देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ—ମହାଦେବୀ କ’ଣ କଲେ? ମୁଁ ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ଶୁଣ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଧ୍ରୁବସତ୍ୟ କହୁଛି—ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ ପାବନ ଚରିତ ଏବଂ ତାହା ପରେ ସତ୍ୱର ଯାହା ଘଟିଲା।”

Verse 3

मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे

ତେବେ ଗଣମାନେ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ପଟହ ଆଦି ବାଜାଇଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଗଣାଧିପ ହତ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ମହୋତ୍ସବ କଲେ।

Verse 4

शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଶିବ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଶିର କାଟି ଯେତେ ସମୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ, ସେତେ ସମୟ ଗିରିଜା ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ରହିଲେ।

Verse 5

किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना

“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠିକୁ ଯିବି? ହାୟ—ଦୁଃଖ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି। ଏହି ଶୋକ କିପରି ନଶିବ? ଏବେ ଅସହ୍ୟ ବେଦନା ମୋତେ ଆବରଣ କରିଛି।”

Verse 6

मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्

ଆଜି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ଗଣ ସହିତ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ମୁଁ ପ୍ରଳୟ ଘଟାଇଦେବି।

Verse 7

इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी

ଏପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ନିମଗ୍ନ ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱରୀ ପରମାଦେବୀ ସେହି କ୍ଷଣେ କ୍ରୋଧରେ ଶତସହସ୍ର ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 8

निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति

ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଶକ୍ତିମାନେ ତେବେ ଜଗଦମ୍ବା ଶିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି କହିଲେ—“ମାତା, ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; କ’ଣ କରିବା?”

Verse 9

तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏହା ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା ପ୍ରକୃତି କ୍ରୋଧରେ ତତ୍ପର ହେଲେ; ତାପରେ ମହାମାୟା ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 10

देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ତିମାନେ, ହେ ଦେବୀମାନେ! ଏବେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାରେ ପ୍ରଳୟ କର; ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 11

देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्

ହେ ସଖୀମାନେ! ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ—ଆମ ପକ୍ଷର ଓ ପର ପକ୍ଷର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ବଳପୂର୍ବକ ଭକ୍ଷ କର।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତତ୍ପର ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 13

यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः

ଯେପରି ଅଗ୍ନି ତୃଣକୁ ସଂହାର କରେ, ସେପରି ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ସଂହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 14

गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा

ଗଣପତି ହେଉନ୍ତୁ କି ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ହେଉନ୍ତୁ କି ଶଙ୍କର; ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉନ୍ତୁ କି ଯକ୍ଷରାଜ, ସ୍କନ୍ଦ ହେଉନ୍ତୁ କି ସୂର୍ଯ୍ୟ—(ସମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଧାନାଧୀନ)।

Verse 15

सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः

ସେଇ ଶକ୍ତିମାନେ ନିରନ୍ତର ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂହାର କରୁଥିଲେ; ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଇ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ।

Verse 16

कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा

ତେବେ ସେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ—କରାଳୀ, କୁବ୍ଜକା, ଖଞ୍ଜା, ଲମ୍ବଶୀର୍ଷା—ଦେବମାନଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ମୁଖରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 17

तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा

ସେହି ସଂହାରକୁ ତେବେ ଦେଖି ହର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରି; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗଣ ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ଶକ୍ତିରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ସଚେତନ ହେଲେ।

Verse 18

किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्

“ସେ ଦେବୀ କ’ଣ କରିବେ—ଯଥାକାଳ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କରିଦେବେ କି?” ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ପଡି ତାହାର ଜୀବନାଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲା।

Verse 19

सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्

ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି—ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ବିଚାର କରାଯାଉ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପରସ୍ପର କଥା କହିଲେ।

Verse 20

यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः

ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ଗିରିଜା ଏଠାରେ ସତ୍ୟସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ହୁଏ; କୋଟି ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 21

शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः

ଭଗବାନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଯେନେ ଦୁଃଖାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଲୋକିକ ଚାଳ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ; ନାନା ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ।

Verse 22

सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କଟି ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସାକ୍ଷାତ୍ କ୍ରୋଧମୟୀ ଶିବା ନଗରକୁ ଯିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ; କେହି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ସାହସ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 23

स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः

ନିଜ ହେଉ କି ପର; ଦେବ ହେଉ କି ଦାନବ; ଗଣ, ଦିକ୍ପାଳ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର କିମ୍ବା ମୁନି—ଯେ କେହି ହେଉ, ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିପତ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 24

विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने

ହେ ମୁନି, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉନ୍ତୁ କି ବ୍ରହ୍ମା, କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର—ଗିରିଜାଙ୍କ ଶିଖର ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିବାକୁ କେହି ସମର୍ଥ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः

ସବୁଦିଗରୁ ଦହାଇଦେଉଥିବା ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଧିକ ଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଆଉ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

Verse 26

एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे

ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନସମ୍ପନ୍ନ ନାରଦ ମୁନି ଦେବଗଣଙ୍କ ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଆସିଲେ।

Verse 27

ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा

ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ, ଭବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ତାହା ବିଚାର କରି କହିଲେ।

Verse 28

सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते

ତାପରେ, ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ପଚାରିଲେ—“ଦୁଃଖଶାନ୍ତି କିପରି ହେବ?”

Verse 29

यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀ ଗିରିଜା କୃପା କରିବେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ ସୁଖ କେବେ ହେବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 30

ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्

ତୁମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ଋଷିମାନେ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ-ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 31

पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया

ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଅନେକ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କରି, ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦେବଗଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କହିଲେ।

Verse 32

सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते

ସୁରଋଷିମାନେ କହିଲେ— ହେ ଜଗଦମ୍ବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଚଣ୍ଡିକା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 33

आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी

ହେ ଅମ୍ବା, ତୁମେ ହିଁ ଆଦିଶକ୍ତି—ସଦା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ତୁମେ ହିଁ ପାଳନକାରୀ ଶକ୍ତି, ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରଳୟକାରୀ ଶକ୍ତି।

Verse 34

प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः

ହେ ଦେବେଶୀ ଦେବୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଦେବି, ତୁମ କ୍ରୋଧରୁ ତ୍ରିଜଗତ ସବୁ ବିକଳ ଓ ନିର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏପରି ତୁମମାନଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ପରା ଦେବୀ ଶିବା ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 36

तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସେହି ପଦ୍ମଚରଣକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଣି ଭକ୍ତିରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଧୀରେ ଧୀରେ ବିନୟରେ ଶିବାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 37

ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ଦେବି, କ୍ଷମା କର; ଏବେ ତୁମଠାରୁ ସଂହାର ଉଦ୍ଭବିବାକୁ ଯାଉଛି। ହେ ଅମ୍ବିକେ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି—ଦେଖ, ଦେଖ ତାଙ୍କୁ।

Verse 38

वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः

ଆମେ କିଏ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ-ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଏହି ଦେବମାନେ କିଏ? ତୁମର ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 39

क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु

ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅପରାଧ କ୍ଷମାଯୋଗ୍ୟ। ଆଜି ସମସ୍ତେ ବିକଳ; ତେଣୁ ହେ ଶିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଦିଅ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଅଧିକ ଦୀନ ଓ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 41

एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ଚଣ୍ଡିକା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। କରୁଣାରେ ଭରିତ ମନେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 42

देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति

ଦେବୀ କହିଲେ—ମୋ ପୁତ୍ର ଯଦି ଜୀବିତ ରହିବ, ତେବେ ତାହାର ସଂହାର (ପ୍ରାଣହରଣ) ହେବ ନାହିଁ। କାଳକ୍ରମେ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 43

सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ

ଆଜିଠାରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସର୍ବାଧ୍ୟକ୍ଷ (ପରମ ଅଧିପତି) ହେଉ; ତୁମେ ଯଦି ଏହା କର, ତେବେ ଲୋକରେ ଶାନ୍ତି ହେବ। ନହେଲେ ସୁଖ ପାଇବ ନାହିଁ।

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବା ପରେ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଋଷି ସେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 45

ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः

ଏହା ଶୁଣି ସେମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନେ ଦୀନ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଞ୍ଜଳି ବନ୍ଧି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 46

प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह

ଦେବମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିବ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏଭଳି କରିଲେ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଲୋକର କୁଶଳ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ।”

Verse 47

उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे

ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଯେଉଁଜଣ ପ୍ରଥମେ ମିଳିବେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଆଣି ଦେହରେ ଯଥାବିଧି ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 48

ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ତାପରେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରୁଥିବାମାନେ ସବୁ କାମ ସେହିପରି କଲେ। ଦେହକୁ ଆଣି ବିଧିମତେ ଭଲଭାବେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ।

Verse 49

पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः

ପୁନର୍ବାର ପୂଜା କରି ସେମାନେ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ହସ୍ତିମୁଖ ଏକଦନ୍ତକ (ଗଣେଶ) ସହିତ ଭେଟ ହେଲା।

Verse 50

तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा

ତାପରେ ସେଇ ଶିରକୁ ସେଠାକୁ ନେଇ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଯୋଡ଼ି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 51

प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्

ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛୁ। ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶ ଆପଣେ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 52

ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ପାର୍ଷଦମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସୁଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଶିବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶିବାଜ୍ଞାକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କଲେ।

Verse 53

ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्

ତେବେ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଗୁଣାତୀତ, ନିଜ ପରମ ପ୍ରଭୁ ଈଶ୍ୱର ଶିବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି।

Verse 54

यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः

ହେ ମହାତ୍ମନ୍ ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରୁ ଜନ୍ମିଛୁ; ତେଣୁ ବେଦମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ତେଜ ଏବେ ପୁନଃ ଫେରି ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହେଉ।

Verse 56

तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया

ସେଇ ଜଳର କେବଳ ସ୍ପର୍ଶରେ ଚେତନାଯୁକ୍ତ ସେ ବାଳକ ଶୀଘ୍ର ଜୀବନ୍ତ ହେଲା। ପରେ ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲା।

Verse 57

सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः

ସେ ପରମ ଶୁଭ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର; ଗଜମୁଖ ଏବଂ ଦୀପ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖମଣ୍ଡଳ, ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାମୟ; ତାଙ୍କ ଆକୃତି କୋମଳ ଓ ମନୋହର।

Verse 58

तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଶିବପୁତ୍ର ସେ ବାଳକ ଜୀବିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କ୍ଷୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 59

देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्

ସମସ୍ତେ ହର୍ଷରେ ଭରି ତାକୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବିତ ଦେଖି ଦେବୀ ଆହୁରି ଅଧିକ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 95

इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे

ଏହିପରି ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଉତ୍ତମ ଜଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ପରେ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନେ ସମେତ ହୋଇ ସେହି ଦେହ ଉପରେ ତାହା ଛିଟାଇଲେ।