Adhyaya 134: Expiations for Ritual and Temporal Offences in Worship, and the Prescribed Purificatory Procedure (Upaspṛśya)

Verse 1

अथ पूजादिसामयिकापराधेषु प्रायश्चित्तानि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मुक्त्वा तु मम कर्माणि मम कर्मपरायणः ॥ प्रायश्चित्तविधिं देवि यस्तु वाक्यं प्रभाषते ॥

ଏବେ ପୂଜା ଓ ସମୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଚାରର ଅପରାଧମାନଙ୍କ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଉଛି। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଯେ ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ମୋର ବିହିତ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତବିଧିକୁ ବାକ୍ୟରେ କହେ…

Verse 2

मूर्खो भवति सुश्रोणि मम कर्मपरायणः ॥ प्रायश्चित्तविधिं देवि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେ ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ ହୋଇଯାଏ। ହେ ଦେବୀ, ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତବିଧି ଦ୍ୱାରା ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ତାହା କହ।

Verse 3

आकाशशयनं कृत्वा दिनानि दश पञ्च च ॥ मुच्यते किल्बिषात्तत्र देवि चैव न संशयः ॥

ଆକାଶଶୟନ କରି ଦଶ ଦିନ ଏବଂ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ରହିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 4

इति मौनत्यागप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ भूषितो नीलवस्त्रेण यो हि मामुपपद्यते ॥ वर्षाणां हि शतं पञ्च कृमिर्भूत्वा स तिष्ठति ॥

ଏହିପରି ମୌନତ୍ୟାଗର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେ ନୀଳବସ୍ତ୍ରରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ସେ କୃମି ହୋଇ ଏକଶ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ (ଅଧୋଗତିରେ) ରହେ।

Verse 5

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि अपराधविशोधनम् ॥ प्रायश्चित्तं विशालाक्षि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥

ତାହା ପାଇଁ, ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ମୁଁ ଅପରାଧ-ବିଶୋଧନ କହିବି। ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେହିଟି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 6

व्रतं चान्द्रायणं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ मुच्यते किल्बिषाद्भूमे एवमेतन्न संशयः ॥

ବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କଲେ, ହେ ଭୂମି, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

अविधानेन संस्पृश्य यो हि मामुपसर्पति ॥ स मूर्खः पापकर्मा च मम विप्रियकारकः ॥

ଯେ ଜଣେ ବିଧି ବିନା ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ସେ ମୂର୍ଖ, ପାପକର୍ମୀ ଏବଂ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କରେ।

Verse 8

तेन दत्तं वरारोहे गन्धमाल्यसुगन्धितम् ॥ प्रापणं च न गृह्णामि मृष्टं चापि कदाचन ॥

ହେ ବରାରୋହେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରେନି; କେବେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 9

ततो नारायणवचः श्रुत्वा सा संशितव्रता ॥ उवाच मधुरं वाक्यं धर्मकामा वसुन्धरा ॥

ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଧର୍ମକାମିନୀ ବସୁନ୍ଧରା ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲା।

Verse 10

केन कर्मविधानॆन भूत्वा भागवता भुवि ॥ उपस्पृश्योपसर्पन्ति तव कर्मपरायणाः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଭୂମିରେ ଭାଗବତ (ଭକ୍ତ) ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ (ଆଚମନ/ଶୁଦ୍ଧି) କରି କେଉଁ କର୍ମବିଧାନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତି?

Verse 11

एतन्मे संशयं देव परं कौतूहलं हि मे ॥ तव भक्तसुखार्थाय निष्कलं वक्तुमर्हसि

ହେ ଦେବ! ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ ଓ ଏହି ମୋର ପରମ କୌତୁହଳ। ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖାର୍ଥେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ, କହିବା ଉଚିତ।

Verse 12

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं भीरु भाषसे ॥ कथितं मम तत्त्वेन गुह्यमेतत्परं महत्

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ହେ ଭୀରୁ! ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ କହିଛ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଶୁଣ। ମୁଁ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିଛି; ଏହା ପରମ, ମହାନ ଓ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ।

Verse 13

विमुच्य सर्वकर्माणि यो हि मामुपसर्पति ॥ तस्य वै शृणु सुश्रोणि उपस्पृश्य च या क्रिया

ଯେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ—ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ‘ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ’ (ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା) ଭାବେ ଯେ କ୍ରିୟା କରଣୀୟ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 14

भूत्वा पूर्वमुखस्तत्र पादौ प्रक्षाल्य चाम्बुभिः ॥ उपस्पृश्य यथान्यायं तिस्रो वै गृह्य मृत्तिकाः

ସେଠାରେ ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ, ଜଳଦ୍ୱାରା ପାଦ ଧୋଇ, ନିୟମାନୁସାରେ ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧି) କରି, ପରେ ବିଧିମତେ ମୃତ୍ତିକାର ତିନି ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 15

ततः प्रक्षालितं हस्तं जलेन तदनन्तरम् ॥ सप्तकोशं ततो गृह्य जलेन क्षालयेत् ततः

ତାପରେ ସତ୍ୱର ଜଳଦ୍ୱାରା ହାତ ଧୋଇବ। ତଦନନ୍ତରେ ‘ସପ୍ତକୋଶ’ କ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୁନଃ ଜଳଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଧୋଇବ।

Verse 16

पादमेकैकशस्तद्वत्पञ्च पञ्च वदेत् ततः ॥ कोशौ संमृज्यतां तत्र यदीच्छेत्तु मम प्रियम्

ସେହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦ ପାଇଁ ଅଲଗା ଭାବେ ‘ପାଞ୍ଚ ଓ ପାଞ୍ଚ’ ପାଠ କରିବ। ସେଠାରେ ଦୁଇ କୋଶକୁ ଭଲଭାବେ ପୋଛି ଶୁଦ୍ଧ କରିବ—ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 17

त्रीणि कोशान्पिबेत्तत्र सर्वपापविशोधनम् ॥ मुखं कराभ्यां मार्जेत सर्वमिन्द्रियनिग्रहम्

ସେଠାରେ ତିନି କୋଶ ପାନ କରିବ—ଏହା ସର୍ବପାପ ବିଶୋଧନ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦୁଇ ହାତରେ ମୁହଁ ପୋଛିବ—ଏହା ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହର ଅଭ୍ୟାସ।

Verse 18

प्राणायामं ततः कृत्वा मम चिन्तापरायणः ॥ कर्मणा विधिदृष्टेन कुर्यात्संसारमोक्षणम्

ତାପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ମନକୁ ମୋ ଚିନ୍ତନରେ ନିବେଶ କରି, ବିଧିସମ୍ମତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସଂସାରମୋକ୍ଷର ସାଧନ କରିବ।

Verse 19

स्पृशेत्तु निष्कलस्तत्र यो हि यत्र प्रतिष्ठितः ॥ विक्षिपेत्रिणि वाराणि सलिलं प्रवरं त्रयम्

ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିଷ୍କଳ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ) ହୋଇ ବିଧିସମ୍ମତ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳକୁ ତିନି ଭାଗରେ ତିନିଥର ଛିଟାଇବ।

Verse 20

एवमुक्तस्य कर्त्तव्यं ममाभिगमनेषु च ॥ उपस्पृश्य तनुं वामे यदीक्षेत प्रियं मम ॥

ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବ। ଉପସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦେହର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷଣ/ବସ୍ତୁ ଯଦି ଦେଖେ।

Verse 21

एवं च कुर्वतस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ अपराधं न विन्देत एवं देवि न संशयः ॥

ଏହିପରି ଆଚରଣ କରି ମୋର ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମରେ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ଥିତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅପରାଧ ପାଉନାହିଁ—ହେ ଦେବୀ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

ततो नारायणवचः श्रुत्वा देवी वसुन्धरा ॥ उवाच मधुरं वाक्यं सर्वभागवतप्रियम् ॥

ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରା ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭାଗବତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।

Verse 23

धरण्युवाच ॥ उपस्पृश्य विधानॆन यस्तु कर्माणि चाप्नुयात् ॥ तापनं शोधनं चैव तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ଯେ ଜଣେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପସ୍ପୃଶ କରି କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ତାପନ ଓ ଶୋଧନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 24

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे भूमे इमं गुह्यमनिन्दिते ॥ यां गतिं च प्रपद्यन्ते मम कर्मबहिष्कृताः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଭୂମି, ହେ ଅନିନ୍ଦିତେ, ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ମୋର ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ଶୁଣ; ଏବଂ ଯେମାନେ ମୋର କର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ, ସେମାନେ କେଉଁ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ତାହା (ଶୁଣ)।

Verse 25

व्यभिचारं च मे कृत्वा यश्च मामुपसर्पति ॥ दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥

ମୋ ପ୍ରତି ବ୍ୟଭିଚାର କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ମୋତେ ନିକଟେ ଆସେ, ତାହା ପାଇଁ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ (ଫଳ) ହୁଏ।

Verse 26

कृमिर्भूत्वा यथान्याय्यं तिष्ठते नात्र संशयः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य मूर्खस्य माधवि ॥

କୀଟ ହୋଇ ସେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଭାବେ ରହେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ମାଧବୀ, ସେଇ ମୂର୍ଖର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କହିବି।

Verse 27

यच्च कृत्वा महाभागे कृतकृत्यः पुनर्भवेत् ॥ महासान्तपनं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं च निष्कलम् ॥

ଏବଂ ଯାହା କଲେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେ ପୁନଃ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବ—ନିଷ୍କଳ ଭାବେ ମହାସାନ୍ତପନ ଓ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର କରି।

Verse 28

किल्बिषात्तु प्रमुक्तास्ते गच्छन्ति परमां गतिम् ॥ यस्तु क्रोधसमाविष्टो मम भक्तिपरायणः ॥

ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ, ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ…

Verse 29

स्पृशेत मम गात्राणि चित्तं कृत्वा चलाचलम् ॥ न चाहं रागमिच्छामि क्रुद्धमेव यशस्विनि ॥

ମନକୁ କେବେ ଚଞ୍ଚଳ କେବେ ସ୍ଥିର କରି ସେ ମୋ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ; କିନ୍ତୁ ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ମୁଁ ରାଗ ଚାହେଁ ନାହିଁ—ଏଠାରେ କ୍ରୋଧ ମାତ୍ର (ଅଭିପ୍ରେତ)।

Verse 30

इच्छामि च सदा दान्तं शुभं भागवतं शुचिम् ॥ पञ्चेन्द्रियसमायुक्तं लाभालाभविवर्जितम् ॥

ମୁଁ ସଦା ଦାନ୍ତ, ଶୁଭ, ଭାଗବତ ଓ ଶୁଚି ଜନକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ—ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟସମାୟୁକ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଲାଭାଲାଭ ଆସକ୍ତିରୁ ବିମୁକ୍ତ।

Verse 31

अहङ्कारविनिर्मुक्तं कर्मण्यभिरतं मम ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वरानने ॥

ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ କର୍ମରେ ନିରତ ରୁହ। ଆଉ ମୁଁ କିଛି କହିବି—ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 32

मां यदा लभते क्रुद्धः शुद्धो भागवतः शुचिः ॥ चिल्ली जातो वर्षशतं श्येनो वर्षशतं पुनः ॥

କ୍ରୋଧୀ ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସେ ଶୁଦ୍ଧ, ଭାଗବତଭକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଶତବର୍ଷ ‘ଚିଲ୍ଲୀ’ ଭାବେ ଜନ୍ମେ, ପୁଣି ଶତବର୍ଷ ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ହୁଏ।

Verse 33

भेकस्त्रिशतवर्षाणि यातुधानः पुनर्दश ॥ अपुमान् षट् च वर्षाणि रेतोभक्षस्तु जायते ॥

ସେ ତିନିଶହ ବର୍ଷ ଭେକ (ବେଙ୍ଗ) ହୁଏ; ପରେ ଦଶ ବର୍ଷ ଯାତୁଧାନ। ତାପରେ ଛଅ ବର୍ଷ ନପୁଂସକ ହୋଇ, ରେତୋଭକ୍ଷ (ବୀର୍ୟଭକ୍ଷୀ) ଭାବେ ଜନ୍ମେ।

Verse 34

अन्धो जायेत सुष्रोणि पञ्च सप्त तथा नव ॥ गृध्रो द्वात्रिंशवर्षाणि चक्रवाको दशैव तु ॥

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେ ପାଞ୍ଚ, ସାତ ଓ ନଅ (ବର୍ଷ) ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ପରେ ବତ୍ତିଶ ବର୍ଷ ଗୃଧ୍ର (ଗିଧ), ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ବର୍ଷ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ହୁଏ।

Verse 35

शैवालभक्षिता चैव ह्याकाशगमनं तथा ॥ ब्राह्मणो जायते भूमे क्रोधस्य च पथे स्थितः ॥

ଶୈବାଳ (କାଇ) ଭକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଆକାଶଗମନ ମଧ୍ୟ। ପରେ ଭୂମିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତଥାପି ସେ କ୍ରୋଧର ପଥରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 36

आत्मकर्मापराधेन प्राप्तः संसारसागरे ॥ धरण्युवाच ॥ अहो वै परमं गुह्यं यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

ନିଜ କର୍ମର ଅପରାଧରେ ମନୁଷ୍ୟ ସଂସାରସାଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ଅହୋ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଗୁହ୍ୟ।

Verse 37

श्रुत्वा सुदुस्तरं सारं भीतास्मि परिदेविता ॥ नाहमाज्ञापयामि त्वां देवदेव जगत्पते ॥

ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ତର ସାର ଶୁଣି ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବିଲାପ କରୁଛି। ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉନାହିଁ।

Verse 38

मम चैव प्रियार्थाय सर्वलोकसुखावहम् ॥ येन मुच्यन्ति संशुद्धा बुधाः कर्मपरायणाः ॥

ମୋ ପ୍ରିୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବାକୁ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂଶୁଦ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କର୍ମପରାୟଣ ଜନ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି କଥା କହନ୍ତୁ।

Verse 39

अल्पसत्त्वा गतभया लोभमोहसमन्विताः ॥ तरन्ति येन दुर्गाणि प्रायश्चित्तं च मे वद ॥

ଅଳ୍ପ ସାମର୍ଥ୍ୟବାନ, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଯୁକ୍ତ (ଲୋକ) କେଉଁ ଉପାୟରେ ଦୁର୍ଗମ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି? ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 40

ततः कमलपत्राक्षो वराहः सम्मुखे स्थितः ॥ सनत्कुमारो मे भक्तो पुनर्नारायणोऽब्रवीत् ॥

ତାପରେ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷ ବରାହ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତ ସନତ୍କୁମାର ପୁନର୍ବାର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ।

Verse 41

ततो भूम्या वचः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च सुतो मुनिः ॥ सनत्कुमारो योगज्ञः प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

ତେବେ ପୃଥିବୀର ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି, ଯୋଗଜ୍ଞ ସନତ୍କୁମାର ବସୁନ୍ଧରା (ପୃଥିବୀ)କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 42

धन्या चैव सुभाग्या च यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥ वराहरूपी भगवान् सर्वमायाकरण्डकः ॥

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଧନ୍ୟ ଓ ସୁଭାଗ୍ୟକର; ବରାହରୂପୀ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ମାୟାଶକ୍ତିର ନିଧି ସଦୃଶ।

Verse 43

किं त्वया भाषितो देवि सर्वयोगाङ्गयोगवित् ॥ देवो नारायणस्तत्र सर्वधर्मविदां वरः ॥

ହେ ଦେବୀ (ପୃଥିବୀ), ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ସେଠାରେ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି—ସେ ଯୋଗର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 44

कुमारवचनं श्रुत्वा तं मही प्रत्यभाषत ॥ शृणु तत्त्वेन मे ब्रह्मन् यन्मया परिपृच्छितम् ॥

କୁମାରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲା: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଛି, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଶୁଣ।”

Verse 45

कार्यं क्रियां च योगं च अध्यात्म्यं पार्थिवस्थितम् ॥ एतन्मे पृच्छते ब्रह्मन् देवो नारायणः प्रभुः ॥

“କର୍ତ୍ତବ୍ୟ (କାର୍ଯ୍ୟ), କ୍ରିୟା (ଅନୁଷ୍ଠାନ), ଯୋଗ ଏବଂ ପାର୍ଥିବ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ—ଏହି ବିଷୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି।”

Verse 46

कृत्वा तेन व्रतं चैव मम कर्मपरायणः ॥ षष्ठे काले तु भुञ्जीत गृहभिक्षामनिन्दिताम् ॥

ସେହି ବ୍ରତ କରି, ମୋର ବିହିତ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଥିବା ସାଧକ ଷଷ୍ଠ କାଳରେ ଭୋଜନ କରୁ; ଗୃହମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ନିନ୍ଦାରହିତ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁ।

Verse 47

अष्टौ भिक्षा यथान्यायं शुद्धभागवतां गृहे ॥ य एतेन विधानॆन ब्रह्मकर्माणि कारयेत् ॥

ଶୁଦ୍ଧ ଭାଗବତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ଯଥାନ୍ୟାୟ ଆଠଥର/ଆଠ ଭାଗ ଭିକ୍ଷା ହେଉ। ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମକର୍ମ (ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ) କରାଏ କିମ୍ବା କରେ—

Verse 48

मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेवमाह जनार्दनः ॥ यदीच्छसि परां सिद्धिं विष्णुलोकं जनार्दनात् ॥

ସେହି ପାପ/କଲୁଷତାରୁ ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏପରି ଜନାର୍ଦନ କହିଲେ। ଯଦି ତୁମେ ପରମ ସିଦ୍ଧି, ଅର୍ଥାତ୍ ଜନାର୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଇଚ୍ଛ କର—

Verse 49

शीघ्रमाराधयेद्विष्णुं द्विजमुख्यो न संशयः ॥ ततो भूमेर्वचः श्रुत्वा ब्रह्मणश्च सुतो मुनिः ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ ଭୂମିର ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି (ଆଗକୁ କହିଲେ/କରିଲେ)—

Verse 50

प्रत्युवाच विशालाक्षीं धर्मकामो वसुन्धराम् ॥ अहो गुह्यं रहस्यं च यत्त्वया देवि भाषितम् ॥

ଧର୍ମକାମୀ (ମୁନି) ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ: “ଆହୋ! ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ଗୁହ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଓ ଗଭୀର ରହସ୍ୟମୟ ମଧ୍ୟ।”

Verse 51

तस्य ये मुखनिष्क्रान्ता धर्मास्तान्वक्तुमर्हसि ॥ धरण्युवाच ॥ ततः स पुण्डरीकाक्षः शङ्खचक्रगदाधरः ॥

ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଯେ ଧର୍ମମାନେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି କହିବା ତୁମର ଯୋଗ୍ୟତା। ଧରଣୀ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ…

Verse 52

वराहरूपी भगवान् लोकनाथो जनार्दनः । उवाच मधुरं वाक्यं मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥

ବରାହରୂପୀ ଭଗବାନ୍, ଲୋକନାଥ ଜନାର୍ଦନ ମଧୁର ବାକ୍ୟ କହିଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ମେଘ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ପରି ଗଞ୍ଜିଲା।

Verse 53

भक्तकर्मसुखार्थाय गुणवित्तसमन्विताम् ॥ अनेनैव विधानेन आचारेण समन्वितः ॥

ଭକ୍ତିକର୍ମଜ ସୁଖ ପାଇଁ—ସଦ୍ଗୁଣ ଓ ଯଥୋଚିତ ସାଧନ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ—ଏହି ଏକେଇ ବିଧାନ ଓ ଆଚାରରେ ନିୟତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି…

Verse 54

देवि कारयते कर्म मम लोकं स गच्छति ॥ क्रुद्धेन न च कर्त्तव्यं लोभेन त्वरया न च ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ନିୟତ କର୍ମ କରାଏ, ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା କ୍ରୋଧରେ, ଲୋଭରେ, କିମ୍ବା ତ୍ୱରାରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 55

संसारं ते न गच्छन्ति अपराधविवर्जिताः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अकर्मण्येन पुष्पेण यो मामर्चयते भुवि ॥

ଅପରାଧବିହୀନମାନେ ସଂସାରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ଯେ ଭୂମିରେ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ…

Verse 56

पातनं तस्य वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ नाहं तत्प्रतिगृह्णामि न च ते वै मम प्रियाः ॥

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ମୁଁ ତାହାର ପତନ କହୁଛି—ଶୁଣ। ମୁଁ ସେହି (ଅର୍ପଣ) গ্ৰହଣ କରେନି, ଏବଂ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।

Verse 57

मूर्खा भागवता देवि मम विप्रियकारिणः ॥ पतन्ति नरके घोरे रौरवे तदनन्तरम् ॥

ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ମୂର୍ଖ ‘ଭାଗବତ’ମାନେ, ତାହା ପରେ ରୌରବ ନାମକ ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

अज्ञानस्य च दोषेण दुःखान्यनुभवन्ति च ॥ वानरो दश वर्षाणि मार्जारश्च त्रयोदश ॥

ଅଜ୍ଞାନର ଦୋଷରୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। (ସେମାନେ) ଦଶ ବର୍ଷ ବାନର ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷ ବିଲେଇ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 59

मूकः पञ्च च वर्षाणि बलीवर्दश्च द्वादश ॥ छागश्चैवाष्टवर्षाणि मासं वै ग्रामकुक्कुटः ॥

(ସେମାନେ) ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମୂକ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ବଳଦ, ଅଷ୍ଟ ବର୍ଷ ଛାଗ, ଏବଂ ଏକ ମାସ ଗ୍ରାମ-କୁକ୍କୁଟ (କୁକୁଡ଼ା) ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

त्रीणि वर्षाणि महिषो भवत्येव न संशयः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे पुष्पं यन्मे न रोचते ॥

ତିନି ବର୍ଷ ସେ ମହିଷ (ଭଏଁସ) ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ଯେ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ ରୋଚେନି, ସେଥି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 61

अकर्मण्यं विशालाक्षि पुष्पं ये च ददन्ति वै ॥ धरण्युवाच ॥ भगवन्यदि तुष्टोऽसि विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ଯେମାନେ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ, ନିଷ୍ଫଳ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୋଷର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ, ଯଦି ଆପଣ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—

Verse 62

येन शुध्यन्ति ते भक्तास्तव कर्मपरायणाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ କର୍ମପରାୟଣ ଭକ୍ତମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ତାହା ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 63

प्रायश्चित्तं महाभागे येन शुध्यन्ति मानवाः ॥ एकाहारं ततः कृत्वा मासमेकं वरानने ॥

ହେ ମହାଭାଗେ! ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସେହିଟି ଏହା—ହେ ବରାନନେ, ତାପରେ ଏକ ମାସ ଏକାହାର କରିବା।

Verse 64

यावकान्नं त्रीण्यहानि वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥ य एतेन विधानॆन देवि कर्माणि कारयेत् ॥

ତିନି ଦିନ ଯାବକାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଓ ତିନି ଦିନ ବାୟୁଭକ୍ଷ (ଉପବାସ) ରହିବା। ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଏହି ବିଧାନରେ କର୍ମ କରେ—

Verse 65

सर्वपापप्रमुक्तश्च मम लोकं स गच्छति ॥

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 66

धरण्युवाच ॥ यन्मां त्वं भाषसे नाथ आचारस्य व्यतिक्रमम् ॥ उपस्पृश्य समाचारं रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥

ଧରଣୀ କହିଲେ—ହେ ନାଥ! ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଆଚାର-ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବିଷୟରେ କହୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ଗୁପ୍ତ ବିଧି—ଅର୍ଥାତ୍ ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ପର୍ଶ)—ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

त्रीणि वारान्स्पृशेत्तत्र शिरो ब्रह्मणि संस्थितः ॥ त्रीणि वारान्पुनस्तत्र उभे ते कर्णनासिके ॥

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ମରଣରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଶିରକୁ ତିନିଥର ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ପୁଣି ସେଠାରେ ଦୁଇ କାନ ଓ ନାସିକାକୁ ମଧ୍ୟ ତିନିଥର ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

Verse 68

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो मम ये च मते स्थिताः ॥ अनेन विधिना कृत्वा प्रायश्चित्तं यशस्विनि ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ କିମ୍ବା ବୈଶ୍ୟ—ଯେମାନେ ମୋ ମତରେ ନିଷ୍ଠ—ସେମାନେ ଏହି ବିଧିରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ—

Verse 69

जातं मे विह्वलं चित्तं न स्थिरं जायते क्वचित् ॥ यत्त्वया भाषितं हीदं भक्तानां च दुरासदम् ॥

ମୋ ଚିତ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ। ଆପଣ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 70

ततो मां भाषते ब्रह्मन् विष्णुर्मायाकरण्डकः ॥ क्रुद्धा भागवता ब्रह्मन् येन शुद्ध्यन्ति किल्बिषात् ॥

ତାପରେ ମାୟାଧାରୀ ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କ୍ରୁଦ୍ଧ ଭାଗବତମାନେ (ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତମାନେ) ମଧ୍ୟ ଏମିତି, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 71

मत्पूजनं विधानॆन यदीच्छेत् परमाṃ गतिम् ॥ ये मां देवि यजिष्यन्ति क्रोधं त्यक्त्वा जितेन्द्रियाः ॥

ଯେ ବିଧିବିଧାନରେ ମୋର ପୂଜା କରି ପରମ ଗତି ଇଚ୍ଛା କରେ—ହେ ଦେବୀ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି ଯେମାନେ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିବେ, ସେମାନେ ସେହି ପଥର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 72

वीरासनविधींश्चैव कारयेत् सप्त सप्त च ॥ चतुर्थं भक्ष्यमेकेन मासेन घृतपायसम् ॥

ବୀରାସନର ବିଧିମାନେ ମଧ୍ୟ କରାଇବ—ସାତ ଏବଂ ପୁଣି ସାତ (ଥର/ସମୂହ)। ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏକ ମାସ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଘୃତ-ପାୟସ (ଘିଅ-ଦୁଧର ପାୟସ) ହେବ।