द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया । पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଗଣମାନେ ଶିବାଜ୍ଞାରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଗିରିଜାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 2

शिवगणा ऊचुः । कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि । इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि

ଶିବଗଣମାନେ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହିଲେ ଆଜିହିଁ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଅ।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै । निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାଙ୍କର ସେଇ କଥା ଶୁଣି ଗିରିଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଗଣେଶ) ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 4

गणेश उवाच । यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे । यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः

ଗଣେଶ କହିଲେ—“ତୁମେ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସୁନ୍ଦରମାନେ କିଏ? ଦୂରକୁ ଯାଅ; କାହିଁକି ଏଠାରେ ବିରୋଧୀ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଛ?”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम् । ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ମହାବୀର ଶିବଗଣମାନେ ପରସ୍ପର ହାସିଲେ; ପରେ ଅହଂକାର ଓ ଢୋଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସମସ୍ତେ କହିଲେ।

Verse 6

परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः । द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः

ପରସ୍ପର “ଆସ, କହିବା” ବୋଲି କହି, ସେ ସମସ୍ତ ଶିବପାର୍ଷଦ କ୍ରୋଧାକୁଳ ମନେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 7

शिवगणा ऊचुः । श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः । त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः

ଶିବଗଣ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ, ଶୁଣ; ଆମେ ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣ। ସର୍ବପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମକୁ ନିବାରିବାକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 8

त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः । तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଶିବଗଣ ଭାବି ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ତୁମକୁ ବଧ କରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ନିଜେ ଦୂରେ ଦାଉ—କାହିଁକି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଖୋଜୁଛ?

Verse 9

ब्रह्मोवाच इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः । निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗିରିଜାପୁତ୍ର ନିର୍ଭୟ ଗଣେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲେ ନାହିଁ।

Verse 10

ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा । श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

ତେବେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଶୈବ ଗଣମାନେ ସେ କଥା ଶୁଣି ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 11

ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने

ତାପରେ ସେ କଥା ଶୁଣି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବେ ତିରସ୍କାର କରି, ହେ ମୁନି, ନିଜ ଲୋକଧର୍ମାନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ଆଚରଣର ପଥ କହିଲେ।

Verse 12

महेश्वर उवाच । कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः । किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏ କିଏ, ଏବଂ କଣ କରୁଛି? ଶତ୍ରୁ ପରି ଅହଙ୍କାରରେ କାହିଁକି କଥା କହୁଛି? ଅସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକ କଣ କରିପାରିବ? ନିଶ୍ଚୟ ସେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ହିଁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି।

Verse 13

दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः । क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम्

ଏହି ନୂତନ ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ଦୂରକୁ ପଠାଅ। ତୁମେ ତାହାର ସାମ୍ନାରେ କାୟରମାନଙ୍କ ପରି କାହିଁକି ଦାଁଡ଼ିଛ? ମୋତେ କୁହ—ଏହାର କଥା କଣ?

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणविवादवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘ଗଣବିବାଦବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

शिवगणा ऊचुः । रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः । नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि

ଶିବଗଣମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱାରପାଳ! ତୁ କିଏ? ଏଠାରେ କାହିଁକି ଦାଁଡ଼ିଛୁ, ଏବଂ ତୋତେ କିଏ ନିଯୁକ୍ତ କଲା? ତୁ ଆମକୁ ଗଣନା କରୁନାହୁଁ; ଏଭଳି ଆଚରଣ କରି ତୁ କିପରି ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ?”

Verse 16

द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे । सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଏପରି ଅବିନୟରେ କହୁଛ? ସିଂହାସନ ଦଖଲ କରିଥିବା ଶୃଗାଳ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଦର୍ପ ତାକୁ ସେଇ ଆସନର ଯୋଗ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।

Verse 17

तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः । नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि

ହେ ମୂର୍ଖ! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଶିବଗଣଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଅନୁଭବ କରିନାହ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ତୁମେ ଗର୍ଜନ କରୁଛ। ଏଠିଏ, ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାହା ସତ୍ୟରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ ତୁମେ ପତିତ ହେବ।

Verse 18

इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा । गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः

ସେମାନେ ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; ତେବେ ଦୁଇ ହାତରେ ଯଷ୍ଟି ଧରି, ଅପମାନକର ଭାଷା କହିଥିବା ସେଇ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପିଟିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 19

उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् । शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः

ତାପରେ ଶିବପୁତ୍ର ଶଂକରଙ୍କ ସେଇ ମହାବୀର ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ନାୟକ ଗଣେଶ୍ୱର ଭାବେ ନିର୍ଭୟରେ କହିଲେ।

Verse 20

शिवापुत्र उवाच । यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह । स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम्

ଶିବପୁତ୍ର କହିଲେ—ଯାଅ, ଯାଅ, ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଅ; ନହେଲେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଦେବି। ତେବେ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଅପମାନିତ ହୋଇ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହେବ।

Verse 21

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि । परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा

ଗିରିଜାତନୟଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ସେତେବେଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗଣମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି କହିଲେ।

Verse 22

शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च

ଶିବଗଣମାନେ କହିଲେ—କ’ଣ କରିବା, କେଉଁଠି ଯିବା? ସେ ତ କିଛି ମଧ୍ୟ କରୁନାହିଁ; ତେବେ ଆଉ କ’ଣ କରିହେବ? ଆମେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରୁଛୁ; ନହେଲେ ସେ କ’ଣ କହିଥାନ୍ତା?

Verse 23

ब्रह्मोवाच । ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् । क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ କୈଲାସରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯାଇ, ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେହିପରି କହିଲେ।

Verse 24

शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः । उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान्

ତାପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଉଗ୍ରଧୀ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ହସି ହସି, ବୀର ଭାବେ ସମ୍ମତ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 25

शिव उवाच । रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः । मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत्

ଶିବ କହିଲେ— ହେ ଗଣମାନେ! ତୁମେ ଭୀରୁ, ନପୁଂସକ-ସ୍ୱଭାବର; ବୀର ନୁହ, କେବଳ ନିଜକୁ ବୀର ଭାବ। ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହ; ଭର୍ତ୍ସିତ ହେଲେ ପୁଣି କ’ଣ କହିବ?

Verse 26

गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह । बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः

ଏଠାରେ ଯେ କେହି ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଉଦ୍ଧତ ହେବ, ତାକୁ ହଂକାଇ ଦିଅ ଏବଂ ପିଟ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ଏଥିରେ ବହୁତ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर । भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ମହେଶଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ଦେବଙ୍କ ତିରସ୍କାର ପାଇ ଶିବଗଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣମାନେ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 28

शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे । इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति

ଶିବଗଣ କହିଲେ—ହେ ବାଳକ, ଶୁଣ! ବଳପୂର୍ବକ ଓ ଅହଙ୍କାରରେ କାହିଁକି କଥା କହୁଛୁ? ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯା, ନହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ତୋର ଭାଗ୍ୟ ହେବ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् । शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶିବାଜ୍ଞାକୁ ନିଶ୍ଚୟରେ ପାଳନ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶିବପୁତ୍ର ଦୁଃଖିତ ହେଲା ଏବଂ ଭାବିଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 30

एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः । श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଦ୍ୱାରେ ସେମାନଙ୍କ ଓ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି କଳହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସଖୀକୁ କହିଲେ—“ଯାଇ ଦେଖ।”

Verse 31

समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत । क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम्

ସେଠାକୁ ଆସି ସେ ସଖୀ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବୁଝିଲା। ପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଗଲା।

Verse 32

तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने । अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः

ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ମୁନି, ଯାହା କିଛି ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁକୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ସେ ସଖୀ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଦେଲା।

Verse 33

सख्युवाच । अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि । निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम्

ସଖୀ କହିଲା—ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ! ଦ୍ୱାରରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଆମ ଗଣକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବୀର ଗଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କଠୋର ଭାବରେ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 34

शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् । प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव

ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ ତୁମେ ଅବସର ନଦେଇ କିପରି ହଠାତ୍ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ? ତୁମ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଭ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 35

सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः । दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा

ଏହି ଲୋକ ଯାହା କରିଛି, ନିଶ୍ଚୟ ଯଥାଯଥ; କାରଣ ଏଠାରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଏଠାରେ ତିରସ୍କାର ଆଦି ସହିତ କେବଳ ଦୁଃଖ ହିଁ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 36

अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् । वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै

ଏହେତୁ ଏବେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ବାକ୍‌ବିତଣ୍ଡା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ବାକ୍‌ବାଦ ଚାଲିଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସୌହାର୍ଦ୍ୟରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଶାନ୍ତଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 37

कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च । प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये

“ଏଠାରେ ବାକ୍‌ବାଦ ହୋଇସାରିଛି; ତାକୁ ଜିତି ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତେ ସେହିପରି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ—କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ, ହେ ପ୍ରିୟେ।”

Verse 38

अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् । तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः

ଏହି ଆମ ନିଜ ବିଷୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଛୁ। ତେଣୁ ହେ ଦେବୀ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାନ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ତ୍ୟାଗ କରନି।

Verse 39

शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति । किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति

ହେ ସତୀ, ଆଜି ଶିବ ମାଙ୍କଡ଼ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି—ସେ ସଦା ଏମିତି। ଅହଂକାର କ’ଣ କରିପାରିବ? ତାହାରୁ ଅନୁକୂଳତା ଓ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ମାତ୍ର ହେବ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ଅହୋ! ସତୀ ସେଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ରହିଲେ, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାର ବଶରେ।”

Verse 41

मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा

ତେବେ ମାନିନୀ ପାର୍ବତୀ ମନମଧ୍ୟରେ କହିଲେ।

Verse 42

शिवोवाच । अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः । कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः

ଶିବ କହିଲେ—“ହାୟ! ତୁମେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିଲ ନାହିଁ। ଏହି ବଳପୂର୍ବକ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେଲା? ଏବେ ଏଠାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ବିନୟ ଓ ନମ୍ର ସମର୍ପଣରେ, କିମ୍ବା ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଭାବେ?”

Verse 43

भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः । इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा

“ଏହା ହେବ—ନିଶ୍ଚୟ ହେବ; ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି ତାହା ପୁଣି ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।” ଏମିତି କହି ପ୍ରିୟା ସେତେବେଳେ ସେଠାକୁ ନିଜ ସଖୀକୁ ପଠାଇଲା।

Verse 44

समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत् । तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा

ତାପରେ ସେ ସଖୀ ଆସି, ପ୍ରିୟା କହିଥିବା କଥାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିଲା; ସେତେବେଳେ ସେ ଗିରିଜା-ତନୟ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସେ ସବୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 45

सख्युवाच । सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न । भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम्

ସଖା କହିଲା—ଭଦ୍ର, ତୁମେ ଭଲ କରିଛ। ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁନ୍ତୁ। ଏହି ଗଣମାନେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମ ପରି ଯୋଧାକୁ କିପରି ଜିତିବେ?

Verse 46

कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया । जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम्

କରାହୋଇଥାଉ କି ନହୋଇଥାଉ—ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ତୁମେ କର। ଯେ ପୁନଃ ଜିତାଯାଇଛି, ତାହା ସହିତ ସ୍ଥାୟୀ ବୈର ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः । आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି ତାଙ୍କର ଓ ନିଜ ମାତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଗଣେଶ୍ୱର ପରମ ଆନନ୍ଦ, ପ୍ରଚୁର ବଳ ଓ ମହାନ ଉନ୍ନତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 48

बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् । उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा

ତାପରେ ସେ କକ୍ଷ ବାନ୍ଧି, ଉଷ୍ଣୀଷ ବାନ୍ଧି, ଜଂଘା ଓ ଊରୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ନିର୍ଭୟ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 49

गणेश उवाच । अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा । उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः

ଗଣେଶ କହିଲେ—ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗିରିଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଗଣ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସମତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରାଯାଉ।

Verse 50

भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि । भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम्

ତୁମେ ଦ୍ୱାରପାଳ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳ—ଏହା ଅନ୍ୟଥା କିପରି ହେବ? ତୁମେ ସେଠି ନିୟୁକ୍ତ, ମୁଁ ଏଠି ନିୟୁକ୍ତ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 51

भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् । तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम्

ଯେତେବେଳେ ଏଠି ରହିବା ପାଇଁ ତୁମମାନଙ୍କର ସଙ୍କଳ୍ପ ଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଶିବଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପାଳନ କରିବା ତୁମମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।

Verse 52

इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् । सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम्

ଏବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି; ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ସାଧନ କରିବି, ହେ ବୀରମାନେ—ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛି।

Verse 53

तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् । हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः

ଏହେତୁ ହେ ସମସ୍ତ ଶିବଗଣମାନେ, ଆଦରସହିତ ମୋର ବଚନ ଶୁଣ। ବଳେ ହେଉ କି ବିନୟରେ, ପୁଣି ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः । ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ଗଣ ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଗଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 55

स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् । करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः

ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେମାନେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ। କର ଯୋଡି, କାନ୍ଧ ନମାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ମୁଖରେ ରହିଲେ।

Verse 56

तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम् । लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्

ନିଜ ଗଣମାନେ କହିଥିବା ସେଇ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ଲୋକିକ ଭାବ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେତେବେଳେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 57

शंकर उवाच श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि । यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा

ଶଙ୍କର କହିଲେ—“ହେ ଗଣମାନେ! ସମସ୍ତେ ଶୁଣ; ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ମୋର ନିଜ ଅନୁଚର, ଏବଂ ସେ ଦଳଟି ମଧ୍ୟ ଗୌରୀଙ୍କ ଗଣ।”

Verse 58

विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा । इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम्

ମୁଁ ଯଦି ବିନୟ କରେ, ତେବେ ଲୋକେ ସଦା ଏହି ଖ୍ୟାତି ହେବ ଯେ ଶମ୍ଭୁ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀର ବଶରେ; ତେଣୁ ମୋର ଗଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ।

Verse 59

कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी । एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम्

ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀତି ଏହି—ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଏକା ଗଣଟି ତ ଶିଶୁ; ସେ ଏକାକୀ କେଉଁ ବିକ୍ରମ କରିପାରିବ?

Verse 60

भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः । मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम्

ତୁମେ ଗଣମାନେ ଲୋକେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଦର୍ଶୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମେ ମୋର ନିଜ ଅନୁଚର; ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି ଏତେ ହାଲୁକାଭାବେ କିପରି ଯିବ?

Verse 61

स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः । कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति

ସ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ, ବିଶେଷକରି ପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, କିପରି ଗ୍ରହ (ହଠ) କରିବ? ଗିରିଜା ଯଦି ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏଭଳି କରିବେ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର କର୍ମଫଳ ପାଇବେ।

Verse 62

तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः । कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति

ଏହେତୁ, ହେ ମୋର ବୀରମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଆଦରସହିତ ମୋର ବଚନ ଶୁଣ। ସର୍ବଥା ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଯାହା ଭବିତବ୍ୟ, ତାହା ହେଉ।

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः । विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏପରି କହି, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଶଙ୍କର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାହ୍ୟରେ ଲୌକିକ ଚାଳଚଳନ ଦେଖାଇ ନୀରବ ହେଲେ।