Adhyaya 133: Expiations for ritual-time impurity and the offense of defecation/urination in a sacred context
Pūjāsāmāyika-gūdra-vāpūrīṣotsarjana-prāyaścitta
Ritual-Manual (Prāyaścitta) / Ethical-Discourse (Purity and Social Conduct)
অধ্যায় ১৩৩ত উপদেশমূলক সংলাপত বৰাহ ভগৱানে পূজা-সময়ৰ অশুচিতা আৰু পবিত্ৰ পৰিসৰত মল-মূত্ৰ ত্যাগৰ অপৰাধৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ ক’লে যে তেওঁৰ সংস্পৰ্শে বায়ু/বাত-সম্পৰ্কীয় দোষৰ পৰা মুক্তি দিয়ে, আৰু নিয়ম ভংগ কৰি নিজকে ধৰ্মানুষ্ঠানী বুলি দাবী কৰা ব্যক্তিৰ বাবে পশুজন্ম আৰু ৰৌৰৱ নৰকৰ দণ্ডৰূপ কৰ্মফল উল্লেখ কৰে। পৃথিৱীয়ে বৰাহ-কৰ্মত নিবিষ্ট ভক্তৰ পাপৰ পৰিমাণ আৰু কল্যাণৰ বাবে শুদ্ধিকৰণ-পদ্ধতি সুধে। বৰাহ অগ্নি-সম্পৰ্কীয় তপস্যা, নিয়মিত শয়ন-বিধি আদি সংশোধনী আচৰণ নিৰ্দেশ কৰি কয় যে যথাযথ অনুশাসনে পবিত্ৰতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰে, দোষ হ্ৰাস কৰে আৰু সাধকক বৰাহৰ ধামৰ সৈতে সঙ্গতি দান কৰে।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 133
Verse 1
अथ पूजासामयिकगुदरवपुरीषोत्सर्जनयोः प्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स्पृशमानेन मां भूमे वातकर्म प्रमुच्यते ॥ एवं च पुरुषो युक्तो वायुपीडितमानसः ॥
এতিয়া নিয়ত সময়ৰ পূজা, উদৰৰ বিকাৰ আৰু মল-ত্যাগ সম্পৰ্কীয় দোষৰ প্ৰায়শ্চিত্ত (বৰ্ণনা)। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “হে ভূমি, মোক স্পৰ্শ কৰিলে বাত-সম্পৰ্কীয় দেহক্ৰিয়া পৰা মুক্তি পোৱা যায়; আৰু এইদৰে বায়ুতে পীড়িত মন থকা পুৰুষো সংযত হয়।”
Verse 2
मक्षिका पञ्च वर्षाणि त्रीणि वर्षाणि मूषकः ॥ श्वा चैव त्रीणि वर्षाणि कूर्मो वै जायते नव ॥
(সেইজন) পাঁচ বছৰ মাখি হয়; তিন বছৰ নিগনি (মূষক) হয়; তিন বছৰ কুকুৰ হয়; আৰু নিশ্চয় ন’বছৰ কচ্ছপ হৈ জন্ম লয়।
Verse 3
एष वै तापनं देवि मोहनं मम सांप्रतम् ॥ यो वै शास्त्रं विजानाति मम कर्मपरायणः ॥
হে দেবী, এইয়েই মোৰ বৰ্তমান উপদেশ—ই তাপ দিয়ে শাসনো কৰে আৰু মোহো জাগায়; যি শাস্ত্ৰ সত্যকৈ বুজে আৰু মোৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্ম-ধৰ্মত পৰায়ণ থাকে।
Verse 4
श्रुत्वा वाक्यं हृषीकेशं प्रत्युवाच वसुंधरा ॥ धरण्युवाच ॥ अतुलं लभते पापं तव कर्मपरायणः ॥
হৃষীকেশৰ বাক্য শুনি বসুন্ধৰাই প্ৰত্যুত্তৰ দিলে। ধৰণীয়ে ক’লে: ‘তোমাৰ নিৰ্দিষ্ট কৰ্ম-ধৰ্মত পৰায়ণ জনে অতুল পাপ লাভ কৰে।’
Verse 5
तस्य देव सुखार्थाय विशुद्धिं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु कार्त्स्न्येन मे देवि कथ्यमानं मया अनघे ॥
তেওঁৰ সুখ-হিতৰ বাবে, হে দেৱ, তুমি শুদ্ধিৰ উপায় ক’বলৈ যোগ্য। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: ‘হে দেবী, হে অনঘে, মই যি ক’বলৈ ধৰিছোঁ সেয়া সম্পূৰ্ণকৈ শুনা।’
Verse 6
अपराधमिमं कृत्वा सन्तरेद्येन कर्मणा ॥ पावकेन दिनं त्रीणि नक्तानि च पुनस्त्रयः ॥
এই অপৰাধ কৰি, কোন কৰ্মে তেওঁ ইয়াৰ পৰা পাৰ হ’ব?—অগ্নিৰ দ্বাৰা: তিনিদিন, আৰু পুনৰ তিনিৰাতি।
Verse 7
कर्म चैवं ततः कृत्वा स च मे नापराध्यति ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥
এইদৰে তাৰ পিছত কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে, তেওঁ মোৰ বিধিৰ বিৰুদ্ধে পুনৰ অপৰাধ নকৰে; সকলো সঙ্গ-আসক্তি ত্যাগ কৰি, তেওঁ মোৰ লোকলৈ যায়।
Verse 8
एतत्ते कथितं भद्रे महाकर्मापराधिनः ॥ दोषं चैव गुणं चैव यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥
হে ভদ্ৰে, মহাকৰ্মত গম্ভীৰ অপৰাধ কৰা লোকসকলৰ বিষয়ে—তুমি যি সুধিছিলা—দোষ আৰু গুণ দুয়োটাই তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 9
शृणु तत्त्वेन मे भूमे कथ्यमानं मया अनघे ॥ पुरीषं मुच्यते यस्तु मम कर्म समाचरन् ॥
হে ভূমি, হে অনঘে, মই যি সত্যতাৰে কওঁ সেয়া শুনা; যি মোৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম আচৰণ কৰে, সি অশুচিতাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 10
प्रायश्चित्तं वदाम्यत्र येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ मम कर्मपरिभ्रष्टो विह्वलेनान्तरात्मना ॥
ইয়াত মই প্ৰায়শ্চিত্ত কওঁ, যাৰ দ্বাৰা পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; যি মোৰ নিৰ্ধাৰিত অনুশাসনৰ পৰা বিচ্যুত হৈ অন্তৰত ব্যাকুল।
Verse 11
एकां जलमयीं शय्यामेकामाकाशशायिनीम् ॥ एवं कृत्वा विधानं तु सोऽपराधात्प्रमुच्यते ॥
এটা এক জলময় শয্যা আৰু এটা আকাশ-শয়ন পালন কৰিব লাগে; এই বিধান এইদৰে সম্পন্ন কৰিলে সি অপৰাধৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হয়।
Verse 12
एतत्ते कथितं भद्रे पुरीषं यः समुत्सृजेत् ॥ मद्भक्तेषु विशालाक्षि अपराधविनिश्चयः ॥
হে ভদ্ৰে, তোমাক এই কথা কোৱা হ’ল: যি মোৰ ভক্তসকলৰ ওপৰত অশুচি নিক্ষেপ কৰে—হে বিশালনয়না—এইয়াই সেই অপৰাধৰ নিৰ্ণয়।
Verse 13
दिव्यवर्षसहस्रं तु रौरवे नरके वसेत् ॥ पुरीषं भक्षयेत्तत्र मम कर्मपरायणः ॥
দিব্য সহস্ৰ বছৰ সি ৰৌৰৱ নৰকত বাস কৰিব; তাত সি বিষ্ঠা ভক্ষণ কৰিব—যদিও সি মোৰ কৰ্ম-অনুষ্ঠানত পৰায়ণ হয়।
Inside Adhyaya 133
How it unfolds
- Where it opens
Varāha, in dialogue with Bhūmi/Pṛthivī, introduces prāyaścitta for ritual-time impurity (aśauca) arising from bodily functions and for the specific offense of defecation/urination in sacred or ritually regulated contexts; he prefaces the topic by asserting his salvific contact as a remover of certain bodily-action faults.
- Central event
A deterrent-ethical exposition: Varāha outlines the karmic gravity of violating prescribed conduct while claiming ritual commitment, illustrating consequences through animal-rebirth imagery and the punitive naraka of Raurava (with quantified durations), thereby framing waste-discharge in sacred contexts as aparādha against ritual order and terrestrial sanctity.
- Climax resolution
Bhūmi presses for a welfare-oriented remedy for devotees devoted to Varāha’s ‘karma’; Varāha responds with concrete corrective observances—tapas involving fire, regulated sleeping arrangements, and time-bound discipline—presented as a structured program that repairs impurity, restores śauca, and re-aligns the practitioner with dharma and Varāha’s realm.
- Closing phalashruti
Implicit phala: proper prāyaścitta reduces/neutralizes the offense, restores purity and eligibility for worship, and leads to auspicious post-mortem alignment with Varāha’s loka; no separate, formal phalaśruti verse is indicated in the provided summary.
Geographical context
No specific historical sites or river systems are named. The chapter references the infernal realm 'Raurava' (naraka) as a cosmological location rather than a terrestrial geography.
Ritual instructions
- Primary RitualPrāyaścitta for ritual-time impurity and for defecation/urination in sacred/ritual contexts (śauca-restorative expiation).
- BenefitRepairs aśauca and aparādha, mitigates karmic consequences (including deterrent naraka discourse), restores ritual fitness and ethical order, and reorients the devotee toward Varāha’s loka through disciplined bodily restraint.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī (Bhūmi/Vasundharā/Dharaṇī) · Didactic, corrective, and deterrent—combining compassionate welfare-concern with stern moral-ritual warning.
The emotional journey
- Dominant RasaBhaya-śānta (fear leading to pacification through discipline)
- Emotional ProgressionFrom moral alarm and deterrence (sin, animal rebirth, Raurava) → to concern and inquiry by Bhūmi for devotees’ welfare → to reassurance through structured prāyaścitta and restored purity/peace.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific: the chapter is practice/ethics-oriented and can be observed anywhere with appropriate ritual propriety; if one seeks a devotional setting, a Varāha temple or a consecrated shrine environment is thematically aligned.
Frequently Asked Questions
The text frames bodily restraint and respect for ritual-terrestrial sanctity as ethical obligations: violations involving impurity and waste-discharge are treated as aparādha requiring prāyaścitta, and disciplined corrective observances are presented as restoring moral-ritual order and social conduct.
The chapter does not specify tithi, lunar month, or seasonal timing. It does, however, quantify durations for observances and consequences (e.g., three days/nights in certain austerities; multi-year animal-rebirth durations; and a thousand divine years in Raurava).
By staging Bhūmi/Pṛthivī as the questioning interlocutor and linking impurity (especially waste-discharge) to moral fault, the narrative implies that bodily waste management is not merely private but impacts the sanctity of the Earth; prāyaścitta functions as a mechanism to re-stabilize the human–terrestrial relationship through regulated conduct.
No royal lineages, dynastic lists, or named sages are referenced in this passage. The only explicit figures are Varāha and Bhūmi (Vasundharā/Dharaṇī), with cosmological reference to Raurava (naraka).
Ask anything about Adhyaya 133 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.