तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra

Verse 1

ब्रह्मोवाच । देवदेव गुह स्वामिञ्शांकरे पार्वतीसुत । न शोभते रणो विष्णु तारकासुरयोर्वृथा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ଗୁହ, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଶଙ୍କରଜ ପାର୍ବତୀସୁତ! ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାରକାସୁରଙ୍କ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ; ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 2

विष्णुना न हि वध्योऽसौ तारको बलवानति । मया दत्तवरस्तस्मात्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାରକ ବଧ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ। ମୁଁ ତାକୁ ବର ଦେଇଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 3

नान्यो हंतास्य पापस्य त्वां विना पार्वतीसुत । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे महाप्रभो

ହେ ପାର୍ବତୀସୁତ! ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ପାପୀକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋର ବଚନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

सन्नद्धो भव दैत्यस्य वधायाशु परंतप । तद्वधार्थं समुत्पन्नः शंकरात्त्वं शिवासुत

ହେ ପରନ୍ତପ! ସେଇ ଦୈତ୍ୟର ବଧ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜ ହେଅ। ତାହାର ସଂହାରାର୍ଥେ ହିଁ ତୁମେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ—ଶଙ୍କରଜ, ହେ ଶିବସୁତ।

Verse 5

रक्ष रक्ष महावीर त्रिदशान्व्यथितान्रणे । न बालस्त्वं युवा नैव किं तु सर्वेश्वरः प्रभुः

“ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାବୀର! ରଣରେ ବ୍ୟଥିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ନ ବାଳକ, ନ କେବଳ ଯୁବା; ତୁମେ ତ ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ।”

Verse 6

शक्रं पश्य तथा विष्णुं व्याकुलं च सुरान् गणान् । एवं जहि महादैत्यं त्रैलोक्यं सुखिनं कुरु

“ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଖ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ଏବଂ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦେଖ। ତେଣୁ ଏହିପରି ଭାବେ ସେଇ ମହାଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କରି ତ୍ରିଲୋକକୁ ସୁଖୀ କର।”

Verse 7

अनेन विजितश्चेन्द्रो लोकपालैः पुरा सह । विष्णुश्चापि महावीरो तर्जितस्तपसो बलात्

ଏହି ତପୋବଳରେ ପୂର୍ବେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜିତାଗଲା; ଏବଂ ମହାବୀର ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ତପସ୍‌ର ପ୍ରଭାବରେ ତର୍ଜିତ ହୋଇ ନିରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 8

त्रैलोक्यं निर्जितं सर्वमसुरेण दुरात्मना । इदानीं तव सान्निध्यात्पुनर्युद्धं कृतं च तैः

ଦୁରାତ୍ମା ଅସୁର ତ୍ରିଲୋକ ସମଗ୍ରକୁ ଜିତିଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे तारकवाक्यशक्रविष्णुवी रभद्रयुद्धवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘ତାରକଙ୍କ ବଚନ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର-ଯୁଦ୍ଧବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचः कुमारः शंकरात्मजः । विजहास प्रसन्नात्मा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋର ଏହି ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ଶଙ୍କରପୁତ୍ର କୁମାର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତରେ ମୃଦୁ ହସି “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 11

विनिश्चित्यासुरवधं शांकरिस्स महा प्रभुः । विमानादवतीर्याथ पदातिरभवत्तदा

ଅସୁରବଧକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ସେନାପତି ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ପଦେ ପଦେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 12

पद्भ्यां तदासौ परिधावमानो रेजेऽतिवीरः शिवजः कुमारः । करे समादाय महाप्रभां तां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तिदीप्ताम्

ତେବେ ଶିବପୁତ୍ର ଅତିବୀର କୁମାର ପଦେ ପଦେ ବେଗରେ ଧାଉଥିବାବେଳେ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ମହା ଉଲ୍କା ପରି ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ମହାପ୍ରଭା ଶକ୍ତି ଥିଲା।

Verse 13

दृष्ट्वा तमायातमतिप्रचंडमव्याकुलं षण्मुखमप्रमेयम् । दैत्यो बभाषे सुरसत्तमान्स कुमार एष द्विषतां प्रहंता

ଅତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବ୍ୟାକୁଳ, ଅପ୍ରମେୟ ଷଣ୍ମୁଖ କୁମାର ଆଗେଇ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହି କୁମାର ଶତ୍ରୁନାଶକ।”

Verse 14

अनेन साकं ह्यहमेकवीरो योत्स्ये च सर्वानहमेव वीरान् । गणांश्च सर्वानपि घातयामि सलोकपालान्हरिनायकांश्च

ଏହାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଏକା ଏକ ବୀର ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିହତ କରିବି, ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଓ ହରିସେନାନାୟକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

इत्येवमुक्त्वा स तदा महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धुम् । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको देववरान्बभाषे

ଏପରି କହି ମହାବଳୀ ତାରକ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ସେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଧରିଲା ଏବଂ ପରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 16

तत्र विष्णुश्छली दोषी ह्यविवेकी विशे षतः । बलिर्येन पुरा बद्धश्छलमाश्रित्य पापतः

ସେ ବିଷୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ ଛଳୀ, ଦୋଷୀ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅବିବେକୀ; କାରଣ ସେ ପୂର୍ବେ ପାପରୂପେ ଛଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ରାଜା ବଳିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିଲେ।

Verse 17

पुरैताभ्यां कृतं कर्म विरुद्धं वेदमार्गतः । तच्छृणुध्वं मया प्रोक्तं वर्णयामि विशेषतः

ପୂର୍ବେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ କରିଥିବା କର୍ମ ବେଦମାର୍ଗର ବିରୋଧୀ ଥିଲା। ମୋ କଥା ଶୁଣ—ଏବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ବିଶେଷରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 19

तेनैव यत्नतः पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ । शिरौहीनौ कृतौ धौर्त्याद्वेदमार्गो विवर्जितः

ସେଇ ଏକେ ଜଣ ପୂର୍ବେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—ଏହି ଦୁଇ ଅସୁରଙ୍କୁ ଶିରୋହୀନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଧୂର୍ତ୍ତ ଅଧର୍ମରେ ବେଦମାର୍ଗ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲା।

Verse 20

मोहिनीरूपतोऽनेन पंक्तिभेदः कृतो हि वै । देवासुरसुधापाने वेदमार्गो विगर्हितः

ଏହିଜଣ ମୋହିନୀରୂପ ଧାରଣ କରି ପଙ୍କ୍ତିଭେଦ କରିଥିଲେ। ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଅମୃତପାନରେ ବେଦମାର୍ଗର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନିନ୍ଦିତ ଓ ଅବହେଳିତ ହେଲା।

Verse 21

रामो भूत्वा हता नारी वाली विध्वंसितो हि सः । पुनर्वैश्रवणो विप्रौ हतो नीतिर्हता श्रुतेः

ରାମ ହୋଇ ଏକ ନାରୀ ହତ ହେଲା, ଏବଂ ବାଳୀ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଲା। ପୁନଃ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ରୂପେ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ନୀତି ଆହତ ହେଲା ଓ ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯେନ ଘାୟଲ ହେଲା।

Verse 22

पापं विना स्वकीया स्त्री त्यक्ता पापरतेन यत् । तत्रापि श्रुतिमार्गश्च ध्वंसितस्स्वार्थहेतवे

ପାପରେ ରତ ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦୋଷ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥହେତୁରେ ଶ୍ରୁତିମାର୍ଗ (ବେଦଧର୍ମ) ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ।

Verse 23

स्वजनन्याश्शिरश्छिन्नमवतारे रसाख्यके । गुरुपुत्रापमानश्च कृतोऽनेन दुरात्मना

‘ରସ’ ନାମକ ଅବତାରରେ ସେ ଦୁରାତ୍ମା ନିଜ ଜନନୀର ଶିର ଛେଦ କଲା; ଏବଂ ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ମହା କଳଙ୍କ ଆଣିଲା।

Verse 24

कृष्णो भूत्वान्यनार्यश्च दूषिताः कुलधर्मतः । श्रुतिमार्गं परित्यज्य स्वविवाहाः कृतास्तथा

‘କୃଷ୍ଣ’ ହୋଇ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରି ସେମାନେ କୁଳଧର୍ମରେ ଦୂଷିତ ହେଲେ; ଶ୍ରୁତିର ବୈଦିକ ମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ବିବାହ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 25

पुनश्च वेदमार्गो हि निंदितो नवमे भवे । स्थापितं नास्तिकमतं वेदमार्गविरोधकृत्

ପୁନର୍ବାର ନବମ ଅବତାରରେ ବୈଦିକ ମାର୍ଗ ନିନ୍ଦିତ ହେଲା; ଏବଂ ବେଦମାର୍ଗବିରୋଧୀ ନାସ୍ତିକ ମତ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 26

एवं येन कृतं पापं वेदमार्गं विसृज्य वै । स कथं विजयेद्युद्धे भवेद्धर्मवतांवरः

ଏପରି ଯେ ଜଣେ ବେଦମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ପାପ କରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ବିଜୟୀ ହେବ? କିମ୍ବା ଧର୍ମବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିପରି ହେବ?

Verse 27

भ्राता ज्येष्ठश्च यस्तस्य शक्रः पापी महान्मतः । तेन पापान्यनेकानि कृतानि निजहेतुतः

ତାହାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମହାପାପୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ; କାରଣ ସ୍ୱାର୍ଥହେତୁ ସେ ଅନେକ ପାପକର୍ମ କରିଥିଲା।

Verse 28

निकृत्तो हि दितेर्गर्भस्स्वार्थ हेतोर्विशेषतः । धर्षिता गौतमस्त्री वै हतो वृत्रश्च विप्रजः

ନିଶ୍ଚୟ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ବିଶେଷତଃ ସ୍ୱାର୍ଥହେତୁରେ କାଟି ନିକୃତ କରାଗଲା; ଗୌତମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ଷିତା ହେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଜ ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ହତ ହେଲା।

Verse 29

विश्वरूपद्विजातेर्वै भागिनेयस्य यद्गुरोः । निकृत्तानि च शीर्षाणि तदध्वाध्वंसितश्श्रुतेः

ପ୍ରକୃତରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଗୁରୁ ଏବଂ ଭଣଜାଙ୍କର ଯେଉଁ ମସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ କଟାଯାଇଥିଲା, ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ସେହି ମାର୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହୋଇଥିଲା ।

Verse 30

कृत्वा बहूनि पापानि हरिश्शक्रः पुनःपुनः । तेजोभिर्विहतावेव नष्टवीर्यौ विशेषतः

ବାରମ୍ବାର ଅନେକ ପାପ କରିବା ହେତୁ, ହରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ ବିଶେଷ ଭାବରେ ନିଜର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ ହରାଇଲେ ।

Verse 31

तयोर्बलेन नो यूयं संग्रामे जयमाप्स्यथ । किमर्थं मूढतां प्राप्य प्राणांस्त्यक्तुमिहागताः

ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବଳରେ ତୁମେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ମୋହବଶତଃ ଏଠାକୁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଆସିଛ?

Verse 32

जानन्तौ धर्ममेतौ न स्वार्थलंपटमानसौ । धर्मं विनाऽमराः कृत्यं निष्फलं सकलं भवेत्

ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲିପ୍ତ ନଥିଲା । ହେ ଦେବଗଣ, ଧର୍ମ ବିନା ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ ।

Verse 33

महाधृष्टाविमौ मेद्य कृतवंतौ पुरश्शिशुम् । अहं बालं वधिष्यामि तयोस्सोऽपि भविष्यति

ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୃଷ୍ଟ; ଏଠାରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଶିଶୁକୁ କଳୁଷିତ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ବାଳକକୁ ବଧ କରିବି; ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗତି ହେବ।

Verse 34

किं बाल इतो यायाद्दूरं प्राणपरीप्सया । इत्युक्तोद्दिश्य च हरी वीरभद्रमुवाच सः

“ହେ ବାଳକ, ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷାର ଆଶାରେ ତୁ ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ କାହିଁକି ଯିବୁ?” ଏମିତି କହି ହରି ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा तु विधूय पुण्यं निजं स तन्निंदनकर्मणा वै । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धवतां वरिष्ठः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏମିତି କହି, ନିନ୍ଦାକର୍ମଦ୍ୱାରା ନିଜ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାରକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି-ଶସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 37

तं बालान्तिकमायातं तारकासुरमोजसा । आजघान च वज्रेण शक्रो गुहपुरस्सरः

ତେବେ ବଳରେ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ ବାଳକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ତାରକାସୁରକୁ, ଗୁହଙ୍କ ଆଗରେ ଆଗୁଆ ହୋଇ ଶକ୍ର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।

Verse 38

तेन वज्रप्रहारेण तारको जर्जरीकृतः । भूमौ पपात सहसा निंदाहतबलः क्षणम्

ସେଇ ବଜ୍ରସମ ପ୍ରହାରରେ ତାରକ ଚୁର୍ଣ୍ଣବିଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ନିନ୍ଦା ଓ ଅପମାନର ଭାରେ ତାହାର ବଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସହସା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 39

पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्रुषा । पुरंदरं गजस्थं हि पातयामास भूतले

ପଡିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣି ଉଠି କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପ୍ରହାର କଲା। ଗଜାରୋହୀ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ସେ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲା।

Verse 40

हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे । सेनायां निर्जराणां हि तद्दृष्ट्वा क्लेश आविशत्

ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପତିତ ହେବା ସହିତ ମହା ହାହାକାର ହେଲା। ତାହା ଦେଖି ଅମର ଦେବମାନଙ୍କ ସେନାରେ କ୍ଲେଶ ଓ ବ୍ୟାକୁଳତା ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 41

तारकेणाऽपि तत्रैव यत्कृतं कर्म दुःखदम् । स्वनाशकारणं धर्मविरुदं तन्निबोध मे

ମୋ କଥାରୁ ବୁଝ—ତାରକ ସେଠି ଯେ କର୍ମ କଲା, ତାହା ଦୁଃଖଦାୟକ, ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଏବଂ ନିଜ ନାଶର କାରଣ ଥିଲା।

Verse 42

पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य वै । पुनरुद्वज्रघातेन शक्रमाताडयद्भृशम्

ପତିତ ଜନକୁ ପାଦରେ ଦଳି, (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ହାତରୁ ବଜ୍ର ଛିନିନେଲା। ପୁଣି ସେହି ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 43

एवं तिरस्कृतं दृष्ट्वा शक्रविष्णुप्रतापवान् । चक्रमुद्यस्य भगवांस्तारकं स जघान ह

ଏଭଳି ତିରସ୍କୃତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ଦୀପ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଚକ୍ର ଉଠାଇ ତାରକକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 44

चक्रप्रहाराभितो निपपात क्षितौ हि सः । पुनरुत्थाय दैत्येन्द्रशक्त्या विष्णुं जघान तम्

ଚକ୍ରର ପ୍ରହାରରେ ସବୁଦିଗରୁ ଆହତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ପୁଣି ଉଠି, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରର ଶକ୍ତି-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 45

तेन शक्तिप्रहारेण पतितो भुवि चाच्युतः । करो महानासीच्चुक्रुशुश्चाऽतिनिर्जराः

ସେଇ ଶକ୍ତି-ପ୍ରହାରରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ମହା କୋଳାହଳ ହେଲା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମରମାନେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 46

निमेषेण पुनर्विष्णुर्यावदुत्तिष्ठते स्वयम् । तावत्स वीरभद्रो हि तत्क्षणादागतोऽसुरम्

ଚକ୍ଷୁ ନିମେଷ ମାତ୍ରେ, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଉଠିବା ପୂର୍ବରୁ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହିଁ ବୀରଭଦ୍ର ଆସି ସେ ଅସୁରଙ୍କୁ ଘେରିଲେ।

Verse 47

त्रिशूलं च समुद्यम्य वीरभद्रः प्रतापवान् । तारकं दितिजाधीशं जघान प्रसभं बली

ତେବେ ପ୍ରତାପବାନ ବୀରଭଦ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ ଦିତିଜମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ତାରକକୁ ଅପ୍ରତିହତ ବଳରେ ବଳପୂର୍ବକ ନିହତ କଲେ।

Verse 48

तत्त्रिशूलप्रहारेण स पपात क्षितौ तदा । पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः

ସେଇ ତ୍ରିଶୂଳ ପ୍ରହାରରେ ସେ ତେବେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲା। ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ ତାରକ ପୁନଃ ଉଠିଲା।

Verse 49

कृत्वा क्रोधं महावीरस्सकलासुरनायकः । जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि

ତେବେ କ୍ରୋଧେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ସେଇ ମହାବୀର, ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କ ନାୟକ, ନିଜ ପରମ ଶକ୍ତିରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପ୍ରହାର କଲା।

Verse 50

वीरभद्रोऽपि पतितो भूतले मूर्छितः क्षणम् । तच्छक्त्या परया क्रोधान्निहतो वक्षसि धुवम्

ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ। ସେଇ ପରମ ଶକ୍ତିରେ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆହତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧବଶେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନିପତିତ ହେଲେ।

Verse 51

सगणश्चैव देवास्ते गंधर्वोरगराक्षसाः । हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च मुहुर्मुहुः

ତେବେ ସେଇ ଦେବମାନେ ନିଜ ଗଣସହିତ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ହା ହା’ ଭଳି ମହାବିଲାପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 52

निमेषमात्रात्सहसा महौजास्स वीरभद्रो द्विषतां निहंता । त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया विरेजे

ନିମେଷମାତ୍ରରେ ସେଇ ମହାଓଜସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁନିହନ୍ତା ବୀରଭଦ୍ର ହଠାତ୍ ଉଠିଦାଉଡ଼ିଲେ; ତଡିତ୍-ପ୍ରକାଶ ସଦୃଶ ଜାଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଦ୍ୟମ୍ୟ କରି, ଉଗ୍ର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 53

स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूर्येन्दुबिम्बाग्निसमानमंडलम् । महाप्रभं वीरभयावहं परं कालाख्यमत्यंतकरं महोज्ज्वलम्

ନିଜ ରୋଚିଷାରେ ସେ ଦିଗ୍‌ବିତାନ ସମଗ୍ରକୁ ଆଲୋକିତ କଲା; ତାହାର ମଣ୍ଡଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ସମାନ ଥିଲା। ସେ ପରମ ମହାପ୍ରଭ, ବୀରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେବାଳା, ‘କାଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂହାରକ ଓ ମହୋଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 54

यावत्त्रिशूलेन तदा हंतुकामो महाबलः । वीरभद्रोऽसुरं यावत्कुमारेण निवारितः

ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ତ୍ରିଶୂଳରେ ସେଇ ଅସୁରକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, କୁମାର ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ନିବାରିଲେ।