Kumarakhanda
शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”
ଅଧ୍ୟାୟ ୧ରେ କୁମାରଖଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ ଓ ଶିବସ୍ତୁତି ସହ ହୁଏ। ଶିବଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ-ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପରେ କଥାର ଢାଞ୍ଚାରେ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—ଗିରିଜାବିବାହ ପରେ ଶଙ୍କର ପର୍ବତକୁ ଫେରି କ’ଣ କଲେ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ କିପରି ସମ୍ଭବ, ଆତ୍ମାରାମ ପ୍ରଭୁ କାହିଁକି ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ତାରକ କିପରି ବଧ ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ‘ଦିବ୍ୟ ଗୁପ୍ତ’ ଗୁହ୍ୟଜନ୍ମକଥା କହିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି, ଯାହାର ଶେଷ ତାରକାସୁରଙ୍କ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିନାଶରେ ହୁଏ। ଏହି କଥା ପାପନାଶିନୀ, ବିଘ୍ନବିନାଶିନୀ, ମଙ୍ଗଳପ୍ରଦା ଓ କର୍ମମୂଳ ଛେଦକ ମୋକ୍ଷବୀଜ ବୋଲି ଅଧ୍ୟାୟ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।
शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି ଯେ ମହାଦେବ ଯୋଗଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି ଓ କାମତ୍ୟାଗୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଭୟ ଓ ସମ୍ମାନରୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସଂଯୋଗ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ପରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶିବ ଦୈତ୍ୟପୀଡିତ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶେଷ କରୁଣା କରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସନ୍ତି। ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଦେବଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଏବଂ ତାରକ ଆଦି ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ବିନାଶ ସହ ଦେବରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଶିବ କହନ୍ତି—ଯାହା ଭାବୀ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟିବ; ତାହାକୁ ରୋକିହେବ ନାହିଁ। ପରେ ସେ ନିଜ ବିସୃଷ୍ଟ/ବିଚ୍ୟୁତ ବୀର୍ୟ-ତେଜର କଥା କହି, ଏହାକୁ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରି ଧାରଣ କରିପାରିବ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାନ୍ତି। ଏଭଳି ଦେବସଙ୍କଟ, ଶିବାନୁଗ୍ରହ ଓ ଦିବ୍ୟପୁତ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବର କାରଣସୂତ୍ର ଗଢ଼ିଉଠେ।
कार्तिकेयलीलावर्णनम् (Narration of Kārttikeya’s Divine Play)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବ୍ରହ୍ମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା କହନ୍ତି। ବିଧିର ପ୍ରେରଣାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶିବଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଲୌକିକ ଧାମକୁ ସମୟରେ ପହଞ୍ଚି, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ ଓ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଶିବସୁତ କହନ୍ତି—ଏହି ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଶିବେଚ୍ଛାରେ ହୋଇଛି, ଏବଂ ବେଦବିଧିଅନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି; ସେହି ଦିନଠାରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ଚିରସମ୍ମାନ ଓ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜ୍ୟତାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହନ୍ତି—ସେ ଜନ୍ମରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ଗାଧିବଂଶୀୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ‘ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣସେବାରେ ନିବେଦିତ। ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନ, ସ୍ତୁତି, କର୍ମପ୍ରମାଣ୍ୟ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ/ଅଧିକାରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚର୍ଚ୍ଚା ଏଠି ଏକତ୍ର ହୁଏ।
कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ସମ୍ବାଦରୂପେ ଗଠିତ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଶିବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିନେବା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା କ’ଣ ହେଲା ବୋଲି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—କାଳ ବିତେ, ହିମାଦ୍ରିକନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ/ଦୁର୍ଗା ଏହା ଅଜାଣା ରହନ୍ତି; ପରେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହୋଇ ଶିବଙ୍କୁ ଶିବବୀର୍ୟର ଗତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ତାହା ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ ନକରି ପୃଥିବୀରେ କାହିଁକି ପତିତ ହେଲା, କେଉଁଠି ଗଲା, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି କିପରି ଗୁପ୍ତ କିମ୍ବା ବ୍ୟର୍ଥ ଭଳି ଦେଖାଯାଇପାରେ। ଜଗଦୀଶ୍ୱର ମହେଶ୍ୱର ଶାନ୍ତଭାବେ ଦେବ-ଋଷିମାନଙ୍କ ସଭା ଡାକି ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ନିବାରଣ କରନ୍ତି। ଶୀର୍ଷକାନୁସାରେ କଥା ‘କାର୍ତ୍ତିକେୟ-ଅନ୍ୱେଷଣ’ ଓ ‘ନନ୍ଦି-ସମ୍ବାଦ’ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଗୁଢତା-ପ୍ରକଟତାର ତାତ୍ତ୍ୱିକ କାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ।
कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ବିଶାଳ, ଅନେକଚକ୍ର, ମନୋବେଗୀ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଚାରକମାନେ ଘେରିଥିବା—ଦେଖନ୍ତି। ଭକ୍ତରୂପେ ଅନନ୍ତ ହୃଦୟବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରଥାରୋହଣ କରେ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିସମ୍ଭବ ପରମଜ୍ଞାନୀ କୁମାର/କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ଶୋକାକୁଳ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଆସି ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ମାତୃଧର୍ମଭଙ୍ଗ ବୋଲି ପ୍ରତିବାଦ କରନ୍ତି; ସ୍ନେହରେ ପାଳିତ ପୁତ୍ରର ବିୟୋଗରେ ବିଲାପ କରି ତାଙ୍କୁ ବକ୍ଷେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୂର୍ଛିତ ହୁଅନ୍ତି। କୁମାର ଅଧ୍ୟାତ୍ମୋପଦେଶରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତି, ବିୟୋଗକୁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଲୋକରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ପରେ କୃତ୍ତିକା ଓ ଶିବଗଣ ସହ ରଥାରୋହଣ କରି ମଙ୍ଗଳ ଦୃଶ୍ୟ-ନାଦ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃଧାମକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଯାହା ଅଭିଷେକ ଓ ଔପଚାରିକ ସ୍ୱୀକୃତିର ଭୂମିକା ତିଆରି କରେ।
कुमाराद्भुतचरितवर्णनम् — Description of Kumāra’s Wondrous Deeds
ଅଧ୍ୟାୟ ୬ରେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ କହନ୍ତି। ନାରଦ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁମାର/କାର୍ତ୍ତିକେୟ/ଗୁହଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇ ତାଙ୍କର କରୁଣା ଓ ଜଗଦୀଶ୍ୱରତ୍ୱକୁ ସ୍ତୁତି କରେ। ସେ କହେ ଯେ ସେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଅଜମେଧ-ଅଧ୍ୱର (ଛାଗ-ଯଜ୍ଞ)ରେ ବନ୍ଧା ଛାଗଟି ବନ୍ଧନ ଛିଣ୍ଡାଇ ପଳାଇଗଲା; ବହୁ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଫଳରେ ଯଜ୍ଞଭଙ୍ଗ ଓ ଫଳନାଶର ଭୟ। ‘ଆପଣ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ଯଜ୍ଞ ବିଫଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଶରଣ ନାହିଁ; ଦେବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ହରି-ବ୍ରହ୍ମାଦି ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି’ ବୋଲି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପାଇଁ କୁମାରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଅନୁରୋଧ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଦ୍ଭୁତଚରିତ ପାଇଁ ଭୂମିକା ଗଢ଼ାଯାଏ।
युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦିବ୍ୟ ନୀତି ଓ କୁମାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତେଜ ଦେଖି ଦେବମାନେ ପୁନର୍ବାର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ପାଆନ୍ତି। ସେମାନେ କୁମାରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ରଖି ଅଭିଯାନର ରଣନୀତିକ ଓ ପବିତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ସେନାକୁ ସଜାନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଶୁଣି ତାରକ ବିଶାଳ ସେନା ସହ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିମୋର୍ଚ୍ଚା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗେଇ ଆସେ। ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ମନୋବଳ ଦେଖାନ୍ତି। ତାପରେ ଶଙ୍କର-ପ୍ରେରିତ ବ୍ୟୋମବାଣୀ—‘କୁମାର ଆଗରେ ଥିଲେ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ’—ବୋଲି ଆଜ୍ଞା ଦିଏ; ଏହା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଶିବାଧୀନ ଦିବ୍ୟ ଶାସନର ପ୍ରମାଣ କରେ।
देवदैत्यसामान्ययुद्धवर्णनम् — Description of the General Battle Between Devas and Daityas
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ/ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ସାଧାରଣ ଯୁଦ୍ଧର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରବଳ ତେଜ ଓ ବଳରେ ଦେବଗଣ ପଛୁଆ ହୁଅନ୍ତି; ବଜ୍ରଧର ଇନ୍ଦ୍ର ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳ ଓ ଦେବମାନେ ଶତ୍ରୁତେଜ ସହିନ ପାରି ପରାଜିତ ହୋଇ ପଳାୟନ କରନ୍ତି। ଅସୁରମାନେ ସିଂହନାଦ ସଦୃଶ ଜୟଘୋଷ କରି ରଣକୋଳାହଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶିବକୋପୋଦ୍ଭବ ବୀରଭଦ୍ର ନିଜ ବୀର ଗଣସହ ଆସି ତାରକକୁ ସିଧାସଳଖ ମୁକାବିଲା କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ଫଳରେ ଦେବପରାଜୟର ଧାରା ଶିବପକ୍ଷୀୟ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣକୁ ଘୁରେ। ଅଧ୍ୟାୟଟି ସଂକ୍ରାନ୍ତିମୟ—ଅସୁର ପ୍ରାବଳ୍ୟ, ପ୍ରଧାନ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ତାରକ, ଓ ଶୈବ ପ୍ରତିକାର ଭାବେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରବେଶ—ସ୍ଥାପନ କରେ।
तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ତାରକାସୁର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବମାନଙ୍କ ସଙ୍କଟକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନ-ନିୟମର କଠୋର ପରିଧିରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଗୁହଙ୍କୁ (ପାର୍ବତୀସୁତ, ଶିବସୁତ) କହନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ବର ହେତୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାରକଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁ-ତାରକ ଯୁଦ୍ଧ ନିଷ୍ଫଳ। ତାରକବଧରେ ଏକମାତ୍ର ସମର୍ଥ ଗୁହ ହିଁ; ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଗୁହଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ମଧ୍ୟ ତାରକବିନାଶାର୍ଥ। ବ୍ରହ୍ମା ଗୁହଙ୍କୁ ନ ଶିଶୁ ନ କେବଳ ଯୁବକ, କାର୍ଯ୍ୟତଃ ପ୍ରଭୁ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି। ତାରକଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ପରାଜୟ-ଅପମାନ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଗୁହଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞା—‘ପାପପୁରୁଷ’ ତାରକଙ୍କୁ ବଧ କରି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ପୁନଃ ସୁଖୀ କର। ଏହା ରୁଦ୍ରସଂହିତାର କୁମାରଖଣ୍ଡର ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ।
तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ତାରକ-ବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଯୁଦ୍ଧ ଆହୁରି ତୀବ୍ର ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—କୁମାର ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି ତାରକଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି। କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ରଣସଜ୍ଜତା, ଗର୍ଜନ, କ୍ରୋଧ ଓ ସେନାବଳ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ସ୍ତୁତିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନୁହେଁ, ସର୍ବଲୋକଭୟଙ୍କର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହାସଂଗ୍ରାମ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଉଭୟ ବୀର ଶକ୍ତି-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରହାର କରନ୍ତି; ବୈତାଳିକ ଓ ଖେଚର ପ୍ରଣାଳୀ, ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ରୟ ଇତ୍ୟାଦି ଯୁକ୍ତିର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଶିର, କଣ୍ଠ, ଜଂଘା, ଜାନୁ, କଟି, ବକ୍ଷ, ପୃଷ୍ଠ ଆଦି ଅନେକ ଅଂଗରେ ପରସ୍ପର ବିଦ୍ଧ-ପ୍ରହାର ସହ ସମବଳ ଦୀର୍ଘ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଥାଏ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଭୂମିକା ତିଆରି କରେ।
क्रौञ्चशरणागमनम् तथा बाणासुरवधः (Krauñca Seeks Refuge; Slaying of Bāṇāsura)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ବାଣର ଆଘାତରେ ବିଦ୍ଧ ଓ ପୀଡିତ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତ କୁମାର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସି ଶରଣ ନେଉଛି। ସେ ବିନୟରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦେବେଶ ଓ ତାରକାସୁର-ନାଶକ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରି ବାଣାସୁରଠାରୁ ରକ୍ଷା ମାଗେ। ଭକ୍ତପାଳକ ସ୍କନ୍ଦ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁପମ ଶକ୍ତି ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରି ଶୈବ ଅଧିକାରରେ ବାଣ ଉପରେ ଶକ୍ତି ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି। ମହାନାଦ ହୁଏ, ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; କ୍ଷଣେ ବାଣାସୁର ସେନାସହିତ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଏ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଫେରିଆସେ। ଏଠାରେ ଶରଣାଗତି-ସ୍ତୁତିର ତତ୍କ୍ଷଣ ଫଳ ଓ ଧର୍ମଶକ୍ତିର ସଂଯମିତ ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରକାଶିତ।
तारकवधोत्तरं देवस्तुतिः पर्वतवरप्रदानं च / Devas’ Hymn after Tāraka’s Slaying and the Bestowal of Boons upon the Mountains
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାରକବଧ ପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବ ଶଙ୍କରପୁତ୍ର କୁମାର/ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି କରି, ଦତ୍ତ-ଦିବ୍ୟ ଅଧିକାରରେ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟ କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟନ୍ତା ଭାବେ ମାନି, ଦେବରକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥାର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୁମାର କ୍ରମେ ବର ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅଂଶରେ ସେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି—ତପସ୍ବୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ମୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବିଶେଷ ରୂପ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ-ରୂପ ହେବେ ବୋଲି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଜୟୋତ୍ତର ସ୍ତୋତ୍ର, ରକ୍ଷାର ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ଭୂଦୃଶ୍ୟର ପବିତ୍ରୀକରଣ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ।
गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୩ରେ ସୂତ କହନ୍ତି—ତାରକାରି (ସ୍କନ୍ଦ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଗଣେଶଙ୍କ ପରମ କଥାର ଯଥାବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା ପଚାରନ୍ତି। ସେ ‘ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟ’ ଗଣେଶଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମକଥା ଓ ଜୀବନ-ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କଳ୍ପଭେଦ ବୁଝାଇ ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରାନ୍ତି—ଶନିଦୃଷ୍ଟିରେ ଶିଶୁର ଶିରଛେଦ ଓ ପରେ ଗଜଶିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା। ପରେ ସେ ଶ୍ୱେତକଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କାରଣପରମ୍ପରାରେ ଶିବ କରୁଣାବଶତଃ ଶିରଛେଦ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ—ପରମ କର୍ତ୍ତା ଶଙ୍କର ହିଁ; ଶମ୍ଭୁ ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସଗୁଣ; ତାଙ୍କ ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟ ହୁଏ। ଶିବବିବାହ ପରେ କୈଲାସକୁ ଫେରି ଯଥାକାଳେ ଗଣପତି ପ୍ରାକଟ୍ୟର ପରିସ୍ଥିତି ଗଢ଼ିଉଠେ; ପାର୍ବତୀ ଜୟା-ବିଜୟା ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱାରପାଳନ, ପ୍ରବେଶ-ନିୟମ ଓ ଗୃହ-ଦୈବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୪ରେ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାରମୁହାଁରେ ସଂଘର୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ଶିବାଜ୍ଞାରେ କ୍ରୋଧିତ ଶିବଗଣ ଆସି ଦ୍ୱାରପାଳ, ଗିରିଜାପୁତ୍ର ଗଣେଶଙ୍କୁ ‘ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ’ ବୋଲି ପଚାରି ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ହଟିଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ନିର୍ଭୟ ଗଣେଶ ପ୍ରତିପ୍ରଶ୍ନ କରି ଦ୍ୱାରରେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧୀ ଭାବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରନ୍ତି। ଗଣମାନେ ପରସ୍ପରେ ଉପହାସ କରି, ପରେ ନିଜେମାନଙ୍କୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁଚର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି ଶଙ୍କର ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଆସିଛୁ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଗଣସଦୃଶ ଭାବି ହତ୍ୟା କରୁନାହିଁ ବୋଲି ସତର୍କ କରନ୍ତି। ଧମକ ସତ୍ତ୍ୱେ ଗଣେଶ ଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଶେଷରେ ଗଣମାନେ ଘଟଣା ଶିବଙ୍କୁ ଜଣାନ୍ତି; ଏହି ଦ୍ୱାରରକ୍ଷା-ବିବାଦରେ ଅଧିକାର, ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଅନୁମତିର ଶୈବ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯୁଦ୍ଧପୂର୍ବ ପରିବେଶ ଓ ବାକ୍-ପ୍ରଚୋଦନା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ଏକ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମ୍ବୋଧନ ପରେ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜତା ସହ ଶିବଧାମ/ମନ୍ଦିର-ପ୍ରାଙ୍ଗଣକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ଗଣେଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ରଣଭାବ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ସେ ଏହାକୁ ଶିବାଜ୍ଞା-ପରିପାଳନର ନିଷ୍ଠା-ପରୀକ୍ଷା ଭାବେ ରଖି, ନିଜକୁ ‘ବାଳ’ ବୋଲି କହି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ଲଜ୍ଜା-ଶିକ୍ଷାତ୍ମକ ଧାରକୁ ତୀବ୍ର କରନ୍ତି—ଯଦି ପ୍ରଉଢ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକ ଶିଶୁ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ସାକ୍ଷୀରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇବ। ସେ ନିୟମ ବୁଝାଇ ଯଥାବିଧି ସମର କରିବାକୁ କହନ୍ତି ଏବଂ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଯେ ତ୍ରିଲୋକରେ କେହି ଆସନ୍ତା ଘଟଣାକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ। ପରେ ଗଣମାନେ ତାଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି; ଶିବଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧିକାର ଅଧୀନ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା-ରୂପ ସଂଘର୍ଷରେ ଶାସନ, ଶିଷ୍ଟାଚାର ଓ ଅଧିକାରର ତାତ୍ପର୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ।
युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରସଙ୍ଗ କହନ୍ତି। ଶକ୍ତିରେ ସମର୍ଥ ଏକ ଦୁର୍ଜୟ ବାଳ-ଯୋଦ୍ଧା ସହ ଦେବଗଣଙ୍କ ଘୋର ସଂଘର୍ଷ ହୁଏ; ତଥାପି ଦେବମାନେ ଶିବପାଦାମ୍ବୁଜ-ସ୍ମରଣରେ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେ ମହାବଳରେ ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରତିପକ୍ଷର ଅସାଧାରଣ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଶିବ ଭାବନ୍ତି—ତାକୁ ସିଧା ବଳରେ ନୁହେଁ, ଛଳ/ଯୁକ୍ତିରେ ହିଁ ଜିତିହେବ। ଶିବଙ୍କ ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣରୂପ ସ୍ୱରୂପ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଶେଷରେ ସମାଧାନ, ଶିବଗଣଙ୍କ ହର୍ଷ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଦ୍ୱାରା ସଙ୍କଟ ପରେ ଶିବାଧୀନ ଧର୍ମବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେବା ଦର୍ଶାଯାଏ।
देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମହାଦେବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘଟଣା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରିଣାମ ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା କହନ୍ତି—ଗଣମାନେ ବାଦ୍ୟ ନିନାଦ କରି ମହୋତ୍ସବ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶିବ ଗୋଟିଏ ଶିରଛେଦ ପରେ ଶୋକାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି। ଗିରିଜା/ଦେବୀ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ହାନି ବିଲାପ କରି, ଅପରାଧୀ ଗଣମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା କିମ୍ବା ପ୍ରଳୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଭାବନ୍ତି। ସେହି କ୍ଷଣେ ଜଗଦମ୍ବା ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଜ୍ଞା ମାଗନ୍ତି। ମହାମାୟା, ଶମ୍ଭୁଶକ୍ତି/ପ୍ରକୃତିସ୍ୱରୂପା ଦେବୀ ସନ୍ଦେହ ବିନା ଲୟ-ସଂହାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ଶୋକରୁ କ୍ରୋଧ, ଶକ୍ତି-ପ୍ରକଟତା ଓ ବିଶ୍ୱ-ଶୃଙ୍ଖଳା ବନାମ ବିନାଶବେଗର ତଣାପୋଡ଼ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୮ ନାରଦ–ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ବାଦରୂପ। ଦେବୀ ଗିରିଜା ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିବା ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା ବୋଲି ନାରଦ ପଚାରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ମହୋତ୍ସବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ଦେବତା ଓ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷମାନେ ଶିବପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ କରି ବିଧିବଦ୍ଧ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗଜାନନ ଓ ଶିବଗଣଙ୍କ ନାୟକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଦେବୀ ଶିବା ମାତୃଆନନ୍ଦରେ ଶିଶୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ବସ୍ତ୍ର-ଆଭୂଷଣ ଦାନ କରନ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଆଦି ଶକ୍ତିସହ ପୂଜା କରନ୍ତି। ପରେ ବରଦାନବିଧାନ—ଗଣେଶଙ୍କ ପୂର୍ବପୂଜ୍ୟତ୍ୱ ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଶୋକହୀନତା। ମୁହଁରେ ସିନ୍ଦୂର ଦର୍ଶନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସିନ୍ଦୂରରେ ପୂଜା କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ; ପୁଷ୍ପ, ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧ, ନୈବେଦ୍ୟ, ନୀରାଜନ ଆଦି ଉପଚାର ଦେଇ ଶୁଭାରମ୍ଭରେ ଗଣେଶପୂଜାର ମାନକ ବିଧି ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ।
गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନାରଦ ଗଣେଶଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ଓ ଦିବ୍ୟ ବୀର୍ୟ ଶୁଣି “ତାପରେ କ’ଣ ହେଲା?” ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଶିବ‑ଶିବାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କରି ମହାନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ସେହି କରୁଣାମୟ ଜିଜ୍ଞାସାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କ୍ରମବଦ୍ଧ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହନ୍ତି। ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ ସ୍ନେହମୟ ପିତା‑ମାତା ଭଳି ଗଣେଶ‑ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ପ୍ରତି ବଢୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରେମ ବଢାନ୍ତି। ପାଳନ‑ପୋଷଣରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସୁଖ ବଢେ ଏବଂ ସେମାନେ ଭକ୍ତିସହ ପରିଚର୍ୟା କରି ମାତା‑ପିତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ପରେ ଏକାନ୍ତରେ ଶିବ‑ଶିବା ପ୍ରେମରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବିବାହଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ଉଭୟଙ୍କ ଶୁଭ ବିବାହ କିପରି ଯଥାବିଧି ଓ ଯଥାକାଳେ କରାଯିବ। ଲୀଳା ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବିଧି‑କାଳଚିନ୍ତନ ମିଶି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିବ୍ୟ ବିବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭୂମିକା ତିଆରି କରେ।
गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଗଣେଶଙ୍କ ବିବାହବିଧିର ଶୁଭ ସମାପ୍ତି ଓ ତାହାର ଦିବ୍ୟ ମହୋତ୍ସବୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଲୋକର ଘଟଣାକ୍ରମ ଦେଖି ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ତେଜସ୍ୱି କନ୍ୟା—ସିଦ୍ଧି ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ଶଙ୍କର ଓ ଗିରିଜା ଗଣେଶଙ୍କ ମହୋତ୍ସବ-ବିବାହ ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଯୋଗ ଦେନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବିଧିବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ଏହି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସିଦ୍ଧିରୁ କ୍ଷେମ ଓ ବୁଦ୍ଧିରୁ ଲାଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—କଲ୍ୟାଣ/ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି/ଲାଭର ପ୍ରତୀକ। ଗଣେଶଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଜଣେ ଆଗନ୍ତୁକ ଆସିବା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ କଥା ଆଗେ ବଢ଼େ।