Prakarana 29

Verse 572 (चौपाई)

एहि बिधि बासर बीते चारी। रामु निरखि नर नारि सुखारी।। दुहु समाज असि रुचि मन माहीं। बिनु सिय राम फिरब भल नाहीं।। सीता राम संग बनबासू। कोटि अमरपुर सरिस सुपासू।। परिहरि लखन रामु बैदेही। जेहि घरु भाव बाम बिधि तेही।। दाहिन दइउ होइ जब सबही। राम समीप बसिअ बन तबही।। मंदाकिनि मज्जनु तिहु काला। राम दरसु मुद मंगल माला।। अटनु राम गिरि बन तापस थल। असनु अमिअ सम कंद मूल फल।। सुख समेत संबत दुइ साता। पल सम होहिं न जनिअहिं जाता।।

এইদৰে চাৰিটা দিন পাৰ হ'ল; নৰ-নাৰীয়ে ৰামক চাই সুখী হ'ল। দুয়োটা সমাজৰ মনত এনে প্ৰেম জন্মিল যে সীতা নহ'লে ৰাম ক'তো নগ'ল হ'ব। সীতাৰ ৰামৰ সৈতে বনবাস দেৱপুৰত বাস কৰাতকৈ কোটি গুণ অধিক সুখময় আছিল। লক্ষ্মণই ৰাম আৰু বৈদেহীক এৰি থাকিব; যি ঘৰত তেওঁৰ মন গ'ল, তালৈ গ'ল। কিন্তু যেতিয়া সেয়া উপযুক্ত নহ'ল বুলি জানিলে, তেতিয়া উভতি আহি ৰামৰ ওচৰত বনত বাস কৰিলে। দিনৰ তিনিটা সময়ত মন্দাকিনীত স্নান কৰি, ৰামৰ দৰ্শন আনন্দ আৰু মঙ্গলৰ মালা আছিল। ৰামৰ পৰ্বত, অৰণ্য আৰু তপোবনত ভ্ৰমণ তেওঁৰ ক্ৰীড়া আছিল; তেওঁৰ আহাৰ শিপা, ফল আৰু কন্দ অমৃতৰ দৰে আছিল। এইদৰে বাৰটা বছৰ সুখেৰে পাৰ হ'ল; সেয়া পল যেন লাগিল, আকৌ বছৰ যেন নালাগিল।

Verse 573 (दोहा/सोरठा)

एहि सुख जोग न लोग सब कहहिं कहाँ अस भागु।। सहज सुभायँ समाज दुहु राम चरन अनुरागु।।280।।

এনে সুখ দেখি সকলো লোকে ক'লে, 'ক'ত এনে ভাগ্য আছে?' দুয়োটা সমাজ স্বাভাৱিকভাৱে ৰামৰ চৰণত প্ৰেমেৰে আবদ্ধ আছিল।

Verse 574 (चौपाई)

एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं। बचन सप्रेम सुनत मन हरहीं।। सीय मातु तेहि समय पठाईं। दासीं देखि सुअवसरु आईं।। सावकास सुनि सब सिय सासू। आयउ जनकराज रनिवासू।। कौसल्याँ सादर सनमानी। आसन दिए समय सम आनी।। सीलु सनेह सकल दुहु ओरा। द्रवहिं देखि सुनि कुलिस कठोरा।। पुलक सिथिल तन बारि बिलोचन। महि नख लिखन लगीं सब सोचन।। सब सिय राम प्रीति कि सि मूरती। जनु करुना बहु बेष बिसूरति।। सीय मातु कह बिधि बुधि बाँकी। जो पय फेनु फोर पबि टाँकी।।

এই বিধিতে তেওঁলোকে সকলো মনোৰথ পূৰণ কৰিলে; ৰামৰ প্ৰেমময় বচন শুনি তেওঁলোকৰ মন মুগ্ধ হৈ গ'ল। সেই সময়ত সীতাৰ মাতাই দাসীসকলক পঠিয়াই দিলে, যেতিয়া উপযুক্ত সময় আহিছে বুলি দেখিলে। জনকৰ ৰাণী আহিছে বুলি শুনি, সীতাৰ শাহুৱে তৎপৰতাৰে তেওঁক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ গ'ল। কৌশল্যাই তেওঁক মহান সন্মানেৰে গ্ৰহণ কৰি উপযুক্ত সময়ত আসন দিলে। দুয়োগৰাকীয়ে গুণ আৰু স্নেহত পৰিপূৰ্ণ আছিল; তেওঁলোকক দেখি আৰু শুনি বজ্ৰপাতো গলি যাব। তেওঁলোকৰ দেহ পুলকিত হ'ল, চকুত চকুলো ভৰিল; তেওঁলোকে নখেৰে মাটিত ৰেখা আঁকি চিন্তাত মগ্ন হ'ল। সকলোৱে সীতা আৰু ৰামৰ প্ৰেমত জীৱন্ত মূৰ্তি দেখিলে, যেন কৰুণাই ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। সীতাৰ মাতাই এনে কৌশল আৰু জ্ঞানেৰে কথা ক'লে যেন তেওঁ গাখীৰৰ ফেনত বেজী বিন্ধাইছে।

Verse 575 (दोहा/सोरठा)

सुनिअ सुधा देखिअहिं गरल सब करतूति कराल। जहँ तहँ काक उलूक बक मानस सकृत मराल।।281।।

অমৃত শুনা আৰু বিষ চোৱা; জগতৰ সকলো কাৰ্য ভয়ংকৰ। ইয়াত-সিয়াত কাউৰী, ফেঁচু আৰু বগলী আছে, আৰু মানুহৰ মাজত বিৰল হংস।

Verse 576 (चौपाई)

सुनि ससोच कह देबि सुमित्रा। बिधि गति बड़ि बिपरीत बिचित्रा।। जो सृजि पालइ हरइ बहोरी। बाल केलि सम बिधि मति भोरी।। कौसल्या कह दोसु न काहू। करम बिबस दुख सुख छति लाहू।। कठिन करम गति जान बिधाता। जो सुभ असुभ सकल फल दाता।। ईस रजाइ सीस सबही कें। उतपति थिति लय बिषहु अमी कें।। देबि मोह बस सोचिअ बादी। बिधि प्रपंचु अस अचल अनादी।। भूपति जिअब मरब उर आनी। सोचिअ सखि लखि निज हित हानी।। सीय मातु कह सत्य सुबानी। सुकृती अवधि अवधपति रानी।।

শুনি সুমিত্ৰাই চিন্তাৰে ক'লে: বিধিৰ গতি অত্যন্ত বিপৰীত আৰু বিচিত্ৰ। যি সৃষ্টি কৰে, পালন কৰে আৰু পুনৰ ধ্বংস কৰে, সি শিশুৰ দৰে খেলে; তেওঁৰ গতি অগম্য। কৌশল্যাই ক'লে: কাকো দোষ নিদিব; কৰ্মৰ বশৱৰ্তী হৈ সুখ-দুখ আহে যায়। বিধাতাই কৰ্মৰ কঠিন গতি জানে; তেওঁ সকলো শুভ-অশুভ ফল দাতা। ঈশ্বৰৰ ইচ্ছা সকলোৰে মস্তক; সৃষ্টি, স্থিতি আৰু লয় তেওঁৰ খেল। দেৱী মোহৰ বশৱৰ্তী হৈ ব্যৰ্থভাৱে শোক কৰে; এনেই বিধিৰ প্ৰপঞ্চ অচল আৰু অনাদি। ৰজা জীয়াই থাকিব নে মৰিব; তেওঁ নিজেই ইয়াক নিজৰ ওপৰত আনিছে। হে সখী, নিজৰ ক্ষতি দেখি শোক নকৰিব। সীতা মাতাই সত্য বাণী ক'লে: হে সুকৃতী ৰাণী, অযোধ্যাপতিৰ অৱধি।

Verse 577 (दोहा/सोरठा)

लखनु राम सिय जाहुँ बन भल परिनाम न पोचु। गहबरि हियँ कह कौसिला मोहि भरत कर सोचु।।282।।

লক্ষ্মণ, ৰাম আৰু সীতা বনলৈ যাওক; পৰিণাম ভাল হ'ব, শোক নকৰিব। গধুৰ হৃদয়েৰে কৌশল্যাই ক'লে: মোৰ একমাত্ৰ শোক ভৰতৰ বাবে।

Verse 578 (चौपाई)

ईस प्रसाद असीस तुम्हारी। सुत सुतबधू देवसरि बारी।। राम सपथ मैं कीन्ह न काऊ। सो करि कहउँ सखी सति भाऊ।। भरत सील गुन बिनय बड़ाई। भायप भगति भरोस भलाई।। कहत सारदहु कर मति हीचे। सागर सीप कि जाहिं उलीचे।। जानउँ सदा भरत कुलदीपा। बार बार मोहि कहेउ महीपा।। कसें कनकु मनि पारिखि पाएँ। पुरुष परिखिअहिं समयँ सुभाएँ। अनुचित आजु कहब अस मोरा। सोक सनेहँ सयानप थोरा।। सुनि सुरसरि सम पावनि बानी। भईं सनेह बिकल सब रानी।।

ঈশ্বৰৰ কৃপা আৰু তোমাৰ আশীৰ্বাদত মোৰ পুত্ৰ আৰু পুত্ৰবধূ দেৱসৰিৰ দৰে। ৰামৰ শপত মই কেতিয়াও ভঙা নাই; সেই কথা মই তোমাক সখী, সত্য ভাৱেৰে কওঁ। ভৰতৰ চৰিত্ৰ, গুণ, বিনয় আৰু মহত্ত্ব জনাজাত; তেওঁৰ ভ্ৰাতৃভক্তি আৰু বিশ্বাস উত্তম। সৰস্বতীয়েও যদি তেওঁক বৰ্ণনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, তেন্তে হতবুদ্ধি হ'ব; যেনে সাগৰক শঙ্খেৰে খালী কৰিব লাগে। মই সদায় জানো যে ভৰত কুলৰ দীপ; ৰজাই মোক বাৰে বাৰে কৈছে। সোণ পৰীক্ষাশিলাত পৰীক্ষা কৰা যায়; মানুহ সুযোগত পৰীক্ষা কৰা যায়। মই আজি যি কৈছো সেয়া অনুচিত; শোক আৰু স্নেহত মোৰ জ্ঞান সামান্য। এই দেৱসৰিৰ দৰে পৱিত্ৰ বাণী শুনি সকলো ৰাণী স্নেহত অভিভূত হ'ল।

Verse 579 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या कह धीर धरि सुनहु देबि मिथिलेसि। को बिबेकनिधि बल्लभहि तुम्हहि सकइ उपदेसि।।283।।

কৌশল্যাই ক'লে: ধৈৰ্য্য ধৰি শুনা হে দেৱী, মিথিলেশৰ কন্যা। বিবেকনিধি হৈও কোনে তোমাৰ প্ৰিয়তম বা তোমাক উপদেশ দিব পাৰে?

Verse 580 (चौपाई)

रानि राय सन अवसरु पाई। अपनी भाँति कहब समुझाई।। रखिअहिं लखनु भरतु गबनहिं बन। जौं यह मत मानै महीप मन।। तौ भल जतनु करब सुबिचारी। मोरें सौचु भरत कर भारी।। गूढ़ सनेह भरत मन माही। रहें नीक मोहि लागत नाहीं।। लखि सुभाउ सुनि सरल सुबानी। सब भइ मगन करुन रस रानी।। नभ प्रसून झरि धन्य धन्य धुनि। सिथिल सनेहँ सिद्ध जोगी मुनि।। सबु रनिवासु बिथकि लखि रहेऊ। तब धरि धीर सुमित्राँ कहेऊ।। देबि दंड जुग जामिनि बीती। राम मातु सुनी उठी सप्रीती।।

ৰাণীয়ে ৰজাৰ ওচৰত সুযোগ পাই নিজৰ ঢংৰে বুজাই ক'বলৈ ধৰিলে। যদি ৰজাৰ মনে এই মত গ্ৰহণ কৰে, তেন্তে লক্ষ্মণ আৰু ভৰতক বনলৈ যোৱাৰ পৰা ৰখাই থোৱা হওক। তেন্তে মই যথাযথ চিন্তাৰে উপযুক্ত ব্যৱস্থা ল'ম; ভৰতৰ বাবে মোৰ চিন্তা অত্যন্ত গধুৰ। ভৰতৰ মনত গভীৰ স্নেহ আছে; তেওঁ ভালে নাথাকিব মোৰ ভয় হয়। তেওঁৰ স্বভাৱ দেখি আৰু সৰল বাণী শুনি, ৰাণী কৈকেয়ী কৰুণ ৰসত অভিভূত হ'ল। আকাশৰ পৰা ফুল বৰিল আৰু ধন্য-ধন্য ধ্বনি শুনা গ'ল; সিদ্ধ, যোগী আৰু মুনিসকলো কোমলতাত অভিভূত হ'ল। সমগ্ৰ ৰাজপ্ৰসাদ বিশৃংখল হৈ পৰিল; তেতিয়া সুমিত্ৰাই ধৈৰ্য্য ধৰি ক'লে। ৰাতি পাৰ হ'ল আৰু পুৱা হ'ল; ৰামৰ মাতা প্ৰেমেৰে উঠিল।

Verse 581 (दोहा/सोरठा)

बेगि पाउ धारिअ थलहि कह सनेहँ सतिभाय। हमरें तौ अब ईस गति के मिथिलेस सहाय।।284।।

তেওঁ ক'লে: সোনকালে ভৰি মাটিত ৰখা, প্ৰেম আৰু সত্যেৰে কথা ক'ব। মোৰ বাবে এতিয়া একমাত্ৰ আশ্ৰয় মিথিলেশৰ সহায়।

Verse 582 (चौपाई)

लखि सनेह सुनि बचन बिनीता। जनकप्रिया गह पाय पुनीता।। देबि उचित असि बिनय तुम्हारी। दसरथ घरिनि राम महतारी।। प्रभु अपने नीचहु आदरहीं। अगिनि धूम गिरि सिर तिनु धरहीं।। सेवकु राउ करम मन बानी। सदा सहाय महेसु भवानी।। रउरे अंग जोगु जग को है। दीप सहाय कि दिनकर सोहै।। रामु जाइ बनु करि सुर काजू। अचल अवधपुर करिहहिं राजू।। अमर नाग नर राम बाहुबल। सुख बसिहहिं अपनें अपने थल।। यह सब जागबलिक कहि राखा। देबि न होइ मुधा मुनि भाषा।।

তেওঁৰ স্নেহ দেখি আৰু বিনয়ী বচন শুনি, জনকৰ কন্যাই তেওঁৰ পৱিত্ৰ চৰণ ধৰিলে। হে দেৱী, তোমাৰ বিনয় উপযুক্ত, তুমি দশৰথৰ গৃহত ৰামৰ মাতৃ। তেওঁলোকে নিজতকৈ নিম্নসকলকো সন্মান দিয়ে; তেওঁলোকে অগ্নিৰ ধোঁৱা মস্তকত ধাৰণ কৰে। সেৱক কৰ্ম, মন আৰু বাণীত ৰজা; শিৱ আৰু ভৱনী সদায় তোমাৰ সহায়ক হওক। তোমাৰ দেহ জগতৰ শ্ৰদ্ধাৰ যোগ্য, যেনে প্ৰদীপ যি সূৰ্যৰ দৰে উজ্জ্বল। ৰাম দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিবলৈ বনলৈ যাব আৰু অযোধ্যাত অচল ৰাজ্য কৰিব। ৰামৰ বাহুবলেৰে দেৱতা, নাগ আৰু মানুহ নিজ নিজ স্থানত সুখেৰে বাস কৰিব। মই এই সকলো ভৱিষ্যতবাণীৰূপে কৈছো; হে দেৱী, মুনিৰ বাণী ব্যৰ্থ নহ'ব বুলি ভাৱিব নালাগে।

Verse 583 (दोहा/सोरठा)

अस कहि पग परि पेम अति सिय हित बिनय सुनाइ।। सिय समेत सियमातु तब चली सुआयसु पाइ।।285।।

এই কথা কৈ তেওঁ তেওঁৰ চৰণত পৰিল, অত্যন্ত প্ৰেম দেখুৱাই সীতাৰ হিতৰ বাবে বিনয় কৰিলে। তাৰ পিছত সীতা তেওঁৰ মাতাৰ সৈতে অনুমতি লৈ গ'ল।

Verse 584 (चौपाई)

प्रिय परिजनहि मिली बैदेही। जो जेहि जोगु भाँति तेहि तेही।। तापस बेष जानकी देखी। भा सबु बिकल बिषाद बिसेषी।। जनक राम गुर आयसु पाई। चले थलहि सिय देखी आई।। लीन्हि लाइ उर जनक जानकी। पाहुन पावन पेम प्रान की।। उर उमगेउ अंबुधि अनुरागू। भयउ भूप मनु मनहुँ पयागू।। सिय सनेह बटु बाढ़त जोहा। ता पर राम पेम सिसु सोहा।। चिरजीवी मुनि ग्यान बिकल जनु। बूड़त लहेउ बाल अवलंबनु।। मोह मगन मति नहिं बिदेह की। महिमा सिय रघुबर सनेह की।।

বৈদেহীয়ে প্ৰিয় পৰিয়ালৰ লোকসকলক লগ পালে, প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ ধৰণে। জানকীয়ে তপস্বীৰ বেশ দেখাৰ লগে লগে সকলো বিশেষ শোকত ব্যাকুল হৈ পৰিল। জনক আৰু ৰামৰ পৰা অনুমতি লৈ তেওঁ মৰ্যাদাৰে চলি গ'ল আৰু সীতাক আহি থকা দেখিলে। জনকে জানকীক বুকুৰ লগত লৈ স্নেহেৰে আঁকোৰালে; তেওঁ অতিথি, পৱিত্ৰকাৰী আৰু জীৱনৰ প্ৰেম। তেওঁৰ হৃদয়ত প্ৰেমৰ সাগৰ উথলি উঠিল; ৰজাৰ মন প্ৰয়াগত স্নান কৰা ব্যক্তিৰ দৰে হ'ল। সীতাৰ স্নেহৰ গাঁঠি আৰু বাঢ়িল; ইয়াৰ ওপৰত ৰামৰ প্ৰেম শিশুৰ দৰে জিলিকি উঠিল। দীৰ্ঘজীৱী মুনিৰ জ্ঞান যেন বিকল হৈ পৰিল, ডুব যোৱা ব্যক্তিয়ে সৰু সহায় পোৱাৰ দৰে। বিদেহৰ মন মোহত হেৰাই গ'ল, সীতা আৰু ৰঘুবৰৰ স্নেহৰ মহিমা ভাবি।

Verse 585 (दोहा/सोरठा)

सिय पितु मातु सनेह बस बिकल न सकी सँभारि। धरनिसुताँ धीरजु धरेउ समउ सुधरमु बिचारि।।286।।

সীতাৰ পিতৃ আৰু মাতৃ স্নেহত আবদ্ধ হৈ নিজকে সংযত কৰিব নোৱাৰিলে। ধৰিত্ৰীৰ কন্যাই সময়ৰ শোধনতা বিবেচনা কৰি ধৈৰ্য ধাৰণ কৰিলে।

Verse 586 (चौपाई)

तापस बेष जनक सिय देखी। भयउ पेमु परितोषु बिसेषी।। पुत्रि पवित्र किए कुल दोऊ। सुजस धवल जगु कह सबु कोऊ।। जिति सुरसरि कीरति सरि तोरी। गवनु कीन्ह बिधि अंड करोरी।। गंग अवनि थल तीनि बड़ेरे। एहिं किए साधु समाज घनेरे।। पितु कह सत्य सनेहँ सुबानी। सीय सकुच महुँ मनहुँ समानी।। पुनि पितु मातु लीन्ह उर लाई। सिख आसिष हित दीन्हि सुहाई।। कहति न सीय सकुचि मन माहीं। इहाँ बसब रजनीं भल नाहीं।। लखि रुख रानि जनायउ राऊ। हृदयँ सराहत सीलु सुभाऊ।।

জনক আৰু সীতাই তেওঁক তপস্বীৰ বেশত দেখিলে; প্ৰেম জাগি উঠিল আৰু বিশেষ আনন্দই হৃদয় পূৰ্ণ কৰিলে। তেওঁ কন্যা আৰু কুল দুয়োকে পৱিত্ৰ কৰিলে; তেওঁলোকৰ শুভ যশ সমগ্ৰ বিশ্বই প্ৰচাৰ কৰে। যিয়ে গংগাৰ মহিমাৰ নদী পাৰ কৰিছিল, সৃষ্টিকৰ্তাৰ আদেশ অনুসৰি তেওঁ নিজৰ যাত্ৰাৰ সাগৰ পাৰ কৰিলে। গংগা, পৃথিৱী আৰু তিনি লোক বিশাল; এই অৱস্থাত মহান ঋষিসকলৰ সমাবেশ হ'ল। পিতৃয়ে সত্য স্নেহৰ কথা ক'লে; সীতাই লাজ অনুভৱ কৰিলে যদিও তেওঁৰ মন সান্ত্বনা পালে। তাৰ পিছত পিতৃ আৰু মাতৃয়ে তেওঁক বুকুৰ লগত ল'লে; তেওঁলোকে উপদেশ, আশীৰ্বাদ আৰু হিতকৰ পৰামৰ্শ দিলে। সীতাই লাজত কথা ক'ব নোৱাৰিলে; তেওঁ ভাবিলে, "মোৰ বাবে আজি ৰাতি ইয়াত থকা ভাল নহয়।" তেওঁৰ সংকট দেখি ৰাণীয়ে ৰজাক অৱগত কৰিলে; তেওঁৰ হৃদয়ত তেওঁ তেওঁৰ উত্তম স্বভাৱৰ প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 587 (दोहा/सोरठा)

बार बार मिलि भेंट सिय बिदा कीन्ह सनमानि। कही समय सिर भरत गति रानि सुबानि सयानि।।287।।

বাৰে বাৰে সীতাই তেওঁলোকক লগ কৰি যথাযোগ্য সন্মানেৰে বিদায় ল'লে। জ্ঞানী আৰু কৰুণাময়ী ৰাণীয়ে ভৰতৰ উভতি অহাৰ সময়ৰ কথা ক'লে।

Verse 588 (चौपाई)

सुनि भूपाल भरत ब्यवहारू। सोन सुगंध सुधा ससि सारू।। मूदे सजल नयन पुलके तन। सुजसु सराहन लगे मुदित मन।। सावधान सुनु सुमुखि सुलोचनि। भरत कथा भव बंध बिमोचनि।। धरम राजनय ब्रह्मबिचारू। इहाँ जथामति मोर प्रचारू।। सो मति मोरि भरत महिमाही। कहै काह छलि छुअति न छाँही।। बिधि गनपति अहिपति सिव सारद। कबि कोबिद बुध बुद्धि बिसारद।। भरत चरित कीरति करतूती। धरम सील गुन बिमल बिभूती।। समुझत सुनत सुखद सब काहू। सुचि सुरसरि रुचि निदर सुधाहू।।

ভৰতৰ আচৰণৰ কথা শুনি ৰজাই সোণ, সুগন্ধি, অমৃত আৰু চন্দ্ৰৰ সাৰৰ দৰে আনন্দ অনুভৱ কৰিলে। তেওঁৰ চকু চকুলেৰে পূৰ্ণ হ'ল, শৰীৰ থৰথৰিয়াই উঠিল; তেওঁৰ হৃদয় আনন্দিত হ'ল আৰু তেওঁ তেওঁৰ শুভ যশৰ প্ৰশংসা কৰিলে। "মনোযোগেৰে শুনা, হে সুমুখী আৰু কমল-নয়না; ভৰতৰ কাহিনী সংসাৰৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্তিদাতা। এইটো ধৰ্ম, ৰাজনীতি আৰু আধ্যাত্মিক জ্ঞান; ইয়াত মই মোৰ বুজামতে ইয়াক উপস্থাপন কৰিছো। কিন্তু ভৰতৰ মহত্ত্বৰ বিষয়ে মোৰ মনে কি ক'ব পাৰে? ই তাৰ ছাঁও স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে, প্ৰতাৰণা কৰাৰ কথা নহয়। ব্ৰহ্মা, গণেশ, শেষ, শিৱ আৰু সৰস্বতী, আৰু কবিসকল, জ্ঞানীসকল আৰু শাস্ত্ৰত পণ্ডিতসকল ভৰতৰ চৰিত্ৰ, যশ আৰু কৰ্ম, তেওঁৰ ধৰ্ম, গুণ আৰু নিষ্কলংক মহিমা যি কোনে শুনি আৰু বুজি পায় তেওঁলোক সকলোৱে আনন্দ পায়; সেয়া গংগাৰ দৰে পৱিত্ৰ, অমৃতৰ দৰে মধুৰ আৰু নিৰ্ভীক।

Verse 589 (दोहा/सोरठा)

निरवधि गुन निरुपम पुरुषु भरतु भरत सम जानि। कहिअ सुमेरु कि सेर सम कबिकुल मति सकुचानि।।288।।

ভৰত অসীম গুণৰ আৰু অতুলনীয় পুৰুষ; তেওঁক ভৰতৰ সমান জানিব। কোৱা, সুমেৰু পৰ্বতক এটা দানাৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিতনে? কবি বংশৰ মন সংকোচ নকৰিব।

Verse 590 (चौपाई)

अगम सबहि बरनत बरबरनी। जिमि जलहीन मीन गमु धरनी।। भरत अमित महिमा सुनु रानी। जानहिं रामु न सकहिं बखानी।। बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ। तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ।। बहुरहिं लखनु भरतु बन जाहीं। सब कर भल सब के मन माहीं।। देबि परंतु भरत रघुबर की। प्रीति प्रतीति जाइ नहिं तरकी।। भरतु अवधि सनेह ममता की। जद्यपि रामु सीम समता की।। परमारथ स्वारथ सुख सारे। भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे।। साधन सिद्ध राम पग नेहू।।मोहि लखि परत भरत मत एहू।।

সকলোৱে তেওঁক বৰ্ণনাতীত বুলি কয়, যেনেকুৱা পানী নথকা মাছে পৃথিৱীত উপনীত হ'ব নোৱাৰে। হে ৰাণী, ভৰতৰ অসীম মহিমা শুনা; যিসকলে ৰামক জানে তেওঁলোকেও ইয়াক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে। ৰজাই প্ৰেমেৰে ভৰতৰ স্বভাৱ বৰ্ণনা কৰিলে, মহিলাৰ হৃদয়ৰ প্ৰৱণতা দেখি। লক্ষ্মণ আৰু ভৰত পুনৰ বনলৈ গ'ল; সকলোৰে বাবে মঙ্গল আৰু সকলোৰে মনত প্ৰীতি। কিন্তু হে দেৱী, ভৰতৰ ৰঘুবৰৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু বিশ্বাস কেতিয়াও কম্পিত বা পৰিত্যক্ত হ'ব নোৱাৰে। ভৰত স্নেহ আৰু মমতাৰ সীমা, যদিও ৰাম সমতাৰ অৱতাৰ। তেওঁ কেতিয়াও স্বপ্নত বা মনত ধন, স্বাৰ্থ বা সুখক মুখ্য বুলি চোৱা নাছিল। ৰামৰ চৰণ সাধন আৰু সিদ্ধি; মোক দেখি ভৰতৰ মন এই জগতৰ পৰা আঁতৰি যায়।

Verse 591 (दोहा/सोरठा)

भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं मनसहुँ राम रजाइ। करिअ न सोचु सनेह बस कहेउ भूप बिलखाइ।।289।।

এনেও ভৰতে মনতো ৰামৰ আজ্ঞা অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে; শোক নকৰিব, ৰজাই স্নেহত আবদ্ধ হৈ ক'লে।