गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ପରମ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଲେ। ତାପରେ ସେଠାରେ ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।

Verse 2

गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्

ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସହସା ଯୁଦ୍ଧ ସଜ୍ଜା କଲେ; ଏବଂ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 3

गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः

ଗଣେଶ କହିଲେ—ଶିବାଜ୍ଞାର ପାଳକ ସମସ୍ତ ଗଣପମାନେ ଆସନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏକା ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶିବାଜ୍ଞାର ପାଳକ।

Verse 4

तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः

ତଥାପି ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ପୁତ୍ରର ବଳ ଦେଖୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ଶିବ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ବଳ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖୁନ୍ତୁ।

Verse 5

बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः

ଭବାନୀ ଓ ଶିବ—ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ପ୍ରବଳ କିନ୍ତୁ ବାଳସୁଲଭ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ହେ ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦମାନେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲ।

Verse 6

मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ମୁଁ ଏହା ପୂର୍ବେ କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତ ଶିଶୁ, ଏବେ କରୁଛି। ତଥାପି ଗିରିଜା ଓ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଥିରେ ତୁମମାନଙ୍କର ଲଜ୍ଜାସହିତ ସଂଯମ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 7

ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି ସେପରି ହେବ; ଏହାର ବିପରୀତ ହେବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଗିରିଜା ଓ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନୁଚିତତାର ଲଜ୍ଜା ମୋ ପାଖକୁ ହିଁ ଆସିବ, ତୁମମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ନୁହେଁ।

Verse 8

एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा

ହେ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ, ଏହା ଜାଣି ଏବେ ସମର କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ମାତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲି।

Verse 9

क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके

“କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରାଯିବ? ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ, ସେହି ହେଉ।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଆସନ୍ତା ଘଟଣାକୁ ରୋକିବାରେ ତ୍ରିଲୋକରେ କେହି ସମର୍ଥ ନଥିଲେ।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡରେ ଭୂଷିତ ବାହୁଧାରୀ ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 11

घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः

ଦାନ୍ତ ଘଷି, ପୁନଃପୁନଃ ଘୋର “ହୁଁ” ଧ୍ୱନି କରି, ଏବଂ “ଦେଖ! ଦେଖ!” ବୋଲି କହୁଥିବା, ସେ ଗଣମାନେ (ଶିବଙ୍କ ସେବକ) ଧାଇ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 12

नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च

ନନ୍ଦୀ ପ୍ରଥମେ ଆସି ପାଦ ଧରି ପଛକୁ ଟାଣିଲା। ପରେ ଭୃଙ୍ଗୀ ଦୌଡ଼ିଆସି ସେଇ ଗଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦଟି ମଧ୍ୟ ଧରି ଟାଣିଲା।

Verse 13

यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଟାଣୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଗଣ (ଗଣେଶ) ହାତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଆଘାତ କରି ସେ ନିଜ ପାଦକୁ ଉଠାଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 14

अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा

ତେବେ ଦେବୀସୁତ ବୀର ଗଣପତି ଏକ ବୃହତ୍ ପରିଘ (ଲୋହ ଦଣ୍ଡ) ଧରିଲେ; ଦ୍ୱାରେ ଦାଁଡ଼ି ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ପଛେ ହଟାଇଲେ।

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ରୁଦ୍ରସଂହିତାର କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘ଗଣେଶଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 16

केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः

ସେଠାରେ କେତେକଙ୍କ ଜାନୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, କେତେକଙ୍କ ସ୍କନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଯେମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ମୁକାବିଲା କଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶରେ ଆଘାତ ପାଇ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 17

केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः

କେହି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, କେହି ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ। କେହିଙ୍କର ପାଦ ଛିନ୍ନ ହେଲା; ଆଉ କେହି ଶର୍ବ—ଶିବଙ୍କ—ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 18

तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ସିଂହକୁ ଦେଖି ଯେପରି ମୃଗମାନେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଳାନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଭୟରେ ଛିଟିଗଲେ।

Verse 19

तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः

ସେହିପରି ସେ ସମସ୍ତ ଗଣ ହଜାରେ ହଜାରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ପଛକୁ ଫେରି ଶୁଭ ଦ୍ୱାରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 20

कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः

କଳ୍ପାନ୍ତ ସମୟରେ କାଳ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ଯେପରି ଦେଖାଯାଉ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଳୟକାରୀ ଅଟେ।

Verse 21

एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्

ସେହି ସମୟରେ ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବାଧିପତିମାନେ ଓ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଠାରେ ସମାଗମ କଲେ।

Verse 22

समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 23

त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः

ତୁମେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବେଶ୍ୱର; ସମସ୍ତେ ତୁମର ସେବକ। ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା, ସଦା ପାଳକ, ଏବଂ ସଂହାରକ—ହେ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 24

रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ, ତୁମେ ସ୍ୱଭାବତଃ ନିର୍ଗୁଣ; ତଥାପି ଲୀଳାବଶେ ରଜଃ-ସତ୍ତ୍ୱ-ତମଃ ରୂପ ଧାରଣ କର। ଆଦିରେ ତୁମେ ଯେ ଲୀଳା ରଚିଲ, ସେହିଟି ଏବେ କହ, ହେ ନାଥ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର ସେତେବେଳେ ଗଣମାନେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 26

अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह

ତାପରେ, ହେ ମୁନିସତ୍ତମ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ହସିଲେ; ଏବଂ ଗିରିଜାନାଥ ମୋତେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ—କହିଲେ।

Verse 27

शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଶୁଣ। ମୋ ଦ୍ୱାରରେ ଗୋଟିଏ ବାଳକ ଏକା ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ମହାବଳୀ, ହାତେ ଦଣ୍ଡ ଧରି—ଗୃହପ୍ରବେଶକୁ ନିବାରଣ କରୁଛି।

Verse 28

महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह

ସେ ମହାପ୍ରହାରକାରୀ ଏବଂ ମୋ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କର ବିନାଶକ। ଏଠାରେ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ମୋ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଛି।

Verse 29

ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ଏହି ମହାବଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ହେ ବିଧାତା, ନୟ ଓ ସୁପଥ ସ୍ଥାପିତ ହେବା ପରି ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ତାହା ବୁଝିନ ପାରି ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।

Verse 31

समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्

ମୋତେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସେ ମହାବଳୀ ଗଣେଶ କ୍ରୋଧ କରି ନିକଟକୁ ଆସି ମୋର ଗୋଫ/ଦାଢ଼ି ଉପାଡ଼ି ତଳେ ଛିଟାଇଦେଲେ।

Verse 32

क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः

କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ହେ ଦେବ! ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିନି। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନୁଗ୍ରହଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ଶାନ୍ତିକର୍ତ୍ତା, ଉପଦ୍ରବ ନ କରେ।

Verse 33

इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः

ବ୍ରହ୍ମା ଏଭଳି କହୁଥିବା ସମୟରେ ଗଣେଶ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏକ ଭାରୀ ପରିଘ ଧରିଲେ। ସେ ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାବୀର, ସାଧାରଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 34

गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा

ଭାରୀ ପରିଘ ଧରିଥିବା ସେହି ମହାବଳୀ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ପଳାୟନକୁ ମନ ଦେଲି ଏବଂ ଆଉ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲି।

Verse 35

यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः

ସେମାନେ “ଯାଅ, ଯାଅ” ବୋଲି କହୁଥିବାବେଳେ ସେତେବେଳେ ପରିଘର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କେହି ନିଜେ ପଡ଼ିଲେ, କେହି ସେହି ପ୍ରହାରରେ ନିପାତିତ ହେଲେ।

Verse 36

केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः

ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ କେତେକେ ତତ୍କ୍ଷଣେ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 37

तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः

ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଏବଂ ଘଟଣାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହର ଅପାର କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 38

इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा

ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବଗଣମାନଙ୍କୁ, ଷଣ୍ମୁଖ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 39

ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ଶିବାଜ୍ଞାରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସେଇ ଗଣକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛିଲେ।

Verse 40

यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्

ଯାହାର ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ସେସବୁ ବିଶେଷଭାବେ ବଳପୂର୍ବକ ଗଣେଶଙ୍କ ଦିଗକୁ ଟାଣି ଆଣାଗଲା; ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ଖସିପଡ଼ିଲା।

Verse 41

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः

ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ମହା ହାହାକାର ହେଲା। ତ୍ରିଲୋକବାସୀ ସମସ୍ତେ ପରମ ସନ୍ଦେହ ଓ ଗଭୀର ଅନିଶ୍ଚୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 42

न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାପ୍ତ ହୋଇନଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କ୍ଷୟ ମଧ୍ୟ ଆସିନଥିଲା। ତଥାପି ଅକାଳେ ଏହା ଘଟିଲା—ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ।

Verse 43

ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ—ଷଣ୍ମୁଖ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ। ଦେବମାନଙ୍କର ଆୟୁଧ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 44

एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଜଗଦମ୍ବା ଦେବୀ—ସଦା ସଚେତନ ଓ ବିବେକଶୀଳା—ସେହି ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ଜାଣି ଅପାର କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 45

शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ସେହି ଦେବୀ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କର ସର୍ବପ୍ରକାର ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 46

एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्

ହେ ମହାମୁନି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଅତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଶ୍ୟାମ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିଜ ମୁଖଗହ୍ୱରକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ।

Verse 47

एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी

ଅନ୍ୟଜଣେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମୟ ରୂପା, ବହୁହସ୍ତ ସମନ୍ୱିତା ଥିଲେ। ଭୟଙ୍କର ସେହି ମହାଦେବୀ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଳି ଥିଲେ।

Verse 48

आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे

ଦେବଗଣମାନେ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଆୟୁଧକୁ ସେ ଧରି ନିଜ ମୁଖରେ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ପୁନଃ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 49

देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्

ସେଠାରେ କୌଣସି ଦେବାୟୁଧ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା ନାହିଁ; କେବଳ ପରିଘ (ଲୋହ ଗଦାଦଣ୍ଡ) ହିଁ ଚାରିଦିଗରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୂରୁଥିଲା। ଏହିପରି ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା।

Verse 50

एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा

ସେଇ ଏକମାତ୍ର ବାଳକ ଦୁର୍ଜୟ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ପରାଜିତ କଲା; ପୁରାକାଳେ ମହାପର୍ବତଦ୍ୱାରା ସାଗର ମଥିତ ହୋଇଥିଲା ପରି।

Verse 51

एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा

ସେଇ ଏକଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 52

अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ପ୍ରହାରରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପରସ୍ପରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 53

देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च

ଦେବଗଣ କହିଲେ—“ଆମେ କ’ଣ କରିବା, କେଉଁଠି ଯିବା? ଦଶ ଦିଗ ଆଉ ଚିହ୍ନା ଯାଉନାହିଁ। ଏହା ପରିଘକୁ ଘୁରାଉଛି—କେବେ ବାମେ, କେବେ ଡାହାଣେ—ସବୁକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି।”

Verse 54

ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ସମୟରେ ହାତରେ ପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଏବଂ ତୁମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 55

ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଯୁଦ୍ଧଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଓ ତାହାର ଶୁଭ ପଥଗୁଡ଼ିକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 56

तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि

ସେହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ମହାବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କାରଣ ଏପରି ପରମ ଓ ଅପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ସେମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ଦେଖିନଥିଲେ।

Verse 57

पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्

ତେବେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସମୁଦ୍ରସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧଜନିତ ମହାକୋଳାହଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 58

द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଘୂର୍ଣ୍ଣନଶୀଳ ଗଣରେ ଆକାଶ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ଗଣ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 59

केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः

ସେଠାରେ କେବଳ ପରାକ୍ରମୀ ଷଣ୍ମୁଖ ମାତ୍ର ପଳାଇଲେ ନାହିଁ। ସେଇ ମହାବୀର ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକି, ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।

Verse 60

शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः

ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା। ଅମରଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଟି ଛୋଟ କରିଦେଲେ।

Verse 61

येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ତେବେ ସେଇ ସମୟରେ ଯେମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ପଳାୟନ କଲେ।

Verse 62

ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो

ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶୀଘ୍ର କହିଲେ—“ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣ କିଏ?”

Verse 63

पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन

“ପୂର୍ବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣିଥିଲୁ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣୁଛୁ; କିନ୍ତୁ ଦେଖା କିମ୍ବା ଶୁଣା—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହୋଇନାହିଁ।”

Verse 64

किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः

“ହେ ଦେବ, ଦୟାକରି ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ; ନଚେତ୍ ବିଜୟ ହେବ ନାହିଁ। ସ୍ୱାମୀ, ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରକ୍ଷକ ଆପଣ ଏକା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି କଥା ଶୁଣି ପରମ କ୍ରୋଧଶୀଳ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ। କ୍ରୋଧକୁ ଜ୍ୱଳାଇ ସେଠାରୁ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 66

देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह

ତାପରେ ସମଗ୍ର ଦେବସେନା, ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ, ମହାଉତ୍ସବ କରି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 67

एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କରଯୋଡ଼ି ନାରଦ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 68

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ହେ ବିଭୋ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣେ ହିଁ ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ ସ୍ୱାମୀ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 69

त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! ଆପଣ ମହାଲୀଳା କରି ଗଣମାନଙ୍କ ଗର୍ବ ହରିଲେ; ଏବଂ ତାକୁ ପ୍ରଚୁର ବଳ ଦେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଦମନ କଲେ।

Verse 70

दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा

ହେ ନାଥ, ଆପଣ ଭୁବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଅଦ୍ଭୁତ ବଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତ ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 71

इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय

ହେ ଈଶ, ଭକ୍ତବତ୍ସଲ, ଏବେ ସେହି ଲୀଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାନ୍ତୁ।

Verse 72

न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा

“ଏବେ ଆଉ କ୍ରୀଡ଼ା କରନି—ହେ ବ୍ରହ୍ମପଦପ୍ରଦ, ତାକୁ ସଂହାର କର।” ଏହିପରି କହି ନାରଦ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।