಗೆಯ ಕೀರ್ತಿಯ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದವನು ಈಗ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದನು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಂತೆ. ಗಂಗೆ, ಭೂಮಿ, ಮತ್ತು ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ಮಹಾ ಸಮಾಜವು ಸೇರಿತು. ಅವಳ ತಂದೆಯು ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು; ಸೀತೆಯು ಸಂಕೋಚವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ಅವಳ ಹೃದಯವು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಪಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಅವಳ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅವಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ಅವಳಿಗೆ ಉಪದೇಶ, ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸೀತೆಯು ಸಂಕೋಚದಿಂದ ಮಾತನಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವಳು ಯೋಚಿಸಿದಳು, 'ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.' ಅವಳ ಸಂಕಟವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಣಿಯು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು; ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಗಳಿದನು.

Verse 587 (दोहा/सोरठा)

बार बार मिलि भेंट सिय बिदा कीन्ह सनमानि। कही समय सिर भरत गति रानि सुबानि सयानि।।287।।

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೀತೆಯು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ವಿದಾಯ ಪಡೆದಳು. ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ದಯಾಳು ರಾಣಿಯು ಭರತನು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು.

Verse 588 (चौपाई)

सुनि भूपाल भरत ब्यवहारू। सोन सुगंध सुधा ससि सारू।। मूदे सजल नयन पुलके तन। सुजसु सराहन लगे मुदित मन।। सावधान सुनु सुमुखि सुलोचनि। भरत कथा भव बंध बिमोचनि।। धरम राजनय ब्रह्मबिचारू। इहाँ जथामति मोर प्रचारू।। सो मति मोरि भरत महिमाही। कहै काह छलि छुअति न छाँही।। बिधि गनपति अहिपति सिव सारद। कबि कोबिद बुध बुद्धि बिसारद।। भरत चरित कीरति करतूती। धरम सील गुन बिमल बिभूती।। समुझत सुनत सुखद सब काहू। सुचि सुरसरि रुचि निदर सुधाहू।।

ಭರತನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ, ರಾಜನು ಚಿನ್ನ, ಸುಗಂಧ, ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಸಾರದಂತಹ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು, ಅವನ ದೇಹವು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿತು; ಅವನ ಹೃದಯವು ಅವನ ಶುಭ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತು. 'ಗಮನವಿರಿಸಿ ಕೇಳು, ಓ ಸುಂದರ ಮುಖದವಳೇ, ಕಮಲ ನೇತ್ರದವಳೇ; ಭರತನ ಕಥೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸುವಂಥದ್ದು. ಇದು ಧರ್ಮ, ರಾಜನೀತಿ, ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನ; ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಅರಿವಿನಂತೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಭರತನ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ಅದು ಅದರ ನೆರಳನ್ನೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾಗದು, ವಂಚಿಸಲಂತೂ ಹೇಗೆ? ಬ್ರಹ್ಮ, ಗಣೇಶ, ಶೇಷ, ಶಿವ, ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ, ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತರು - ಭರತನ ಚರಿತ್ರೆ, ಕೀರ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಅವನ ಧರ್ಮ, ಸದ್ಗುಣ, ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಕೀರ್ತಿ - ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಗಂಗೆಯಂತೆ ಪವಿತ್ರ, ಅಮೃತದಂತೆ ಮಧುರ, ಮತ್ತು ಭಯರಹಿತವಾಗಿವೆ.'

Verse 589 (दोहा/सोरठा)

निरवधि गुन निरुपम पुरुषु भरतु भरत सम जानि। कहिअ सुमेरु कि सेर सम कबिकुल मति सकुचानि।।288।।

ಭರತನು ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿರುವ, ಅದ್ವಿತೀಯ ಪುರುಷ; ಅವನನ್ನು ಭರತನ ಸಮಾನನೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಹೇಳಿ, ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಒಂದು ಕಾಳಿನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ? ಕವಿಕುಲದ ಮನಸ್ಸು ಸಂಕೋಚಪಡದಿರಲಿ.

Verse 590 (चौपाई)

अगम सबहि बरनत बरबरनी। जिमि जलहीन मीन गमु धरनी।। भरत अमित महिमा सुनु रानी। जानहिं रामु न सकहिं बखानी।। बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ। तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ।। बहुरहिं लखनु भरतु बन जाहीं। सब कर भल सब के मन माहीं।। देबि परंतु भरत रघुबर की। प्रीति प्रतीति जाइ नहिं तरकी।। भरतु अवधि सनेह ममता की। जद्यपि रामु सीम समता की।। परमारथ स्वारथ सुख सारे। भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे।। साधन सिद्ध राम पग नेहू। मोहि लखि परत भरत मत एहू।।

ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ವರ್ಣನೆಯಾಗದವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಮೀನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದಂತೆ. ಭರತನ ಅಳಿಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಓ ರಾಣಿ; ರಾಮನನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾರರು. ರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭರತನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು, ರಾಣಿಯ ಹೃದಯದ ಒಲವನ್ನು ನೋಡಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಭರತರು ಮತ್ತೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೃದಯಕ್ಕೂ ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಓ ದೇವಿ, ರಘುವಂಶದ ಪ್ರಭುವಿನಲ್ಲಿ ಭರತನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಲಾಗದು ಅಥವಾ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗದು. ಭರತನು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅನುರಾಗದ ಪರಮಾವಧಿ, ರಾಮನು ಸಮತೆಯ ಅವತಾರವಾದರೂ. ಅವನು ಎಂದಿಗೂ, ಕನಸಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಾಗಲಿ, ಸಂಪತ್ತು, ಸ್ವಾರ್ಥ, ಅಥವಾ ಸುಖಗಳನ್ನು ಸಾರವೆಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನ ಪಾದಗಳು ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿ; ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನ ಮನಸ್ಸು ಈ ಲೋಕದಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 591 (दोहा/सोरठा)

भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं मनसहुँ राम रजाइ। करिअ न सोचु सनेह बस कहेउ भूप बिलखाइ।।289।।

ಬರಿ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ, ಭರತನು ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ; ದುಃಖಪಡಬೇಡ, ಎಂದು ರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಹೇಳಿದನು.