शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे रुद्रसंहितायां कुमारखण्डे शिवविहारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ରୁଦ୍ରସଂହିତାର କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବବିହାରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

Verse 2

नारद उवाच । विवाहयित्वा गिरिजां शंकरो लोकशंकरः । गत्वा स्वपर्वतं ब्रह्मन् किमकार्षिद्धि तद्वद

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ଗିରିଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ନିଜ ପର୍ବତ-ନିବାସକୁ ଯାଇ ପରେ କ’ଣ କଲେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 3

कथं हि तनयो जज्ञे शिवस्य परमात्मनः । यदर्थमात्मारामोऽपि समुवाह शिवां प्रभुः

ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କର ପୁତ୍ର କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଏବଂ ଆତ୍ମାରାମ, ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିବାହ କଲେ?

Verse 4

तारकस्य कथं ब्रह्मन् वधोऽभूद्देवशंकरः । एतत्सर्वमशेषेण वद कृत्वा दयां मयि

ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଦେବଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପା ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ତାରକର ବଧ କିପରି ହେଲା? ମୋପରେ ଦୟା କରି ଏ ସବୁ ଅଶେଷରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य प्रजापतिः । सुप्रसन्नमनाः स्मृत्वा शंकरं प्रत्युवाच ह

ସୂତ କହିଲେ—ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହେଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । चरितं शृणु वक्ष्यामि शशिमौलेस्तु नारद । गुहजन्मकथां दिव्यां तारकासुरसद्वधम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ; ଏବେ ମୁଁ ଶଶିମୌଳି ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ କହିବି—ଗୁହଙ୍କ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ କଥା ଓ ତାରକାସୁରର ଧର୍ମସମ୍ମତ ବଧ।

Verse 7

श्रूयतां कथयाम्यद्य कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो ध्रुवम्

ଶୁଣ—ଆଜି ମୁଁ ପାପନାଶିନୀ ପୁଣ୍ୟକଥା କହୁଛି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

इदमाख्यानमनघं रहस्यं परमाद्भुतम् । पापसंतापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम्

ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ନିର୍ମଳ, ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ। ଏହା ପାପଜନିତ ସନ୍ତାପ ହରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ନାଶ କରେ।

Verse 9

सर्वमंगलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् । सुखदं मोक्षबीजं च कर्ममूलनिकृंतनम्

ଏହା ସର୍ବମଙ୍ଗଳଦାୟକ ସାର, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିକୁ ମନୋହର। ଏହା ସୁଖଦ, ମୋକ୍ଷବୀଜ ଓ କର୍ମମୂଳ ଛେଦକ।

Verse 10

कैलासमागत्य शिवां विवाह्य शोभां प्रपेदे नितरां शिवोऽपि । विचारयामास च देवकृत्यं पीडां जनस्यापि च देवकृत्ये

କୈଲାସକୁ ଆସି ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲେ। ତଥାପି ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଚାରିଲେ ଏବଂ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜନଙ୍କ ପୀଡାକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 11

शिवस्स भगवान् साक्षात्कैलासमगमद्यदा । सौख्यं च विविधं चक्रुर्गणास्सर्वे सुहर्षिताः

ଯେତେବେଳେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ଶିବ କୈଲାସକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ସମସ୍ତ ଗଣ ନାନାପ୍ରକାର ସୌଖ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 12

महोत्सवो महानासीच्छिवे कैलासमागते । देवास्स्वविषयं प्राप्ता हर्षनिर्भरमानसाः

ଶିବ କୈଲାସକୁ ଆଗମନ କରିବା ସହିତ ମହୋତ୍ସବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 13

अथ शंभुर्महादेवो गृहीत्वा गिरिजां शिवाम् । जगाम निर्जनं स्थानं महादिव्यं मनोहरम्

ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ମହାଦେବ ଗିରିଜା-ଶିବା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କୁ ସହ ନେଇ ଏକ ନିର୍ଜନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 14

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । अद्भुतां तत्र परमां भोगवस्त्वन्वितां शुभाम्

ସେଠାରେ ସେ ପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ ଓ ଚନ୍ଦନଲେପିତ, ରତିଜନକ ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ; ଏବଂ ଭୋଗବସ୍ତୁସହିତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ।

Verse 15

स रेमे तत्र भगवाञ्शंभुगिरिजया सह । सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन मानदः

ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ଗିରିଜାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ; ଦେବମାନ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାନ ଦେଉଥିବା।

Verse 16

दुर्गांगस्पर्शमात्रेण लीलया मूर्च्छितः शिवः । मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम्

ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ଶିବ ଲୀଳାରେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ ଭଳି ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଶିବସ୍ପର୍ଶରେ ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଦିନରାତି ଚେତନା ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 17

हरे भोगप्रवृत्ते तु लोकधर्म प्रवर्तिनि । महान् कालो व्यतीयाय तयोः क्षण इवानघ

ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୋଗରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଲୋକଧର୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହାନ କାଳ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପରି ବ୍ୟତୀତ ହେଲା।

Verse 18

अथ सर्वे सुरास्तात एकत्रीभूय चैकदा । मंत्रयांचक्रुरागत्य मेरौ शक्रपुरोगमाः

ତେବେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ସମୟରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଆସି ପରସ୍ପରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।

Verse 19

सुरा ऊचुः । विवाहं कृतवाञ्छंभुरस्मत्कार्यार्थमीश्वरः । योगीश्वरो निर्विकारो स्वात्मारामो निरंजनः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଆମ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଈଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ନିର୍ବିକାର, ସ୍ୱାତ୍ମାରାମ ଓ ନିରଞ୍ଜନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଲୌକିକ କର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 20

नोत्पन्नस्तनयस्तस्य न जानामोऽत्र कारणम् । विलंबः क्रियते तेन कथं देवेश्वरेण ह

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ; ଏଠାରେ ତାହାର କାରଣ ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ। ତେବେ ଦେବେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର କାହିଁକି ଏପରି ବିଳମ୍ବ କରୁଛନ୍ତି?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे देवा नारदाद्देवदर्शनात् । बुबुधुस्तन्मितं भोगं तयोश्च रममाणयोः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ଦେବଦର୍ଶନ କରିଥିବା ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ବୁଝିଲେ—ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଯୁଗଳ ରମଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭୋଗ ପରିମିତ ଓ ସଂୟତ ଥିଲା।

Verse 22

चिरं ज्ञात्वा तयोर्भोगं चिंतामापुस्सुराश्च ते । ब्रह्माणं मां पुरस्कृत्य ययुर्नारायणांतिकम्

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଭୋଗ ଦୀର୍ଘକାଳ ଚାଲିବ ବୋଲି ଜାଣି ସେ ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ମୋତେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ—ଆଗରେ ରଖି ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 23

तं नत्वा कथितं सर्वं मया वृत्तांतमीप्सितम् । सन्तस्थिरे सर्वदेवा चित्रे पुत्तलिका यथा

ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିତ୍ରର ପୁତଳିକା ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ମୌନ ହୋଇ ଠିଆ ରହିଲେ।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । सहस्रवर्ष पर्य्यन्तं देवमानेन शंकरः । रतौ रतश्च निश्चेष्टो योगी विरमते न हि

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବମାନ ଅନୁସାରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କର ରତିରେ ରତ ଥିଲେ; ତଥାପି ଯୋଗୀ ହେବାରୁ ସେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ରହିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ତଃସମାଧିରୁ କେବେ ବି ବିରତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

भगवानुवाच । चिन्ता नास्ति जगद्धातस्सर्वं भद्रं भविष्यति । शरणं व्रज देवेश शंकरस्य महाप्रभोः

ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଜଗଦ୍ଧାତା, ଶୋକ କରନି; ସବୁ କିଛି ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବ। ହେ ଦେବେଶ, ମହାପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ।

Verse 26

महेशशरणापन्ना ये जना मनसा मुदा । तेषां प्रजेशभक्तानां न कुतश्चिद्भयं क्वचित्

ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ଯେମାନେ ମହେଶଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି—ସେହି ପ୍ରଭୁଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଦିଗରୁ, କୌଣସି ସମୟରେ ଭୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।

Verse 27

शृंगारभंगस्समये भविता नाधुना विधे । कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धिं प्राप्नोति नान्यथा

ହେ ବିଧାତା! ଶୃଙ୍ଗାରଭଙ୍ଗ ଯଥାସମୟରେ ହେବ, ଏବେ ନୁହେଁ। କାଳାନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ର ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 28

शम्भोस्सम्भोगमिष्टं को भेदं कर्तुमिहेश्वरः । पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया हि विरंस्यति

ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ, ତାହାରେ ଏଠାରେ ଭେଦ କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ? ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବିରକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः । तस्य स्त्रीपुत्रयोर्भेदो भवेज्जन्मनि जन्मनि

ଯେ କେହି ଉପାୟ-ଚାଳରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରେମସଂଯୋଗକୁ ବିଚ୍ଛେଦ କରାଏ, ତାହାର ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବିଚ୍ଛେଦ ହୁଏ।

Verse 30

भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्त्तिरलक्ष्मीको भवेदिह । प्रयात्यंते कालसूत्र वर्षलक्षं स पातकी

ସେ ପାପୀ ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନଭ୍ରଷ୍ଟ, କୀର୍ତ୍ତିନାଶ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ କାଳସୂତ୍ର ନରକକୁ ନିଆଯାଇ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସେଠାରେ ରହେ।

Verse 31

रंभायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ । महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह

ମହାମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସା ରମ୍ଭାସହିତ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରତିସୁଖରୁ ବିରତ କରାଇଲେ; ତେଣୁ ସେହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭେଦ ହେଲା।

Verse 32

पुनरन्यां स संप्राप्य विषेव्य शुभपाणिकाम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

ପୁନର୍ବାର ସେ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତାହାର ସଙ୍ଗ ଉପଭୋଗ କଲା; ଏବଂ ବିରହଜ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କରି ଏକ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହିଲା।

Verse 33

घृताच्या सह संश्लिष्टं कामं वारितवान् गुरुः । षण्मासाभ्यंतरे चन्द्रस्तस्य पत्नीं जहार ह

ଘୃତାଚୀ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସଂଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ତାହାରେ କାମ ଉଦ୍ଭବିଲା; ଗୁରୁ ସେ କାମକୁ ରୋକିଲେ; ତଥାପି ଷଣ୍ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ପତ୍ନୀକୁ ହରିନେଲା।

Verse 34

पुनश्शिवं समाराध्य कृत्वा तारामयं रणम् । तारां सगर्भां संप्राप्य विजहौ विरहज्वरम्

ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା; ତାରା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଗର୍ଭବତୀ ତାରାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବିରହଜ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 35

मोहिनीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ । महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह

ମୋହିନୀ ସହିତ (ପ୍ରଭୁ) ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ରତିଭୋଗରୁ ବିରତ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀବିଚ୍ଛେଦ ଘଟିଲା—ଏହିପରି ମହର୍ଷି ଗୌତମ କହନ୍ତି।

Verse 36

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्यासह संयुतम् । चारयामास निश्चेष्टं निर्जनं तत्फलं शृणु

ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ହାଲିକକୁ ମଧ୍ୟ—ତାହା ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ବୃଷଲ୍ୟା ସହିତ—ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ କରି ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନକୁ ହଂକାଇଦେଲେ; ଏବେ ସେ କର୍ମର ଫଳ ଶୁଣ।

Verse 37

भ्रष्टः स्त्रीपुत्रराज्येभ्यो विश्वामित्रेण ताडितः । ततश्शिवं समाराध्य मुक्तो भूतो हि कश्मलात्

ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତାଡନା ପାଇ ସେ ପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା; ଏବଂ ଘୋର ପାପ-ମୋହର କଳ୍ମଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 38

अजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् । न भिया वारयामासुस्सुरास्तां चापि केचन

ଅଜାମିଳ ନାମକ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ବୃଷଳୀ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଭୟରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ତାକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ରୋକିବାକୁ ସାହସ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 39

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे । निषेकफलदो वै स निषेकः केन वार्य्यते

‘ହେ ବିଧାତା! ସବୁକିଛି ନିଷେକ (ଦୀକ୍ଷା/ଅଭିଷେକ) ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ନିଷେକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ। ସେ ନିଷେକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ତେବେ ଏମିତି ନିଷେକକୁ କିଏ ରୋକିପାରିବ?’

Verse 40

दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्म तत् । पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र सुरेश्वराः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସଂଯୋଗକର୍ମ ଏକ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା। ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଦେବାଧିପତିମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମୀପ କଲେ।

Verse 41

येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत् करिष्यथ निश्चितम् । तत्र वीर्य्ये च भविता स्कन्दनामा प्रभोस्सुतः

ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦିବ୍ୟ ବୀର୍ୟ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେବ—ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କର। ସେଇ ବୀର୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ, ତାଙ୍କର ନାମ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ହେବ।

Verse 42

अधुना स्वगृहं गच्छ विधे सुरगणैस्सह । करोतु शंभुस्संभोगं पार्वत्या सह निर्जने

ଏବେ, ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ଦେବଗଣ ସହ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଅ; ଶମ୍ଭୁ ନିର୍ଜନରେ ପାର୍ବତୀ ସହ ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସମ୍ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वन्तः पुरं ययौ । स्वालयं प्रययुर्देवा मया सह मुनीश्वर

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି କମଲାକାନ୍ତ (ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ବିଷ୍ଣୁ) ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର-ଧାମକୁ ଗଲେ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ନିଜ-ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 44

शक्तिशक्तिमतोश्चाऽथ विहारेणाऽति च क्षितिः । भाराक्रांता चकंपे सा सशेषाऽपि सकच्छपा

ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିହାର ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଅପାର ଦିବ୍ୟଭାରରେ ଦବାଯାଇ, ଶେଷ ଓ କଚ୍ଛପର ଆଧାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କାପିଉଠିଲା।

Verse 45

कच्छपस्य हि भारेण सर्वाधारस्समीरणः । स्तंभितोऽथ त्रिलोकाश्च बभूवुर्भयविह्वलाः

କଚ୍ଛପର ଭାରରେ ଦବାଯାଇ ସର୍ବାଧାର ପ୍ରାଣବାୟୁରୂପ ସମୀରଣ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେଲା। ତାପରେ ତ୍ରିଲୋକ ଭୟବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 46

अथ सर्वे मया देवा हरेश्च शरणं ययुः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं दीनमानसाः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋ ସହ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦୁଃଖରେ ଦୀନମନା ହୋଇ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 47

देवा ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वाऽवनकर प्रभोः । रक्ष नः शरणापन्नान् भयव्याकुलमानसान्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ରମାନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ଶରଣାଗତ; ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଆମ ମନକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 48

स्तंभितस्त्रिजगत्प्राणो न जाने केन हेतुना । व्याकुलं मुनिभिर्लेखैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ତ୍ରିଜଗତର ପ୍ରାଣ ଯେନେ ଷ୍ଟମ୍ଭିତ ହୋଇଗଲା—କେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ଜାଣେନି। ମୁନିମାନଙ୍କ ଘୋଷଣା ଓ ଲିଖିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सकला देवा मया सह मुनीश्वर । दीनास्तस्थुः पुरो विष्णोर्मौनीभूतास्सु दुःखिताः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏପରି କହି, ମୋ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ମୌନ ହୋଇ, ଗଭୀର ଶୋକରେ ଆବୃତ ଥିଲେ।

Verse 50

तदाकर्ण्य समादाय सुरान्नः सकलान् हरिः । जगाम पर्वतं शीघ्रं कैलासं शिववल्लभम्

ତାହା ଶୁଣି ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଆମ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେଇ, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଧାମ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଶୀଘ୍ର ଗମନ କଲେ।

Verse 51

तत्र गत्वा हरिर्देवैर्मया च सुरवल्लभः । ययौ शिववरस्थानं शंकरं द्रष्टुकाम्यया

ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଦେବଗଣ ଓ ମୋ ସହ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वा शिवं विष्णुर्नसुरैर्विस्मितोऽभवत् । तत्र स्थिताञ् शिवगणान् पप्रच्छ विनयान्वितः

ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ, ବରଂ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ପରେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶିବଗଣଙ୍କୁ ସେ ବିନୟସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 53

विष्णुरुवाच । हे शंकराः शिवः कुत्र गतस्सर्वप्रभुर्गणाः । निवेदयत नः प्रीत्या दुःखितान्वै कृपालवः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କରଗଣମାନେ! ସର୍ବପ୍ରଭୁ ଶିବ କେଉଁଠି ଗଲେ, ତାଙ୍କର ଗଣମାନେ କେଉଁଠି? ହେ କୃପାଳୁମାନେ, ଆମେ ଦୁଃଖିତ; ପ୍ରେମରେ ଆମକୁ କୁହ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सामरस्य हरेर्गुणाः । प्रोचुः प्रीत्या गणास्ते हि शंकरस्य रमापतिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ସମରସ ହରିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଶଙ୍କରଭକ୍ତ ଓ ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନକାରୀ ସେ ଗଣମାନେ ପ୍ରେମରେ ରମାପତି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

शिवगणा ऊचुः । हरे शृणु शिवप्रीत्या यथार्थं ब्रूमहे वयम् । ब्रह्मणा निर्जरैस्सार्द्धं वृत्तान्तमखिलं च यत्

ଶିବଗଣ କହିଲେ—ହେ ହରି! ଶିବପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ; ଆମେ ଯଥାର୍ଥ କହୁଛୁ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯାହା କିଛି ଘଟିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବୁ।

Verse 56

सर्वेश्वरो महादेवो जगाम गिरिजालयम् । संस्थाप्य नोऽत्र सुप्रीत्या रानालीलाविशारदः

ସର୍ବେଶ୍ୱର ମହାଦେବ ଗିରିଜାଙ୍କ ଆଳୟକୁ ଗଲେ। ଆମକୁ ଏଠାରେ ଅତି ପ୍ରେମରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 57

तद्गुहाभ्यन्तरे शंभुः किं करोति महेश्वरः । न जानीमो रमानाथ व्यतीयुर्बहवस्समाः

ସେହି ଗୁହାଭିତରେ ଶମ୍ଭୁ—ମହେଶ୍ୱର—କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ହେ ରମାନାଥ, ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ; ବହୁ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା।

Verse 58

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति वचनं तेषां स विष्णुस्सामरो मया । विस्मितोऽति मुनिश्रेष्ठ शिवद्वारं जगाम ह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ।

Verse 59

तत्र गत्वा मया देवैस्स हरिर्देववल्लभः । आर्तवाण्या मुने प्रोचे तारस्वरतया तदा

ସେଠାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯାଇ, ଦେବପ୍ରିୟ ହରି, ହେ ମୁନି, ସେତେବେଳେ ଆର୍ତ୍ତବାଣୀରେ ଉଚ୍ଚ ତଣା ସ୍ୱରେ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 60

शंभुमस्तौन्महाप्रीत्या सामरो हि मया हरिः । तत्र स्थितो मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकप्रभुं हरम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସାମଗାନ ସହ ମହାପ୍ରୀତିରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସର୍ବଲୋକପ୍ରଭୁ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲି।

Verse 61

विष्णुरुवाच । किं करोषि महादेवाऽभ्यन्तरे परमेश्वर । तारकार्तान्सुरान्सर्वान्पाहि नः शरणागतान्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣ ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ତାରକଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଶରଣାଗତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 62

इत्यादि संस्तुवञ् शंभुं बहुधा सोमरैर्मया । रुरोदाति हरिस्तत्र तारकार्तैर्मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏଭଳି ମୋ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଦିବ୍ୟ ସୋମ-ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ତାରକର ପୀଡାରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 63

दुःखकोलाहलस्तत्र बभूव त्रिदिवौकसाम् । मिश्रितश्शिव संस्तुत्याऽसुरार्त्तानां मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖର କୋଳାହଳ ହେଲା; ତାହା ଶିବ-ସ୍ତୁତି ସହ ମିଶିଗଲା, କାରଣ ସେମାନେ ପୀଡିତ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖିଥିଲେ।