कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र ददर्श रथमुत्तमम् । अद्भुतं शोभितं शश्वद्विश्वकर्मविनिर्मितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ରଥ ଦେଖିଲେ; ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ, ଶୋଭାୟମାନ, ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ।

Verse 2

शतचक्रं सुविस्तीर्णं मनोयायि मनोहरम् । प्रस्थापितं च पार्वत्या वेष्टितं पार्षदैर्वरैः

ଶତଚକ୍ରଯୁକ୍ତ, ଅତିବିସ୍ତୃତ, ମନୋବେଗେ ଗମନଶୀଳ ଓ ଅତିମନୋହର ରଥଟି ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇଲେ; ତାହା ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା।

Verse 3

समारोहत्ततोऽनंतो हृदयेन विदूयता । कार्त्तिकः परम ज्ञानी परमेशानवीर्यजः

ତାପରେ ହୃଦୟ ଦହିଯାଉଥିବା ବେଦନା ସହ ଅନନ୍ତ ସେଇ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲା। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପରମ ଜ୍ଞାନୀ, ପରମେଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବୀର୍ୟଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ।

Verse 4

तदैव कृत्तिकाः प्राप्य मुक्तकेश्यश्शुचाऽऽतुराः । उन्मत्ता इव तत्रैव वक्तुमारेभिरे वचः

ସେହି କ୍ଷଣେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୋକରେ ଆତୁର ଓ କେଶ ଖୋଲା ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଉନ୍ମତ୍ତମାନଙ୍କ ପରି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कुमाराभिषेकवर्णनं नाम पंचमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘କୁମାରାଭିଷେକବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 6

स्नेहेन वर्द्धितोऽस्माभिः पुत्रोऽस्माकं च धर्मतः । किं कुर्मः क्व च यास्यामो वयं किं करवाम ह

ସ୍ନେହରେ ଆମେ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ପାଳିଛୁ, ଏବଂ ଧର୍ମତଃ ସେ ଆମର ହିଁ। ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? କେଉଁଠିକୁ ଯିବୁ? କହ—ଆମେ କ’ଣ କରିବା?

Verse 7

इत्युक्त्वा कृत्तिकास्सर्वाः कृत्वा वक्षसि कार्त्तिकम् । द्रुतं मूर्च्छामवापुस्तास्सुतविच्छेदकारणात्

ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ କୃତ୍ତିକା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁତବିୟୋଗର କାରଣରୁ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।

Verse 8

ताः कुमारो बोधयित्वा अध्यात्मवचनेन वै । ताभिश्च पार्षदैस्सार्द्धमारुरोह रथं मुने

ହେ ମୁନି, ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବାଣୀରେ ବୋଧ କରାଇ, କୁମାର ସେମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଶିବଙ୍କ ପାର୍ଷଦଗଣ ସହ ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 9

दृष्ट्वा श्रुत्वा मंगलानि बहूनि सुखदानि वै । कुमारः पार्षदैस्सार्द्धं जगाम पितृमन्दिरम्

ବହୁ ସୁଖଦାୟକ ମଙ୍ଗଳଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, କୁମାର ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ପିତୃମନ୍ଦିର—ଶିବଧାମ—କୁ ଗଲେ।

Verse 10

दक्षेण नंदियुक्तश्च मनोयायिरथेन च । कुमारः प्राप कैलासं न्यग्रोधाऽक्षयमूलके

ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହ ଓ ନନ୍ଦି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନୋଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ରଥରେ କୁମାର ଅକ୍ଷୟମୂଳ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧସ୍ଥାନରେ କୈଲାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 11

तत्र तस्थौ कृत्तिकाभिः पार्षदप्रवरैः सह । कुमारश्शांकरिः प्रीतो नानालीलाविशारदः

ସେଠାରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ, ଶାଙ୍କରିକୁମାର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରହିଲେ—ନାନା ଲୀଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ।

Verse 12

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः । विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं समाचख्युस्तदागमम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣ—ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ—ସେଇ ପବିତ୍ର ଘଟଣାର ବିବରଣୀ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 13

तदा दृष्ट्वा च गांगेयं ययौ प्रमुदितश्शिवः । अन्यैस्समेतो हरिणा ब्रह्मणा च सुरर्षिभिः

ତେବେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର (କାର୍ତ୍ତିକେୟ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମ ପ୍ରମୁଦିତ ଶିବ ଆଗକୁ ଗଲେ। ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 14

शंखाश्च बहवो नेदुर्भेरी तूर्याण्यनेकशः । उत्सवस्तु महानासीद्देवानां तुष्टचेतसाम्

ବହୁ ଶଙ୍ଖ ନାଦିତ ହେଲା, ଭେରୀ ଓ ତୂର୍ୟ ଆଦି ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ବାଜିଲା। ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା ଉତ୍ସବ ହେଲା।

Verse 15

तदानीमेव तं सर्वे वीरभद्रादयो गणाः । कुर्वन्तः स्वन्वयुः केलिं नानातालधरस्वराः

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଗଣ ନାନା ତାଳ-ସ୍ୱର ଧରି ନାଦ କରିକରି, ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଆନନ୍ଦକ୍ରୀଡାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 16

स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्त्तनम् । जयशब्दं नमश्शब्दं कुर्वाणाः प्रीतमानसाः

ପ୍ରୀତିଭରା ମନେ ସ୍ତାବକମାନେ ସ୍ତୁତି କରିକରି ତାଙ୍କ ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ; ‘ଜୟ’ ଓ ‘ନମଃ’ ଶବ୍ଦ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 17

द्रष्टुं ययुस्तं शरजं शिवात्मजमनुत्तमम्

ସେମାନେ ନଳଜନ୍ମା, ଶିବଙ୍କ ଅନୁପମ ଓ ପରମୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 18

पार्वती मंगलं चक्रे राजमार्गं मनोहरम् । पद्मरागादिमणिभिस्संस्कृतं परितः पुरम्

ପାର୍ବତୀ ମଙ୍ଗଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ମନୋହର ରାଜମାର୍ଗ ଗଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସହର ଚାରିପାଖେ ପଦ୍ମରାଗ ଆଦି ମଣିରେ ସୁଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 19

पतिपुत्रवतीभिश्च साध्वीभिः स्त्रीभिरन्विता । लक्ष्म्यादित्रिंशद्देवीश्च पुरः कृत्वा समाययौ

ସେ ପତିବ୍ରତା ଓ ପୁତ୍ରବତୀ ସାଧ୍ବୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିବା ତିରିଶ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 20

रम्भाद्यप्सरसो दिव्यास्स स्मिता वेषसंयुताः । संगीतनर्तनपरा बभूवुश्च शिवाज्ञया

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରମ୍ଭା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ହସମୁଖରେ, ଶୋଭାମୟ ବେଶଭୂଷାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।

Verse 21

ये तं समीक्षयामासुर्गागेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रये

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଶଙ୍କର ସଦୃଶ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିହାରିଲେ, ସେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ମହାଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 22

तत्तेजसा वृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । ववंदिरे द्रुतं सर्वे कुमारं सूर्यवर्चसम्

ନିଜ ତେଜରେ ଆବୃତ ସେଇ ଶିଶୁକୁ—ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ବର୍ଚ୍ଛସ୍ବୀ କୁମାରକୁ ଦେଖି—ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଦୌଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 23

जहुर्षुर्विनतस्कंधा नमश्शब्दरतास्तदा । परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणमागताः

ସେତେବେଳେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନତ କାନ୍ଧ ସହିତ ଏବଂ 'ନମଃ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହେଲେ।

Verse 24

अहं विष्णुश्च शक्रश्च तथा देवादयोऽखिलाः । दण्डवत्पतिता भूमौ परिवार्य्य कुमारकम्

'ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା), ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା—ଦିବ୍ୟ କୁମାରଙ୍କୁ ଘେରି—ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ ପ୍ରଣାମ କରି ପଡ଼ିଗଲୁ।'

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्गिरिजा च मुदान्विता । महोत्सवं समागम्य ददर्श तनयं मुदा

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶମ୍ଭୁ ଓ ଗିରିଜା ମହୋତ୍ସବକୁ ଆସି, ହର୍ଷରେ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 26

पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः

ତେବେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ—ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବେଶ୍ୱର ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ—ପରା ଭବାନୀ ସହ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପିତୃସ୍ନେହରେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଭୁଜଙ୍ଗଭୋଗକୁ ପବିତ୍ର ଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରମଥଗଣେ ପରିବୃତ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

Verse 27

अथ शक्तिधरः स्कन्दौ दृष्ट्वा तौ पार्वतीशिवौ । अवरुह्य रथात्तूर्णं शिरसा प्रणनाम ह

ତାପରେ ଶକ୍ତିଧର ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଓ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କୁ—ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 28

उपगुह्य शिवः प्रीत्या कुमारं मूर्ध्नि शंकरः । जघ्रौ प्रेम्णा परमेशानः प्रसन्नः स्नेहकर्तृकः

ପ୍ରୀତିରେ କୁମାରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶଙ୍କର—ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ—ସ୍ନେହଭରେ ତାହାର ମସ୍ତକରେ ଚୁମ୍ବନ (ଘ୍ରାଣ) କଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ପିତୃସ୍ନେହରୁ କଲେ।

Verse 29

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ ହଠାତ୍ ଭାବାବେଗରେ ଗୁହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ମାତୃସ୍ନେହରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ ନିଜ ସ୍ତନରୁ ପ୍ରସ୍ରୁତ ଦୁଗ୍ଧ ତାକୁ ପାନ କରାଇଲେ।

Verse 30

तदा नीराजितो देवैस्सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେବମାନେ ସପତ୍ନୀକ ହୋଇ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କଲେ। ‘ଜୟ’ର ମହାଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ଆକାଶମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 31

ऋषयो ब्रह्मघोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च बहवस्तत्रोपतस्थुश्च कुमारकम्

ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ, ଗାୟକମାନେ ଗୀତରେ, ଏବଂ ଅନେକ ବାଦକମାନେ ବାଦ୍ୟସହ—ସମସ୍ତେ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 32

स्वमंकमारोप्य तदा महेशः कुमारकं तं प्रभया समुज्ज्वलम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रियाऽन्वितः पुत्रवतां वरिष्ठः

ତେବେ ମହେଶ ତେଜୋମୟ କୁମାରକୁ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଲେ; ଭବାନୀପତି ସ୍ୱୟଂ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ପୁତ୍ରବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଳି ସାକ୍ଷାତ୍ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 33

कुमारः स्वगणैः सार्द्धमाजगाम शिवालयम् । शिवाज्ञया महोत्साहैस्सह देवैर्महासुखी

କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ଶିବାଳୟକୁ ଆସିଲେ। ଶିବାଜ୍ଞାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମହୋତ୍ସାହରେ ସେ ପରମ ସୁଖୀ ହେଲେ।

Verse 34

दंपती तौ तदा तत्रैकपद्येन विरेजतुः । विवंद्यमानावृषिभिरावृतौ सुरसत्तमैः

ତେବେ ସେଠାରେ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଏକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 35

कुमारः क्रीडयामास शिवोत्संगे मुदान्वितः । वासुकिं शिवकंठस्थं पाणिभ्यां समपीडयत्

ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା କୁମାର ଶିବଙ୍କ କୋଳରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ଥ ବାସୁକି ସର୍ପକୁ ସେ ଦୁଇ ହାତରେ କୋମଳଭାବେ ଚାପିଲେ।

Verse 36

प्रहस्य भगवाञ् शंभुश्शशंस गिरिजां तदा । निरीक्ष्य कृपया दृष्ट्या कृपालुर्लीलयाकृतिम्

ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ହସି ତେବେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। କୃପାଳୁ ପ୍ରଭୁ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୟ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 37

मदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदं च परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा स गद्गदगिरो जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन विभुर्भुवनैकभर्त्ता

ସେତେବେଳେ ଗିରିଜାସହିତ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ ମଦଭରା ମୃଦୁ ସ୍ମିତ ସହ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଗଦ୍ଗଦ ହେଲା; ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ପତି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 38

अथ शंभुर्जगन्नाथो हृष्टो लौकिकवृत्तवान् । रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास कार्त्तिकम्

ତାପରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଶମ୍ଭୁ ହର୍ଷିତ ହୋଇ, ସ୍ନେହମୟ ଲୋକାଚାର ଧାରଣ କରି, ରମ୍ୟ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।

Verse 39

वेदमंत्राभिपूतैश्च सर्वतीर्थोदपूर्णकैः । सद्रत्नकुंभशतकैः स्नापया मास तं मुदा

ତାପରେ ବେଦମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ ରତ୍ନାଲଙ୍କୃତ ଶତଶତ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ—ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 40

सद्रत्नसाररचितकिरीटमुकुटांगदम् । वैजयन्ती स्वमालां च तस्मै चक्रं ददौ हरिः

ତେବେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଉତ୍ତମ ରତ୍ନସାରରେ ନିର୍ମିତ କିରୀଟ, ମୁକୁଟ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ତାହାକୁ ଦେଲେ; ସହିତ ନିଜ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ଓ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 41

शूलं पिनाकं परशुं शक्ति पाशुपतं शरम् । संहारास्त्रं च परमां विद्यां तस्मै ददौ शिवः

ଶିବ ତାହାକୁ ତ୍ରିଶୂଳ, ପିନାକ ଧନୁ, ପରଶୁ, ଶକ୍ତି, ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର, ଶର, ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପରମ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 42

अदामहं यज्ञसूत्रं वेदांश्च वेदमातरम् । कमण्डलुं च ब्रह्मास्त्रं विद्यां चैवाऽरिमर्दिनीम्

“ମୁଁ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର, ବେଦମାନେ ଓ ବେଦମାତାକୁ ଦେଲି; ଏବଂ କମଣ୍ଡଲୁ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦିନୀ ବିଜୟବିଦ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲି।”

Verse 43

गजेन्द्रं चैव वज्रं च ददौ तस्मै सुरेश्वरः । श्वेतच्छत्रं रत्नमालां ददौ वस्तुं जलेश्वरः

ସୁରେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଗଜେନ୍ଦ୍ର ଓ ବଜ୍ର ଦାନ କଲେ। ଜଲେଶ୍ୱର ବରୁଣ ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ରତ୍ନମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଅମୂଲ୍ୟ ଉପହାର ଦେଲେ॥

Verse 44

मनोयायिरथं सूर्यस्सन्नाहं च महाचयम् । यमदंडं यमश्चैव सुधाकुंभं सुधानिधिः

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନୋବେଗରେ ଚାଲୁଥିବା ରଥ, ମହା ସନ୍ନାହ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ବଡ଼ ଭଣ୍ଡାର ଦେଲେ। ଯମ ନିଜ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟ ହେଲେ। ସୁଧାନିଧି ସୁଧାକୁମ୍ଭ ଓ ଅମୃତନିଧି ପ୍ରଦାନ କଲେ॥

Verse 45

हुताशनो ददौ प्रीत्या महाशक्तिं स्वसूनवे । ददौ स्वशस्त्रं निरृतिर्वायव्यास्त्रं समीरणः

ହୁତାଶନ ଅଗ୍ନି ପ୍ରୀତିରେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ମହାଶକ୍ତି ଦେଲେ; ନିରୃତି ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ସମୀରଣ (ବାୟୁ) ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।

Verse 46

गदां ददौ कुबेरश्च शूलमीशो ददौ मुदा । नानाशस्त्राण्युपायांश्च सर्वे देवा ददुर्मुदा

କୁବେର ହର୍ଷରେ ଗଦା ଦେଲେ; ଈଶ୍ୱର ଶିବ ମୁଦାରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତା ହର୍ଷରେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉପାୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 47

कामास्त्रं कामदेवोऽथ ददौ तस्मै मुदान्वितः । गदां ददौ स्वविद्याश्च तस्मै च परया मुदा

ତାପରେ ହର୍ଷିତ କାମଦେବ ତାହାକୁ କାମାସ୍ତ୍ର ଦେଲେ; ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଗଦା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ନିଜ ଗୁହ୍ୟ ବିଦ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 48

क्षीरोदोऽमूल्यरत्नानि विशिष्टं रत्ननूपुरम् । हिमालयो हि दिव्यानि भूषणान्यंशुकानि च

କ୍ଷୀରସାଗର ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନମାନେ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ରତ୍ନଖଚିତ ନୂପୁରଯୁଗଳ ଅର୍ପଣ କଲା; ହିମାଳୟ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 49

चित्रबर्हणनामानं स्वपुत्रं गरुडो ददौ । अरुणस्ताम्रचूडाख्यं बलिनं चरणायुधम्

ଗରୁଡ ନିଜ ପୁତ୍ର ‘ଚିତ୍ରବର୍ହଣ’କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଅରୁଣ ‘ତାମ୍ରଚୂଡ’ ନାମକ ବଳବାନକୁ ଦେଲେ, ଯାହାର ଆୟୁଧ ତାହାର ଚରଣ ଥିଲା।

Verse 50

पार्वती सस्मिता हृष्टा परमैश्वर्यमुत्तमम् । ददौ तस्मै महाप्रीत्या चिरंजीवित्वमेव च

ସସ୍ମିତ ଓ ହର୍ଷିତ ପରମେଶ୍ୱରୀ ପାର୍ବତୀ ମହାପ୍ରୀତିରେ ତାହାକୁ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏବଂ ଚିରଞ୍ଜୀବିତ୍ୱର ବର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 51

लक्ष्मीश्च संपदं दिव्यां महाहारं मनोहरम् । सावित्री सिद्धविद्यां च समस्तां प्रददौ मुदा

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଓ ମନୋହର ମହାହାର ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟା ଦାନ କଲେ।

Verse 52

अन्याश्चापि मुने देव्यो यायास्तत्र समागताः । स्वात्मवत्सु ददुस्तस्मै तथैव शिशुपालिकाः

ହେ ମୁନେ! ସେଠାରେ ସମାଗତ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁପାଳିକାମାନଙ୍କ ପରି, ନିଜ ସନ୍ତାନସମ ସ୍ନେହରେ ତାହାକୁ ନିଜ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 53

महामहोत्सवस्तत्र बभूव मुनिसत्तम । सर्वे प्रसन्नतां याता विशेषाच्च शिवाशिवौ

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ମହାମହୋତ୍ସବ ହେଲା। ସମସ୍ତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ—ବିଶେଷତଃ ଶିବ ଓ ଶିବା (ଶକ୍ତି) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 54

एतस्मिन्नंतरे काले प्रोवाच प्रहसन् मुदा । मुने ब्रह्मादिकान् देवान् रुद्रो भर्गः प्रतापवान्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ମୁନି, ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଭର୍ଗ-ରୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ମୃଦୁହାସ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । सर्वथाहं प्रसन्नोस्मि वरान्वृणुत ऐच्छिकान्

ଶିବ କହିଲେ—ହେ ହରି, ହେ ବିଧାତା, ହେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ! ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ସର୍ବଥା ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଚୟନ କର।

Verse 56

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्मुनेविष्ण्वादयस्सुराः । सर्वे प्रोचुः प्रसन्नास्या देवं पशुपतिं प्रभुम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 57

कुमारेण हतो ह्येष तारको भविता प्रभो । तदर्थमेव संजातमिदं चरितमुत्तमम्

ହେ ପ୍ରଭୁ, କୁମାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ତାରକାସୁର ନିହତ ହେବ। ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

Verse 58

तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हन्तुमुद्यता । आज्ञां देहि कुमाराय स तं हंतुं सुखाय नः

ତେଣୁ ଆମେ ଆଜି ହିଁ ତାରକାସୁରକୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବାହାରିବୁ। ଆମ ସୁଖ ପାଇଁ ତାକୁ ବଧ କରିବାକୁ କୁମାରଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 59

ब्रह्मोवाच । तथेति मत्वा स विभुर्दत्तवांस्तनयं तदा । देवेभ्यस्तारकं हंतुं कृपया परिभावितः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତଥାସ୍ତୁ' ମନେକରି, ସେହି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ କରୁଣାବଶତଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାରକାସୁରକୁ ବଧ କରିବାକୁ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 60

शिवाज्ञया सुरास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखास्तदा । पुरस्कृत्य गुहं सद्यो निर्जग्मुर्मिलिता गिरेः

ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗୁହ (କୁମାର/କାର୍ତ୍ତିକେୟ)ଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ରଖି, ଏକତ୍ର ହୋଇ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପର୍ବତରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 61

बहिर्निस्सृत्य कैलासात्त्वष्टा शासनतो हरेः । विरेचे नगरं रम्यमद्भुतं निकटे गिरेः

କୈଲାସରୁ ବାହାରି, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ପର୍ବତ ସମୀପରେ ରମ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 62

तत्र रम्यं गृहं दिव्यमद्भुतं परमो ज्ज्वलम् । गुहार्थं निर्ममे त्वष्टा तत्र सिंहासनं वरम्

ସେଠାରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ରମ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପରମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୃହକୁ ପବିତ୍ର ଗୁହା-ନିବାସ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ତାହାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 63

तदा हरिस्सुधीर्भक्त्या कारयामास मंगलम् । कार्त्तिकस्याभिषेकं हि सर्वतीर्थजलैस्सुरैः

ତେବେ ସୁଧୀ ଓ ଭକ୍ତ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଙ୍ଗଳ କର୍ମ କରାଇଲେ। ଦେବମାନେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଜଳ ଆଣି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 64

सर्वथा समलंकृत्य वासयामास संग्रहम् । कार्त्तिकस्य विधिं प्रीत्या कारयामास चोत्सवम्

ସମସ୍ତକୁ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ କରି ସେ ସମଗ୍ର ସମାବେଶକୁ ସୁବିଧାରେ ବସାଇଲେ। ପ୍ରୀତିରେ କାର୍ତ୍ତିକଙ୍କ ବିଧି-ବିଧାନ କରାଇ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ ଆୟୋଜନ କଲେ।

Verse 65

ब्राह्मांडाधिपतित्वं हि ददौ तस्मै मुदा हरिः । चकार तिलकं तस्य समानर्च सुरैस्सह

ତେବେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତ୍ୟ ଦାନ କଲେ; ତାହାର କପାଳରେ ତିଳକ ଲଗାଇ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ।

Verse 66

प्रणम्य कार्त्तिकं प्रीत्या सर्वदेवर्षिभिस्सह । तुष्टाव विविधस्स्तोत्रैः शिवरूपं सनातनम्

କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ତାହାରେ ପ୍ରକଟିତ ସନାତନ ଶିବରୂପକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 67

वरसिंहासनस्थो हि शुशुभेऽतीव कार्तिकः । स्वामिभावं समापन्नो ब्रह्मांडस्यासि पालकः

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସ୍ୱାମୀଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପାଳକ ହେଲେ।