Adhyaya 133: Expiations for ritual-time impurity and the offense of defecation/urination in a sacred context
Pūjāsāmāyika-gūdra-vāpūrīṣotsarjana-prāyaścitta
Ritual-Manual (Prāyaścitta) / Ethical-Discourse (Purity and Social Conduct)
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୩୩ରେ ବରାହ ଭଗବାନ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜା‑ସାମାୟିକ ସମୟର ଦେହ‑ଅଶୌଚ ଦୋଷ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ/ବିଧି‑ସନ୍ଦର୍ଭରେ ମଳ‑ମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ ଅପରାଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ‑ସ୍ପର୍ଶରେ ବାତଜନିତ କ୍ରିୟାଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି କହି, ବ୍ରତ‑ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ନିୟମଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପଶୁୟୋନି ଓ ରୌରବ ନରକଦଣ୍ଡ ପାଏ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ବରାହ‑କର୍ମନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାପପରିମାଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧି‑ଉପାୟ ପଚାରନ୍ତି। ବରାହ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧ ତପ, ନିୟତ ଶୟନବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଦି ଶାସିତ ବ୍ରତ ଦେଇ—ଶିଷ୍ଟାଚାରେ ଶୁଦ୍ଧି, ଅପରାଧକ୍ଷୟ ଓ ବରାହଲୋକାନୁକୂଳତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ କରନ୍ତି।
Key Concepts
In this adhyaya
People
What happens
- How it opens
Varāha, in dialogue with Bhūmi/Pṛthivī, introduces prāyaścitta for ritual-time impurity (aśauca) arising from bodily functions and for the specific offense of defecation/urination in sacred or ritually regulated contexts; he prefaces the topic by asserting his salvific contact as a remover of certain bodily-action faults.
- Stories within
Deterrent consequence tableau: animal-rebirth imagery for the offender; Naraka exemplum: Raurava punishment for the hypocritical/violator of ritual conduct
- The turning point
A deterrent-ethical exposition: Varāha outlines the karmic gravity of violating prescribed conduct while claiming ritual commitment, illustrating consequences through animal-rebirth imagery and the punitive naraka of Raurava (with quantified durations), thereby framing waste-discharge in sacred contexts as aparādha against ritual order and terrestrial sanctity.
- How it ends
Bhūmi presses for a welfare-oriented remedy for devotees devoted to Varāha’s ‘karma’; Varāha responds with concrete corrective observances, tapas involving fire, regulated sleeping arrangements, and time-bound discipline, presented as a structured program that repairs impurity, restores śauca, and re-aligns the practitioner with dharma and Varāha’s realm.
Tirthas
No specific historical sites or river systems are named. The chapter references the infernal realm 'Raurava' (naraka) as a cosmological location rather than a terrestrial geography.
Shlokas in Adhyaya 133
Verse 1
अथ पूजासामयिकगुदरवपुरीषोत्सर्जनयोः प्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स्पृशमानेन मां भूमे वातकर्म प्रमुच्यते ॥ एवं च पुरुषो युक्तो वायुपीडितमानसः ॥
ଏବେ ନିୟତ ସମୟର ପୂଜା, ଉଦରରୋଗ ଏବଂ ମଳତ୍ୟାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦୋଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ହେ ଭୂମି! ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ବାତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦେହକ୍ରିୟାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏବଂ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ମନଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ଏଭଳି ଭାବେ ସମ୍ୟକ୍ ନିୟମିତ ହୁଏ।
Verse 2
मक्षिका पञ्च वर्षाणि त्रीणि वर्षाणि मूषकः ॥ श्वा चैव त्रीणि वर्षाणि कूर्मो वै जायते नव ॥
(ସେ) ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମାଛି, ତିନି ବର୍ଷ ମୂଷା, ତିନି ବର୍ଷ କୁକୁର; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ନଅ ବର୍ଷ କଚ୍ଛପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 3
एष वै तापनं देवि मोहनं मम सांप्रतम् ॥ यो वै शास्त्रं विजानाति मम कर्मपरायणः ॥
ହେ ଦେବି! ଏହା ମୋର ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପଦେଶ; ଏହା ତାପନ କରେ ଓ ମୋହ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମାଏ। ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣେ ଏବଂ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ପରାୟଣ।
Verse 4
श्रुत्वा वाक्यं हृषीकेशं प्रत्युवाच वसुंधरा ॥ धरण्युवाच ॥ अतुलं लभते पापं तव कर्मपरायणः ॥
ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବସୁନ୍ଧରା ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ତୁମ କର୍ମବିଧାନରେ ପରାୟଣ ଲୋକ ଅତୁଳ ପାପ ପାଏ।
Verse 5
तस्य देव सुखार्थाय विशुद्धिं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन मे देवि कथ्यमानं मया अनघे ॥
ତାହାର ସୁଖାର୍ଥେ, ହେ ଦେବ, ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ କହିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ହେ ଅନଘେ, ମୁଁ କହୁଥିବା କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ।
Verse 6
अपराधमिमं कृत्वा सन्तरेद्येन कर्मणा ॥ पावकेन दिनं त्रीणि नक्तानि च पुनस्त्रयः ॥
ଏହି ଅପରାଧ କରି ସେ କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ?—ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା: ତିନି ଦିନ, ଏବଂ ପୁନଃ ତିନି ରାତି।
Verse 7
कर्म चैवं ततः कृत्वा स च मे नापराध्यति ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ କର୍ମ କରିଲେ, ସେ ଆଉ ମୋ ନିୟମକୁ ଅପରାଧ କରେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 8
एतत्ते कथितं भद्रे महाकर्मापराधिनः ॥ दोषं चैव गुणं चैव यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ମହାକର୍ମରେ ଅପରାଧ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ—ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଉଭୟ—ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ସେପରି ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା।
Verse 9
शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मया अनघे ॥ पुरीषं मुच्यते यस्तु मम कर्म समाचरन् ॥
ହେ ଭୂମେ, ହେ ଅନଘେ! ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱସହିତ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଶୁଣ। ଯେ ମୋର ବିହିତ କର୍ମ ଆଚରେ, ସେ ମଳରୂପ ଅଶୁଚିରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 10
प्रायश्चित्तं वदाम्यत्र येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ मम कर्मपरिभ्रष्टो विह्वलेनान्तरात्मना ॥
ଏଠାରେ ମୁଁ ସେହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେ ମୋର କର୍ମ-ନିୟମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ସେ ଏହାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 11
एकां जलमयीं शय्यामेकामाकाशशायिनीम् ॥ एवं कृत्वा विधानं तु सोऽपराधात्प्रमुच्यते ॥
ଏକଥର ଜଳମୟୀ ଶୟ୍ୟା (ଜଳରେ ଶୟନ) ଏବଂ ଏକଥର ଆକାଶଶାୟୀ (ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଶୟନ) କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ବିଧାନ କଲେ ସେ ଅପରାଧରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 12
एतत्ते कथितं भद्रे पुरीषं यः समुत्सृजेत् ॥ मद्भक्तेषु विशालाक्षि अपराधविनिश्चयः ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ତୋତେ ଏହା କୁହାଗଲା—ଯେ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଳ/ଅଶୁଚି ଛାଡ଼େ, ତାହାର ଅପରାଧ ବିଷୟରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ।
Verse 13
दिव्यवर्षसहस्रं तु रौरवे नरके वसेत् ॥ पुरीषं भक्षयेत्तत्र मम कर्मपरायणः ॥
ସେ ରୌରବ ନରକରେ ଏକ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିବ। ସେଠାରେ ସେ ମଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବ—ଯଦିଓ ସେ ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଥାଉ।
Inside Adhyaya 133
Ritual instructions
- Primary RitualPrāyaścitta for ritual-time impurity and for defecation/urination in sacred/ritual contexts (śauca-restorative expiation).
- BenefitRepairs aśauca and aparādha, mitigates karmic consequences (including deterrent naraka discourse), restores ritual fitness and ethical order, and reorients the devotee toward Varāha’s loka through disciplined bodily restraint.
The narrative frame
- Dialogue ToneDidactic, corrective, and deterrent—combining compassionate welfare-concern with stern moral-ritual warning.
Closing phalashruti
Implicit phala: proper prāyaścitta reduces/neutralizes the offense, restores purity and eligibility for worship, and leads to auspicious post-mortem alignment with Varāha’s loka; no separate, formal phalaśruti verse is indicated in the provided summary.
The emotional journey
- Dominant RasaBhaya-śānta (fear leading to pacification through discipline)
- Emotional ProgressionFrom moral alarm and deterrence (sin, animal rebirth, Raurava) → to concern and inquiry by Bhūmi for devotees’ welfare → to reassurance through structured prāyaścitta and restored purity/peace.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific: the chapter is practice/ethics-oriented and can be observed anywhere with appropriate ritual propriety; if one seeks a devotional setting, a Varāha temple or a consecrated shrine environment is thematically aligned.
Frequently Asked Questions
The text frames bodily restraint and respect for ritual-terrestrial sanctity as ethical obligations: violations involving impurity and waste-discharge are treated as aparādha requiring prāyaścitta, and disciplined corrective observances are presented as restoring moral-ritual order and social conduct.
The chapter does not specify tithi, lunar month, or seasonal timing. It does, however, quantify durations for observances and consequences (e.g., three days/nights in certain austerities; multi-year animal-rebirth durations; and a thousand divine years in Raurava).
By staging Bhūmi/Pṛthivī as the questioning interlocutor and linking impurity (especially waste-discharge) to moral fault, the narrative implies that bodily waste management is not merely private but impacts the sanctity of the Earth; prāyaścitta functions as a mechanism to re-stabilize the human–terrestrial relationship through regulated conduct.
No royal lineages, dynastic lists, or named sages are referenced in this passage. The only explicit figures are Varāha and Bhūmi (Vasundharā/Dharaṇī), with cosmological reference to Raurava (naraka).
Ask anything about Adhyaya 133 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
