कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)

Verse 1

नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ ततः किमभवद्विधे । वदेदानीं कृपातस्तु शिवलीलासमन्वितम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ହେ ବିଧାତା! ତାପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ଏବେ କୃପାକରି ଶିବଲୀଳା ସହିତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । कृत्तिकाभिर्गृहीते वै तस्मिञ्शंभुसुते मुने । कश्चित्कालो व्यतीयाय बुबुधे न हिमाद्रिजा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ କୃତ୍ତିକାମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ କିଛି ସମୟ ବିତିଗଲା; ତଥାପି ହିମାଦ୍ରିକନ୍ୟା (ପାର୍ବତୀ) ତାହା ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 3

तस्मिन्नवसरे दुर्गा स्मेराननसरोरुहा । उवाच स्वामिनं शंभुं देवदेवेश्वरं प्रभुम्

ସେହି ଅବସରରେ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ଭରା କମଳମୁଖୀ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ—ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—କହିଲେ।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कार्त्तिकेयान्वेषणनन्दिसंवादवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଚତୁର୍ଥ କୁମାରଖଣ୍ଡରେ ‘କାର୍ତ୍ତିକେୟାନ୍ୱେଷଣ ଓ ନନ୍ଦିସଂବାଦବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

कृपया योगिषु श्रेष्ठो विहारैस्तत्परोऽभवः । रतिभंगः कृतो देवैस्तत्र मे भवता भव

କୃପାବଶେ, ହେ ଯୋଗିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ କ୍ରୀଡାମୟ ବିହାରରେ ତତ୍ପର ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ରତି-ସଂଯୋଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ସେ ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋ ପକ୍ଷରେ ରୁହନ୍ତୁ—ମୋ ସହ ଦଢ଼ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 6

भूमौ निपतितं वीर्यं नोदरे मम ते विभो । कुत्र यातं च तद्देव केन दैवेन निह्णुतम्

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ! ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେଇ ବୀର୍ୟ ମୋ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲା ନାହିଁ। ହେ ଦେବ! ସେ କେଉଁଠି ଗଲା, ଏବଂ କେଉଁ ଦୈବ ବିଧାନରେ ଗୁପ୍ତ ହେଲା?

Verse 7

कथं मत्स्वामिनो वीर्यममोघं ते महेश्वर । मोघं यातं च किं किंवा शिशुर्जातश्च कुत्रचित्

ହେ ମହେଶ୍ୱର! ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଅମୋଘ ଶକ୍ତି (ବୀର୍ୟ) କିପରି ନିଷ୍ଫଳ ହେବ? କିମ୍ବା ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା କି? ଅଥବା କେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି କି?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । पार्वतीवचनं श्रुत्वा प्रहस्य जगदीश्वरः । उवाच देवानाहूय मुनींश्चापि मुनीश्वर

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜଗଦୀଶ୍ୱର (ଶିବ) ହସିଲେ। ପରେ ମୁନିଶ୍ୱର ସେ ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।

Verse 9

महेश्वर उवाच । देवाः शृणुत मद्वाक्यं पार्वतीवचनं श्रुतम् । अमोघं कुत्र मे वीर्यं यातं केन च निह्नुतम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁଁ କହୁଛି। ମୋର ଅମୋଘ ବୀର୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା, ଏବଂ କିଏ ତାହାକୁ ଲୁଚାଇଲା?

Verse 10

सभयं नापतत्क्षिप्रं स चेद्दंडं न चार्हति । शक्तौ राजा न शास्ता यः प्रजाबाध्यश्च भक्षकः

ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ଶୀଘ୍ର ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ସେ ରାଜଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ରାଜା ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଦମନ କରେନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ପ୍ରଜାପୀଡକ ଭକ୍ଷକ ହୋଇଯାଏ।

Verse 11

शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा समालोच्य परस्परम् । ऊचुस्सर्वे क्रमेणैव त्रस्तास्तु पुरतः प्रभोः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆଲୋଚନା କଲେ; ପରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ କ୍ରମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ।

Verse 12

विष्णुरुवाच । ते मिथ्यावादिनस्संतु भारते गुरुदारिकाः । गुरुनिन्दारताश्शश्वत्त्वद्वीर्यं यैश्च निह्नुतम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଭାରତରେ ଯେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ସେମାନେ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ଯେମାନେ ତୁମ ଶାଶ୍ୱତ ବୀର୍ୟ-ଯଶକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ଲୁଚାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଗୁରୁନିନ୍ଦାରେ ରତ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । त्वद्वीर्यं निह्नुतं येन पुण्यक्षेत्रे च भारते । स नाऽन्वितो भवेत्तत्र सेवने पूजने तव

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଭାରତର ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେ ତୁମ ବୀର୍ୟଶକ୍ତିକୁ ଲୁଚାଏ, ସେ ତଥା ତୁମ ସେବା ଓ ପୂଜାରେ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 14

लोकपाला ऊचुः । त्वदवीर्यं निह्नुतं येन पापिना पतितभ्रमात् । भाजनं तस्य सोत्यन्तं तत्तपं कर्म संततिम्

ଲୋକପାଳମାନେ କହିଲେ—ପତିତ ମୋହରେ ଯେ ପାପୀ ତୁମ ବୀର୍ୟକୁ ଗୁପ୍ତ କରିଛି, ସେ ତାହାର ଫଳଭୋଗର ପାତ୍ର ହେଉ; ତାହାର ତପ ଓ କର୍ମର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁ ରହୁ।

Verse 15

देवा ऊचुः । कृत्वा प्रतिज्ञां यो मूढो नाऽऽपादयति पूर्णताम् । भाजनं तस्य पापस्य त्वद्वीर्यं येन निह्नुतम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଯେ ମୂଢ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ନେଇଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ଦିବ୍ୟ ବୀର୍ୟ ନିହ୍ନୁତ ହୋଇଛି, ସେ ସେହି ପାପର ପାତ୍ର ହେଉ।

Verse 16

देवपत्न्य ऊचुः । या निदति स्वभर्तारं परं गच्छति पूरुषम् । मातृबन्धुविहीना च त्वद्वीर्यं निह्नुतं यया

ଦେବପତ୍ନୀମାନେ କହିଲେ—ଯେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ପରପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଯେ ମାତା ଓ ବନ୍ଧୁବିହୀନା, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଗୋପିତ—ତାହାର କଥା କହି ଏହି ଆଚରଣକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତୁ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा देवदेवेश्वरो हरः । कर्म्मणां साक्षिणश्चाह धर्मादीन्सभयं वचः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ହର, ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ ଧର୍ମ ଆଦିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଭରା ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 18

श्रीशिव उवाच । देवैर्न निह्नुतं केन तद्वीर्यं निह्नुतं ध्रुवम् । तदमोघं भगवतो महेशस्य मम प्रभोः

ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ—ସେ ବୀର୍ୟ ଦେବମାନେ ଗୋପନ କରିନାହାନ୍ତି; ପ୍ରକୃତରେ ତାହାକୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଗୋପନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ସେ ଶକ୍ତି ଅମୋଘ, କାରଣ ତାହା ମୋ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର।

Verse 19

यूयं च साक्षिणो विश्वे सततं सर्वकर्मणाम् । युष्माकं निह्नुतं किम्वा किं ज्ञातुं वक्तुमर्हथ

ତୁମେ ହିଁ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସାକ୍ଷୀ, ସଦା ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଦେଖୁଛ। ତେବେ ତୁମଠାରୁ କ’ଣ ଗୋପନ ହେବ? ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣ ନାହ—ଏବଂ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ?

Verse 20

ब्रह्मोवाच । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा सभायां कंपिताश्च ते । परस्परं समालोक्य क्रमेणोचुः पुराः प्रभोः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଇଶ୍ୱରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେମାନେ ସଭାରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ। ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୁରମାନେ କ୍ରମେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । रते तु तिष्ठतो वीर्यं पपात वसुधातले । मया ज्ञातममोघं तच्छंकरस्य प्रकोपतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ରତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ତାହାର ବୀର୍ୟ୍ୟ ବସୁଧାତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରକୋପରୁ ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ ତାହା ଅମୋଘ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 22

क्षितिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तद्वह्नो न्यक्षिपं पुरा । अतोऽत्र दुर्वहं ब्रह्मन्नबलां क्षंतुमर्हसि

ପୃଥିବୀ କହିଲା—ସେ ବୀର୍ୟ୍ୟ ଧାରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ଥିଲି, ତେଣୁ ପୂର୍ବେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲି। ଏହେତୁ ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏଠାରେ ତାହା ବହନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବହ; ମୁଁ ଅବଳା, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 23

वह्निरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोहं तव शंकर पर्वते । कैलासे न्यक्षिपं सद्यः कपोतात्मा सुदुस्सहम्

ଅଗ୍ନି କହିଲା—ହେ ଶଙ୍କର! ପର୍ବତରେ ସେ ବୀର୍ୟ୍ୟ ବହନ କରିବାକୁ ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ଥିଲି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ଥିବାରୁ, କପୋତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ସତ୍ୱର ତାହାକୁ କୈଲାସରେ ନିକ୍ଷେପ କଲି।

Verse 24

गिरिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोऽहं तव शंकर लोकप । गंगायां प्राक्षिपं सद्यो दुस्सहं परमेश्वर

ଗିରି କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର, ଲୋକପାଳ! ତୁମର ବୀର୍ୟ‑ତେଜକୁ ମୁଁ ସହିପାରୁନି। ତେଣୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସେଇ ଦୁସ୍ସହ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ସତ୍ୱର ଗଙ୍ଗାରେ ନିକ୍ଷେପ କଲି।

Verse 25

गंगोवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तव शंकर लोकप । व्याकुलाऽति प्रभो नाथ न्यक्षिपं शरकानने

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍କର, ଲୋକପାଳ! ତୁମର ବୀର୍ୟ‑ତେଜକୁ ମୁଁ ସହିପାରୁନି। ଅତି ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ହେ ପ୍ରଭୁ ନାଥ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଶରକାନନ (ନଳବନ) ମଧ୍ୟରେ ନିକ୍ଷେପ କଲି।

Verse 26

वायुरुवाच । शरेषु पतितं वीर्यं सद्यो बालो बभूव ह । अतीव सुन्दरश्शम्भो स्वर्नद्याः पावने तटे

ବାୟୁ କହିଲେ—ଶରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀର୍ୟ ପତିତ ହେବାମାତ୍ରେ ସତ୍ୱର ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ହେ ଶମ୍ଭୋ, ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣା ନଦୀର ପାବନ ତଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 27

विष्णुस्त्वं जगतां व्यापी नान्यो जातोसि शांभव । यथा न केषां व्याप्यं च तत्सर्वं व्यापकं नभः

ହେ ଶାମ୍ଭବ! ତୁମେ ହିଁ ଜଗତମାନଙ୍କର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ୱରୂପ; ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଯେପରି ଆକାଶ କାହାର ଆଧାର ନ ଚାହିଁ ସବୁକୁ ବ୍ୟାପେ, ସେପରି ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତ।

Verse 28

चन्द्र उवाच रुदंतं बालकं प्राप्य गृहीत्वा कृत्तिकागणः । जगाम स्वालयं शंभो गच्छन्बदरिकाश्रमम्

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶମ୍ଭୁ! କାନ୍ଦୁଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ପାଇ ତାହାକୁ କୋଳେ ନେଇ, କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଦଳ ନିଜ ନିବାସକୁ ଗଲା; ବଦରିକାଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ।

Verse 29

जलमुवाच । अमुं रुदंतमानीय स्तन्यपानेन ताः प्रभो । वर्द्धयामासुरीशस्य सुतं तव रविप्रभम्

ଜଳ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ! ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଶିଶୁଟିକୁ ଆଣି, ସେମାନେ ସ୍ତନ୍ୟପାନରେ ତାହାକୁ ପୋଷଣ କଲେ; ଏଭଳି ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ ତେଜସ୍ବୀ ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ବଢ଼ାଇଲେ।

Verse 30

संध्योवाच । अधुना कृत्तिकानां च वनं तम्पोष्य पुत्रकम् । तन्नाम चक्रुस्ताः प्रेम्णा कार्त्तिकश्चेति कौतुकात्

ସନ୍ଧ୍ୟା କହିଲେ—ଏବେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ବନରେ ସେହି ପୁଅଟିକୁ ପୋଷି ପାଳି, ସ୍ନେହମୟୀ ମାତାମାନେ କୌତୁକବଶେ ପ୍ରେମରେ ତାହାର ନାମ ‘କାର୍ତ୍ତିକ’ ରଖିଲେ।

Verse 31

रात्रिरुवाच । न चक्रुर्बालकं ताश्च लोचनानामगोचरम् । प्राणेभ्योपि प्रीतिपात्रं यः पोष्टा तस्य पुत्रकः

ରାତ୍ରି କହିଲେ—ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶିଶୁଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁର ଅଗୋଚର ଥିଲା। ତଥାପି ଯେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ପୋଷଣ‑ରକ୍ଷାକାରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଥିଲା।

Verse 32

दिनमुवाच । यानि यानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । प्रशंसितानि स्वादूनि भोजयामासुरेव तम्

ଦିନ କହିଲେ—ଯେଯେ ବସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଥିଲା, ସେସବୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭୋଜ୍ୟଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संतुष्टः पुरसूदनः । मुदं प्राप्य ददौ प्रीत्या विप्रेभ्यो बहुदक्षिणाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁରସୂଦନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରୀତିସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କଲେ।

Verse 34

पुत्रस्य वार्त्तां संप्राप्य पार्वती हृष्टमानसा । कोटिरत्नानि विप्रेभ्यो ददौ बहुधनानि च

ପୁତ୍ରର ସମ୍ବାଦ ପାଇ ପାର୍ବତୀ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ସେଇ ଆନନ୍ଦରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କୋଟି ରତ୍ନ ଓ ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 35

लक्ष्मी सरस्वती मेना सावित्री सर्वयोषितः । विष्णुस्सर्वे च देवाश्च ब्राह्मणेभ्यो ददुर्धनम्

ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ମେନା, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବତୀ ନାରୀ—ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କଲେ।

Verse 36

प्रेरितस्स प्रभुर्देवैर्मुनिभिः पर्वतैरथ । दूतान् प्रस्थापयामास स्वपुत्रो यत्र तान् गणान्

ଦେବତା, ମୁନି ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ପ୍ରଭୁ—ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱପୁତ୍ର—ଯେଉଁଠି ସେ ଗଣମାନେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 37

वीरभद्रं विशालाक्षं शंकुकर्णं कराक्रमम् । नन्दीश्वरं महाकालं वज्रदंष्ट्रं महोन्मदम्

ସେ ବୀରଭଦ୍ର, ବିଶାଳାକ୍ଷ, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, କରାକ୍ରମ, ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର, ମହାକାଳ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ମହୋନ୍ମଦ—ଏହି ରୌଦ୍ର ଗଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 38

गोकर्णास्यं दधिमुखं ज्वलदग्निशिखोपमम् । लक्षं च क्षेत्रपालानां भूतानां च त्रिलक्षकम्

ତାଙ୍କର ମୁଖ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଓ ଦଧିମୁଖ ସଦୃଶ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ସହ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ଭୂତ ତିନି ଲକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 39

रुद्रांश्च भैरवांश्चैव शिवतुल्यपराक्रमान् । अन्यांश्च विकृताकारानसंख्यानपि नारद

ହେ ନାରଦ! (ସେ) ରୁଦ୍ରାଂଶ ଓ ଭୈରବାଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ କଲେ—ଶିବତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ—ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ବିଚିତ୍ରାକାର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 40

ते सर्वे शिवदूताश्च नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । कृत्तिकानां च भवनं वेष्टयामासुरुद्धताः

ସେ ସମସ୍ତ ଶିବଦୂତ ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ଉଦ୍ଧତ ଧୈର୍ୟରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଭବନକୁ ଘେରି ନେଲେ।

Verse 41

दृष्ट्वा तान् कृत्तिकास्सर्वा भयविह्नलमानसाः । कार्त्तिकं कथयामासुर्ज्वलंतं ब्रह्मतेजसा

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ କୃତ୍ତିକା ଭୟ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ କାର୍ତ୍ତିକଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 42

कृत्तिका ऊचुः । वत्स सैन्यान्यसंख्यानि वेष्टयामासुरालयम् । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं महाभयमुपस्थितम्

କୃତ୍ତିକାମାନେ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ଅସଂଖ୍ୟ ସେନା ଆମ ଆଳୟକୁ ଘେରି ନେଇଛି। ଏବେ କ’ଣ କରିବୁ, କେଉଁଠିକୁ ଯିବୁ? ମହାଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 43

कार्तिकेय उवाच । भयं त्यजत कल्याण्यो भयं किं वा मयि स्थिते । दुर्निवार्योऽस्मि बालश्च मातरः केन वार्यते

କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଲେ—କଲ୍ୟାଣମୟୀ ମାତୃଗଣ, ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର। ମୁଁ ଥିବାବେଳେ ଭୟ କାହିଁକି? ମୁଁ ଦୁର୍ନିବାର୍ୟ; ଏବଂ ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାତାମାନଙ୍କୁ କିଏ ରୋକିପାରିବ?

Verse 44

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र सैन्येन्द्रो नन्दिकेश्वरः । पुरतः कार्तिकेयस्योपविष्टस्समुवाच ह

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ସେନାପତି ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କଥା କହିଲେ।

Verse 45

नन्दीश्वर उवाच । भ्रातः प्रवृत्तिं शृणु मे मातरश्च शुभावहाम् । प्रेरितोऽहं महेशेन संहर्त्रा शंकरेण च

ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭ୍ରାତଃ, ମୋର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ; ଏହା ମାତୃଗଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭବାହୀ ସନ୍ଦେଶ। ସଂହର୍ତ୍ତା ମହେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ପ୍ରେରିତ।

Verse 46

कैलासे सर्वदेवाश्च ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सभायां संस्थितास्तात महत्युत्सवमंगले

କୈଲାସରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପ୍ରିୟ, ମହାସଭାରେ ସମବେତ ହୋଇ ଆସୀନ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ମହୋତ୍ସବର ମଙ୍ଗଳ ଅବସର ଥିଲା।

Verse 47

तदा शिवा सभायां वै शंकरं सर्व शंकरम् । सम्बोध्य कथयामास तवान्वेषणहेतुकम्

ତେବେ ସଭାରେ ଶିବା ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ତୁମକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାର କାରଣ କହିଲେ।

Verse 48

पप्रच्छ ताञ्शिवो देवान् क्रमात्त्वत्प्राप्तिहेतवे । प्रत्युत्तरं ददुस्ते तु प्रत्येकं च यथोचितम्

ତାପରେ ଶିବ ଦେବମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ତୁମ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ଓ ବୁଝାମଣା ଅନୁଯାୟୀ ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 49

त्वामत्र कृत्तिकास्थाने कथयामासुरीश्वरम् । सर्वे धर्मादयो धर्माधर्मस्य कर्मसाक्षिणः

ଏଠାରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା କହିଥିଲେ। ଧର୍ମ ଆଦି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଧର୍ମାଧର୍ମ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ।

Verse 50

प्रबभूव रहः क्रीडा पार्वतीशिवयोः पुरा । दृष्टस्य च सुरैश्शंभोर्वीर्यं भूमौ पपात ह

ପୂର୍ବେ ପାର୍ବତୀ ଓ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ କ୍ରୀଡା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଦେବମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବୀର୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 51

भूमिस्तदक्षिपद्वह्नौ वह्निश्चाद्रौ स भूधरः । गंगायां सोऽक्षिपद्वेगात् तरंगैश्शरकानने

ସେ ତେଜକୁ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା; ସେଇ ଅଗ୍ନି ପର୍ବତରେ ପତିତ ହେଲା—ସେ ପର୍ବତ ତାହାର ଧାରକ ହେଲା। ପୁଣି ବେଗରେ ତାହା ଗଙ୍ଗାରେ ନିକ୍ଷେପ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତରଙ୍ଗମାନେ ତାହାକୁ ଶର-କାନନ ଦିଗକୁ ବହିନେଲେ।

Verse 52

तत्र बालोऽभवस्त्वं हि देवकार्यकृति प्रभुः । तत्र लब्धः कृत्तिकाभिस्त्वं भूमिं गच्छ सांप्रतम्

ସେଠାରେ ହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଆପଣ ଶିଶୁ ହେଲେ। ସେଠାରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପାଳନ କଲେ; ଏବେ ତୁରନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 53

तवाभिषेकं शंभुस्तु करिष्यति सुरैस्सह । लप्स्यसे सर्वशस्त्राणि तारकाख्यं हनिष्यसि

ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁ ତୁମର ଅଭିଷେକ କରିବେ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ପାଇବ ଏବଂ ‘ତାରକ’ ନାମକଙ୍କୁ ବଧ କରିବ।

Verse 54

पुत्रस्त्वं विश्वसंहर्त्तुस्त्वां प्राप्तुञ्चाऽक्षमा इमाः । नाग्निं गोप्तुं यथा शक्तश्शुष्कवृक्षस्स्व कोटरे

ତୁମେ ବିଶ୍ୱସଂହାରକ ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏହି ବାଧାମାନେ ତୁମକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ବୃକ୍ଷ ନିଜ କୋଟରରେ ଅଗ୍ନିକୁ ରୋକିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 55

दीप्तवांस्त्वं च विश्वेषु नासां गेहेषु शोभसे । यथा पतन्महाकूपे द्विजराजो न राजत

ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଶୋଭା ପାଉନାହ; ଯେପରି ମହାକୂପରେ ପଡ଼ିଲେ ଦ୍ୱିଜରାଜ ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ରାଜସିକ ଦିଶେନାହିଁ।

Verse 56

करोषि च यथाऽलोकं नाऽऽच्छन्नोऽस्मासु तेजसा । यथा सूर्यः कलाछन्नो न भवेन्मानवस्य च

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି, ତଥାପି ନିଜ ତେଜରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କଳାରେ କିଛି ଆଛାଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 58

योगीन्द्रो नाऽनुलिप्तश्च भागी चेत्परिपोषणे । नैव लिप्तो यथात्मा च कर्मयोगेषु जीविनाम्

ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜଗତର ପରିପୋଷଣରେ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ—ଯେପରି କର୍ମଯୋଗରେ ଦେହଧାରୀଙ୍କ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା କେବେ ମଲିନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 59

विश्वारंभस्त्वमीशश्च नासु ते संभवेत् स्थितिः । गुणानां तेजसां राशिर्यथात्मानं च योगिनः

ହେ ଈଶ, ବିଶ୍ୱର ଆରମ୍ଭ ଆପଣ ହିଁ; ତଥାପି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସୀମିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ଥିତି ନାହିଁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ତେଜର ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ ରାଶି—ଯେପରି ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜାଣେ।

Verse 60

भ्रातर्ये त्वां न जानंति ते नरा हतबुद्धयः । नाद्रियन्ते यथा भेकास्त्वेकवासाश्च पंकजान्

ହେ ଭ୍ରାତା, ଯେମାନେ ତୁମକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ହତବୁଦ୍ଧି। ଯେପରି ବେଙ୍ଗମାନେ ପଦ୍ମକୁ ଆଦର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣଚିତ୍ତ ଏକମୁଖୀ ଲୋକେ ପୂଜ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 61

कार्त्तिकेय उवाच । भ्रातस्सर्वं विजानासि ज्ञानं त्रैकालिकं च यत् । ज्ञानी त्वं का प्रशंसा ते यतो मृत्युञ्जयाश्रितः

କାର୍ତ୍ତିକେୟ କହିଲେ—ଭ୍ରାତା, ତୁମେ ସବୁକିଛି ଜାଣ; ତିନି କାଳକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତୁମର। ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନୀ; ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ତୁମ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରଶଂସା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ?

Verse 62

कर्मणां जन्म येषां वा यासु यासु योनिषु । तासु ते निर्वृतिं भ्रातः प्राप्नुवंतीह सांप्रतम्

ହେ ଭ୍ରାତଃ, କର୍ମାନୁସାରେ ଯେଯେ ଯୋନିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି, ସେହି ସେହି ଜନ୍ମରେ ହିଁ ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏବେ ଶାନ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।

Verse 63

कृत्तिका ज्ञानवत्यश्च योगिन्यः प्रकृतेः कलाः । स्तन्येनासां वर्द्धितोऽहमुपकारेण संततम्

କୃତ୍ତିକାମାନେ—ଜ୍ଞାନବତୀ ଯୋଗିନୀ, ପ୍ରକୃତିଶକ୍ତିର କଳା—ତାଙ୍କ ସ୍ତନ୍ୟରେ ମୋତେ ପୋଷିଲେ; ତାଙ୍କ ଅବିରତ ଉପକାରରେ ମୁଁ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି।

Verse 64

आसामहं पोष्यपुत्रो मदंशा योषितस्त्विमाः । तस्याश्च प्रकृतेरंशास्ततस्तत्स्वामिवीर्यजः

ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋର ଅଂଶ। ସେ ମୁଖ୍ୟ ମାତା ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ; ତେଣୁ ଏହିଜଣ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବୀର୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ।

Verse 65

न मद्भंगो हे शैलेन्द्रकन्यया नन्दिकेश्वर । सा च मे धर्मतो माता यथेमास्सर्वसंमताः

ହେ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର, ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରକନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋର କୌଣସି ଅପମାନ ନାହିଁ। ଧର୍ମତଃ ସେ ମୋର ମାତା, ଯେପରି ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସର୍ବସମ୍ମତ।

Verse 66

शम्भुना प्रेषितस्त्वं च शंभोः पुत्रसमो महान् । आगच्छामि त्वया सार्द्धं द्रक्ष्यामि देवताकुलम्

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ; ତୁମେ ମହାନ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମାନ। ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସଭା ଦେଖିବି।

Verse 67

इत्येवमुक्त्वा तं शीघ्रं संबोध्य कृत्तिकागणम् । कार्त्तिकेयः प्रतस्थे हि सार्द्धं शंकरपार्षदैः

ଏହିପରି କହି, କୃତ୍ତିକାଗଣକୁ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ବୋଧନ କରି, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।