शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महादेवो योगज्ञानविशारदः । त्यक्तकामो न तत्याज संभोगं पार्वतीभयात्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ଯୋଗଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାଦେବ, କାମନାରହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାର୍ବତୀ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ବୋଲି ଭୟରୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे शिवपुत्रजननवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘ଶିବପୁତ୍ରଜନନବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

देवास्सर्वे प्रभुं दृष्ट्वा हरिणा च मया शिवम् । बभूबुस्सुखिनश्चाति तदा वै भक्तवत्सलम्

ସମସ୍ତ ଦେବତା ହରି ଓ ମୋ (ବ୍ରହ୍ମା) ସହ ପ୍ରଭୁ ଶିବ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳଙ୍କୁ—ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କାରଣ ସେ ସଦା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ।

Verse 4

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां भगवान्भवः । प्रत्युवाच विषण्णात्मा दूयमानेन चेतसा

ଦେବମାନଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ବିଷଣ୍ଣ, ମନ ଶୋକରେ ଦହୁଥିଲା।

Verse 5

प्रणम्य सुमहाप्रीत्या नतस्कंधाश्च निर्जराः । तुष्टुवुः शंकरं सर्वे मया च हरिणा मुने

ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭକ୍ତିରେ ନତ କନ୍ଧ ଧରି ଅମର ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ହେ ମୁନି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସହିତ କଲି।

Verse 6

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । अन्तर्यामी हि सर्वेषां सर्वं जानासि शंकर

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କରୁଣାସାଗର! ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ; ତେଣୁ ହେ ଶଙ୍କର, ଆପଣ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 7

देवकार्यं कुरु विभो रक्ष देवान् महेश्वर । जहि दैत्यान् कृपां कृत्वा तारकादीन् महाप्रभून्

ହେ ବିଭୋ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କୃପା କରି ତାରକ ଆଦି ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।

Verse 8

शिव उवाच । हे विष्णो हे विधे देवास्सर्वेषां वो मनोगतिः । यद्भावि तद्भवत्येव कोऽपि नो तन्निवारकः

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ହେ ଦେବମାନେ! ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନୋଗତି ଜଣା। ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ; ତାହାକୁ ରୋକିବାକୁ କେହି ନାହିଁ।

Verse 9

यज्जातं तज्जातमेव प्रस्तुतं शृणुताऽमराः । शिरस्तस्खलितं वीर्यं को ग्रहीष्यति मेऽधुना

ଯାହା ଘଟିଛି ତାହା ଘଟିଛି—ହେ ଦେବଗଣ, ଏବେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ କଥା ଶୁଣ। ମୋର ବୀର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଖଳିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ଏହାକୁ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବ?

Verse 10

स गृह्णीयादिति प्रोच्य पातयामास तद्भुवि । अग्निर्भूत्वा कपोतो हि प्रेरितस्सर्वनिर्जरैः

ସେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ଏହା କହି ସେ ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଅଗ୍ନି ହିଁ କପୋତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 11

अभक्षच्छांभवं वीर्यं चंच्वा तु निखिलं तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्राऽऽजगाम गिरिजा मुने

ସେତେବେଳେ ସେହି କପୋତ ନିଜ ଚଞ୍ଚୁରେ ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାମ୍ଭବ ବୀର୍ଯ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷଣ କଲା। ହେ ମୁନି, ଏହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ଗିରିଜା ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 12

शिवागमविलंबे च ददर्श सुरपुंगवान् । ज्ञात्वा तद्वृत्तमखिलं महाक्रोधयुता शिवा

ଶିବାଙ୍କ ଆଗମନରେ ବିଳମ୍ବ ଦେଖି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସ୍ଥିତି ଦେଖିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଶିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଜାଣିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 13

उवाच त्रिदशान् सर्वान् हरिप्रभृतिकांस्तदा

ତାପରେ ସେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଆଦି ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶ (ଦେବତା)ମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 14

देव्युवाच । रे रे सुरगणास्सर्वे यूयं दुष्टा विशेषतः । स्वार्थसंसाधका नित्यं तदर्थं परदुःखदाः

ଦେବୀ କହିଲେ—ରେ ରେ! ହେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ବିଶେଷକରି ଦୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ସଦା ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧିରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସେହି କାରଣରେ ପରଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଉଛ।

Verse 15

स्वार्थहेतोर्महेशानमाराध्य परमं प्रभुम् । नष्टं चक्रुर्मद्विहारं वंध्याऽभवमहं सुराः

ସ୍ୱାର୍ଥହେତୁରେ ଦେବମାନେ ପରମ ପ୍ରଭୁ ମହେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ସେମାନେ ମୋର କ୍ରୀଡା-ବିହାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ହେ ସୁରମାନେ, ମୁଁ ବନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଗଲି।

Verse 16

मां विरोध्य सुखं नैव केषांचिदपि निर्जराः । तस्माद्दुःखं भवेद्वो हि दुष्टानां त्रिदिवौकसाम्

ମୋତେ ବିରୋଧ କରି ତୁମ ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେବେ ସୁଖ ପାଇବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନେ, ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ମାତ୍ର ଉଦ୍ଭବିବ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विष्णुप्रमुखान् सुरान्सर्वान् शशाप सा । प्रज्वलंती प्रकोपेन शैलराजसुता शिवा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି, ଶୈଳରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ଶିବା କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁ-ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 18

पार्वत्युवाच । अद्यप्रभृति देवानां वंध्या भार्या भवन्त्विति । देवाश्च दुःखितास्संतु निखिला मद्विरोधिनः

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଆଜିଠାରୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟା ହେଉନ୍ତୁ। ଏବଂ ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବ ମୋର ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ସବୁ ଦୁଃଖିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वाखिलान्देवान् विष्ण्वाद्यान्सकलेश्वरी । उवाच पावकं क्रुद्धा भक्षकं शिवरेतसः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ପାବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଶିବ-ରେତସର ଭକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ।”

Verse 20

पार्वत्युवाच । सर्वभक्षी भव शुचे पीडितात्मेति नित्यशः । शिवतत्त्वं न जानासि मूर्खोऽसि सुरकार्यकृत्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ଶୋକାକୁଳ! ତୁମେ ସର୍ବଭକ୍ଷୀ ହେଉ, ଏବଂ ସଦା ‘ପୀଡିତାତ୍ମା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଉ। ତୁମେ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ ନାହ; ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା।

Verse 21

रे रे शठ महादुष्ट दुष्टानां दुष्टबोधवान् । अभक्षश्शिववीर्यं यन्नाकार्षीरुचितं हि तत्

ରେ ରେ, ଶଠ ମହାଦୁଷ୍ଟ! ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଧାରୀ! ଯେ ଶିବ-ବୀର୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ତାହାକୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବି ତୁମେ ଯାହା କଲ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଚିତ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वा शिवा वह्निं सहेशेन नगात्मजा । जगाम स्वालयं शीघ्रमसंतुष्टा ततो मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ପର୍ବତକନ୍ୟା ଶିବା ମହେଶଙ୍କ ସହ, ହେ ମୁନି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 23

गत्वा शिवा शिवं सम्यक् बोधयामास यत्नतः । अजीजनत्परं पुत्रं गणेशाख्यं मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ତାପରେ ଶିବା ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଗଣେଶ ନାମକ ପରମ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 24

तद्वृत्तांतमशेषं च वर्णयिष्ये मुनेऽग्रतः । इदानीं शृणु सुप्रीत्या गुहोत्पत्तिं वदाम्यहम्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କହୁଛି।

Verse 25

पावकादितमन्नादि भुंजते निर्जराः खलु । वेदवाण्येति सर्वे ते सगर्भा अभवन्सुराः

ନିଶ୍ଚୟ ଅମର ଦେବମାନେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନାଦି ଭୋଗ କଲେ। ଏବଂ ବେଦବାଣୀର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସଗର୍ଭ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗର୍ଭଧାରଣ-ସମର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 26

ततोऽसहंतस्तद्वीर्यं पीडिता ह्यभवन् सुराः । विष्ण्वाद्या निखिलाश्चाति शिवाऽऽज्ञा नष्टबुद्धयः

ତାପରେ ସେହି ମହାବୀର୍ୟକୁ ସହି ପାରିନଥିବାରୁ ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିବାଜ୍ଞାର ପ୍ରଭାବରେ ବୁଦ୍ଧିଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 27

अथ विष्णुप्रभृतिकास्सर्वे देवा विमोहिताः । दह्यमाना ययुः शीघ्रं शरणं पार्वतीपतेः

ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋହିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହି ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ପାର୍ବତୀପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 28

शिवालयस्य ते द्वारि गत्वा सर्वे विनम्रकाः । तुष्टुवुस्सशिवं शंभुं प्रीत्या सांजलयस्सुराः

ସେଇ ଶିବାଳୟର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମ୍ର ହେଲେ। ପ୍ରେମାନନ୍ଦରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି, ସେମାନେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଶମ୍ଭୁ—ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 29

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजेश महाप्रभो । किं जातमधुना नाथ तव माया दुरत्यया

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଗିରିଜେଶ, ମହାପ୍ରଭୁ! ହେ ନାଥ, ତୁମ ଦୁରତ୍ୟୟ ମାୟାରେ ଏବେ କ’ଣ ଘଟିଲା?

Verse 30

सगर्भाश्च वयं जाता दह्यमानाश्च रेतसा । तव शंभो कुरु कृपां निवारय दशामिमाम्

ଆମେ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇଛୁ ଏବଂ ସେଇ ବୀଜଶକ୍ତିରେ ଦହିଯାଉଛୁ। ହେ ଶମ୍ଭୁ, କୃପା କର; ଆମର ଏହି ଦଶା ନିବାରଣ କର।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्याऽमरनुतिं परमेशश्शिवापतिः । आजगाम द्रुतं द्वारि यत्र देवाः स्थिता मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅମରମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର ଶିବାପତି ମହାଦେବ, ହେ ମୁନି, ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରେ ଦେବମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।

Verse 32

आगतं शंकरं द्वारि सर्वे देवाश्च साच्युताः । प्रणम्य तुष्टुवुः प्रीत्या नर्तका भक्तवत्सलम्

ଦ୍ୱାରେ ଶଙ୍କର ଆସିବାମାତ୍ରେ, ଅଚ୍ୟୁତ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରେମାନନ୍ଦରେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ନଟରାଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 33

देवा ऊचुः । शंभो शिव महेशान त्वां नतास्स्म विशेषतः । रक्ष नश्शरणापन्नान्दह्यमानांश्च रेतसा

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଶମ୍ଭୋ, ହେ ଶିବ, ହେ ମହେଶାନ! ଆମେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତି-ବିନୟରେ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ। ଶରଣାଗତ ଆମକୁ, ରେତସାରେ ଦହିଯାଉଥିବା ଆମକୁ, ରକ୍ଷା କର।

Verse 34

इदं दुःखं हर हर भवामो हि मृता ध्रुवम् । त्वां विना कस्समर्थोऽद्य देवदुःखनिवा रणे

ହେ ହର, ହେ ହର! ଏହି ଦୁଃଖ ହରଣ କର; ତୁମ ବିନା ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ମରିଯିବୁ। ଆଜି ରଣମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ, ତୁମ ବିନା, କିଏ ନିବାରିପାରିବ?

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इति दीनतरं वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् प्रभुः । प्रत्युवाच विहस्याऽथ स सुरान् भक्तवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିରାଜ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ହସି ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 36

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । भविष्यति सुखं वोऽद्य सावधाना भवन्तु हि

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ହରି, ହେ ବିଧାତା (ବ୍ରହ୍ମା), ହେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ମୋର ବଚନ ଶୁଣ। ଆଜି ତୁମମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ନିବାରଣ ମିଳିବ; ତେଣୁ ସାବଧାନ ହୁଅ।

Verse 37

एतद्वमत मद्वीर्यं द्रुतमेवाऽखिलास्सुराः । सुखिनस्तद्विशेषेण शासनान्मम सुप्रभो

ଏହାକୁ ମୋର ବାମଭାଗର ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ମୋର ଶାସନରେ, ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ସୁଖୀ ହୁଅ ଏବଂ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ପାଉ।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञां शिरसाऽधाय विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । अकार्षुर्वमनं शीघ्रं स्मरंतश्शिवमव्ययम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅବ୍ୟୟ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବମନ କଲେ।

Verse 39

तच्छंभुरेतस्स्वर्णाभं पर्वताकारमद्भुतम् । अभवत्पतितं भूमौ स्पृशद् द्यामेव सुप्रभम्

ତାପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ରେତସ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭ, ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବତାକାର ହୋଇ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା; ତାହାର ଦୀପ୍ତି ଯେନେ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା।

Verse 40

अभवन्सुखिनस्सर्वे सुरास्सर्वेऽच्युतादयः । अस्तुवन् परमेशानं शंकरं भक्तवत्सलम्

ତେବେ ଅଚ୍ୟୁତ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପରମେଶାନ ଶଙ୍କର, ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 41

पावकस्त्वभवन्नैव सुखी तत्र मुनीश्वर । तस्याज्ञां परमोऽदाद्वै शंकरः परमेश्वरः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନିଦେବ) କିଛିମାତ୍ରେ ସୁଖୀ ନଥିଲେ; ତଥାପି ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା/ବିନତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଯଥାବିଧି ପାଳନ କଲେ।

Verse 42

ततस्सवह्निर्विकलस्सांजलिर्नतको मुने । अस्तौच्छिवं सुखी नात्मा वचनं चेदमब्रवीत्

ତାପରେ, ହେ ମୁନେ! ସେଇ ଅଗ୍ନିଦେବ ବିକଳ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ନତ ହେଲେ। ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 43

अग्निरुवाच । देवदेव महेशान मूढोऽहं तव सेवकः । क्षमस्व मेऽपराधं हि मम दाहं निवारय

ଅଗ୍ନି କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହେଶାନ! ମୁଁ ତୁମ ସେବକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ। ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର, ଏବଂ ମୋ ଦାହକୁ ନିବାରଣ କର।

Verse 44

त्वं दीनवत्सल स्वामिञ्शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावको दीनवत्सलम्

ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ପାବକ ଦୀନବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆପଣ ଦୀନବତ୍ସଳ ସ୍ୱାମୀ, ଶଙ୍କର, ପରମେଶ୍ୱର।”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शुचेर्वाणीं स शंभुः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावकं दीनवत्सलः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଚିଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି ସେଇ ଶମ୍ଭୁ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଓ ଦୀନବତ୍ସଳ ହୋଇ ପାବକଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 46

शिव उवाच । कृतं त्वनुचितं कर्म मद्रेतो भक्षितं हि यत् । अतोऽनिवृत्तस्ते दाहः पापाधिक्यान्मदाज्ञया

ଶିବ କହିଲେ: ତୁମେ ଅନୁଚିତ କର୍ମ କରିଛ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରିଛ | ତେଣୁ, ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ପାପର ଆଧିକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ତୁମର ଦାହ ପ୍ରଶମିତ ହେବ ନାହିଁ |

Verse 47

इदानीं त्वं सुखी नाम शुचे मच्छरणागतः । अतः प्रसन्नो जातोऽहं सर्वं दुःखं विनश्यति

ହେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି, ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ସୁଖୀ ହେବ କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଛ | ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ବିନାଶ ହେବ |

Verse 48

कस्याश्चित्सुस्त्रियां योनौ मद्रेतस्त्यज यत्नतः । भविष्यति सुखी त्वं हि निर्दाहात्मा विशेषतः

ଯତ୍ନର ସହିତ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀର ଯୋନିରେ ମୋର ବୀର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କର | ତେବେ ତୁମେ ପ୍ରକୃତରେ ସୁଖୀ ହେବ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତୁମର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଦାହରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ |

Verse 49

ब्रह्मोवाच । शंभुवाक्यं निशम्येति प्रत्युवाच शनैः शुचिः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या शंकरं भक्तशंकरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ପବିତ୍ର (ଅଗ୍ନି) ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ | ହାତ ଯୋଡି ଏବଂ ପ୍ରୀତିର ସହିତ ନତମସ୍ତକ ହୋଇ ସେ ଭକ୍ତଶଙ୍କର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ |

Verse 50

दुरासदमिदं तेजस्तव नाथ महेश्वर । काचिन्नास्ति विना शक्त्या धर्तुं योनौ जगत्त्रये

ହେ ନାଥ ମହେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ | ତିନି ଲୋକରେ ଶକ୍ତି ବିନା ଏହାକୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ କେହି ନାହାଁନ୍ତି |

Verse 51

इत्थं यदाऽब्रवीद्वह्निस्तदा त्वं मुनिसत्तम । शंकरप्रेरितः प्रात्थ हृदाग्निमुपकारकः

ଅଗ୍ନି ଏପରି କହିଲାବେଳେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମେ ସେଇ ହୃଦୟାଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପକାରକ ହେଲା।

Verse 52

नारद उवाच । शृणु मद्वचनं वह्ने तव दाहहरं शुभम् । परमानंददं रम्यं सर्वकष्टनिवारकम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି), ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହି ଶୁଭ ବଚନ ତୁମ ଦାହକୁ ହରିବ, ରମ୍ୟ, ପରମାନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ସର୍ବକଷ୍ଟନିବାରକ।

Verse 53

कृत्वोपायमिमं वह्ने सुखी भव विदाहकः । शिवेच्छया मया सम्यगुक्तं तातेदमादरात्

ହେ ବହ୍ନି (ଅଗ୍ନି), ଏହି ଉପାୟ କରି ସୁଖୀ ହୁଅ ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଦାହକ (ହବିଭୋକ୍ତା) ହୁଅ। ଶିବେଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହା ସମ୍ୟକ୍ କହିଛି; ହେ ତାତ, ଆଦରରେ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 54

तपोमासस्नानकर्त्र्यस्त्रियो यास्स्युः प्रगे शुचे । तद्देहेषु स्थापय त्वं शिवरेतस्त्विदं महत्

ହେ ଶୁଚି! ତପୋମାସର ସ୍ନାନ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରାତଃକାଳେ ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଏହି ମହାନ ବୀଜ-ତେଜ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे तत्रा ऽगतास्सप्तमुनिस्त्रियः । तपोमासि स्नानकामाः प्रातस्सन्नियमा मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ସେହି ସମୟରେ ସେଠାକୁ ସପ୍ତମୁନିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ତପୋମାସରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରାତଃକାଳେ ବ୍ରତ-ନିୟମରେ ସଂଯମିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 56

स्नानं कृत्वा स्त्रियस्ता हि महाशीतार्द्दिताश्च षट् । गंतुकामा मुने याता वह्निज्वालासमीपतः

ସ୍ନାନ କରି ସେଇ ଛଅ ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଭୟଙ୍କର ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ; ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ହେ ମୁନି, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 57

विमोहिताश्च ता दृष्ट्वारुन्धती गिरिशाज्ञया । निषिषेध विशेषेण सुचरित्र सुबोधिनी

ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋହିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁଚରିତ୍ରା ଓ ସୁବୋଧିନୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଗିରିଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିବାରି ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 58

ताः षड् मुनिस्त्रियो मोहाद्धठात्तत्र गता मुने । स्वशीतविनिवृत्त्यर्थं मोहिताः शिवमायया

ହେ ମୁନେ, ସେଇ ଛଅ ମୁନିପତ୍ନୀ ମୋହବଶେ ହଠାତ୍ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ନିଜ ଶୀତ ନିବାରଣ ପାଇଁ ସେମାନେ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 59

तद्रेतःकणिकास्सद्यस्तद्देहान् विविशुर्मुने । रोमद्वाराऽखिला वह्निरभूद्दाहविवर्जितः

ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କ ରେତସର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣିକାମାନେ ସତ୍ୱରେ ରୋମଛିଦ୍ର ମାର୍ଗେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ରୋମରୋମରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଗ୍ନି ଦାହଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲା।

Verse 60

अंतर्धाय द्रुतं वह्निर्ज्वालारूपो जगाम ह । सुखी स्वलोकं मनसा स्मरंस्त्वां शंकरं च तम्

ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ଜ୍ୱାଲାରୂପେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ମନେମନେ ତୁମକୁ—ଶୁଭ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ—ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 61

सगर्भास्ताः स्त्रियस्साधोऽभवन् दाहप्रपीडिताः । जग्मुस्स्वभवनं तातारुंधती दुःखिताऽग्निना

ହେ ସାଧୁ, ଗର୍ଭବତୀ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦାହର ପୀଡ଼ାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିଜ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶୋକାକୁଳ ଭାବେ ଫେରିଲେ।

Verse 62

दृष्ट्वा स्वस्त्रीगतिं तात नाथाः क्रोधाकुला द्रुतम् । तत्यजुस्ताः स्त्रियस्तात सुसंमंत्र्य परस्परम्

ହେ ତାତ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଗତି ଦେଖି ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ। ପରସ୍ପରେ ସୁପରାମର୍ଶ କରି ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 63

अथ ताः षट् स्त्रियस्सर्वा दृष्ट्वा स्वव्यभिचारकम् । महादुःखान्वितास्ताताऽभवन्नाकुलमानसाः

ତେବେ ସେଇ ଛଅଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ନିଜ ବ୍ୟଭିଚାରକର୍ମକୁ ଦେଖି ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ଓ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 64

तत्यजुश्शिव रेतस्तद्गर्भरूपं मुनिस्त्रियः । ता हिमाचलपृष्ठेऽथाभवन् दाहविवर्जिताः

ତାପରେ ମୁନିମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗର୍ଭରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶିବରେତସ୍‌କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏବଂ ହିମାଚଳର ଢାଳରେ ସେମାନେ ଦାହ-ପୀଡାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 65

असहञ्शिवरेतस्तद्धिमाद्रिः कंपमुद्वहन् । गंगायां प्राक्षिपत्तूर्णमसह्यं दाहपीडितः

ସେଇ ଅସହ୍ୟ ଶିବବୀଜକୁ ସହିପାରିନଥିବା ହିମାଦ୍ରି ଦାହ-ପୀଡାରେ ତପି ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତାହାକୁ ତୁରନ୍ତ ଗଙ୍ଗାରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 66

गंगयाऽपि च तद्वीर्यं दुस्सहं परमात्मनः । निःक्षिप्तं हि शरस्तंबे तरंगैः स्वैर्मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସେହି ବୀର୍ୟ ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃସହ ଥିଲା; ତେଣୁ ସେ ନିଜ ତରଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶରସ୍ତମ୍ବରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।

Verse 67

पतितं तत्र तद्रेतो द्रुतं बालो बभूव ह । सुन्दरस्सुभगः श्रीमांस्तेजस्वी प्रीतिवर्द्धनः

ସେଠାରେ ସେହି ରେତ ପତିତ ହେବାମାତ୍ରେ କ୍ଷଣେ ଏକ ଶିଶୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ସୁନ୍ଦର, ସୁଭଗ, ଶ୍ରୀମାନ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରୀତିବର୍ଧକ।

Verse 68

मार्गमासे सिते पक्षे तिथौ षष्ठ्यां मुनीश्वर । प्रादुर्भावोऽभवत्तस्य शिवपुत्रस्य भूतले

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶିତ ପକ୍ଷର ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ସେହି ଶିବପୁତ୍ର ଭୂତଳେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 69

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मन्न कस्माद्धिम शैलजा । अभूतः सुखिनौ तत्र स्वगिरौ गिरिशोऽपि च

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ସେହି ସମୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକଟ କାରଣ ବିନା ହିମଶୈଳଜା ଦୁଃଖିତା ହେଲେ; ନିଜ ପର୍ବତରେ ଗିରୀଶ (ଶିବ) ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ନ ଥିଲେ।

Verse 70

शिवाकुचाभ्यां सुस्राव पय आनन्दसंभवम् । तत्र गत्वा च सर्वेषां सुखमासीन्मुनेऽधिकम्

ଶିବାଙ୍କ ସ୍ତନଦ୍ୱୟରୁ ଆନନ୍ଦସମ୍ଭବ ଦୁଧ ଝରିଲା; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତେ ସୁଖୀ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ହର୍ଷ ଅଧିକ ହେଲା।

Verse 71

मंगलं चाऽभवत्तात त्रिलोक्यां सुखदं सताम् । खलानामभवद्विघ्नो दैत्यानां च विशेषतः

ତେବେ, ହେ ତାତ, ତ୍ରିଲୋକରେ ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଖଳମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ବିଘ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲା।

Verse 72

अकस्मादभवद्व्योम्नि परमो दुंदुभिध्वनिः । पुष्पवृष्टिः पपाताऽशु बालकोपरि नारद

ହେ ନାରଦ, ହଠାତ୍ ଆକାଶରେ ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ପରମ ଧ୍ୱନି ହେଲା; ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଶିଶୁଟି ଉପରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

Verse 73

विष्ण्वादीनां समस्तानां देवानां मुनिसत्तम । अभूदकस्मात्परम आनन्दः परमोत्सवः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଓ ପରମ ଉତ୍ସବ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।