गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha

Verse 1

नारद उवाच । गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा । चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम्

ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ତାତ, ଗଣେଶଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ସମ୍ୟକ ଭାବେ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ଅସାଧାରଣ ପରାକ୍ରମରେ ଭୂଷିତ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ।”

Verse 2

ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः । शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम्

“ତା’ପରେ କ’ଣ ହେଲା, ତାତ? ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ତତ୍ତ୍ୱ କହ—ଯାହା ଶିବଙ୍କ ଯଶକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ାଏ ଏବଂ ମହାଆନନ୍ଦ ଦିଏ।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना । श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! କରୁଣାମୟ ହୃଦୟରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ହେ ଋଷିବର, କାନ ଦେଇ ଶୁଣ; ଏବେ ମୁଁ ଏହା କହୁଛି।

Verse 4

शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् । दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଓ ଶିବ—ଦୁହେଁ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ପରମ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖି ହୃଦୟରେ ମହାସ୍ନେହ ଉଠିଆସୁଥିଲା।

Verse 5

पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत । सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ

ସେଠାରେ ପିତାମାତାଙ୍କର ଲାଡ଼-ପ୍ୟାର ଓ ସ୍ନେହମୟ ପାଳନରେ ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସୁଖ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା। ସେମାନେ ସଦା ପ୍ରୀତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ନିତ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ।

Verse 6

तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर । महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସେଠାରେ ରହି ମହାଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବା-ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 7

षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा । स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी

ଷଣ୍ମୁଖ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରତି ପିତାମାତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ସଦା ଅଧିକ ଥିଲା। ସେଇ ମହାପ୍ରେମ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ନିରନ୍ତର ବଢ଼ିଲା।

Verse 8

कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଏକଦା ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଓ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରେମସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୁପ୍ତ ଏକାନ୍ତରେ ରହିଲେ। ସେମାନେ ପରମତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀର ବିଚାର-ବିମର୍ଶରେ ମନ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 9

शिवा शिवावूचतुः । विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ । विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्

ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଓ ଶିବ କହିଲେ— “ଆମର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଏବେ ବିବାହଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେବେ ଉଭୟ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ବିବାହ-ସଂସ୍କାର କିପରି କରାଯିବ?”

Verse 10

षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च । इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः

“ଷଣ୍ମୁଖ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।” ଏମିତି ଭାବି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଚିନ୍ତାରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ, ତଥାପି ଲୀଳାନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।

Verse 11

स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ । तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने

ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣି ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ହେ ମୁନି, ବିବାହାର୍ଥେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 12

अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः । परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ

“ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କରିବି; ହଁ, ମୁଁ ହିଁ—ପୁନଃପୁନଃ—କରିବି।” ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସଦା ପରସ୍ପର ବିବାଦରେ ଲିପ୍ତ ରହିଲେ।

Verse 13

श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू । लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି, ଲୋକାଚାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 14

किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः । इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता

“କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିବାହବିଧି କିପରି କରାଯିବ?” ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁକ୍ତି ରଚିଲେ।

Verse 15

कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ । कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा

ଏକ ସମୟରେ ସେଇ ଦୁଇ ପିତା ଆସନରେ ବସି ନିଜ-ନିଜ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟକୁ ଡାକି, ସେଠାରେ ତେବେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 16

शिवाशिवावूचतुः । अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् । श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम्

ଶିବ ଓ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ଆମେ ଏକ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରିଛୁ; ସେହି ନିୟମ ତୁମ ଉଭୟଙ୍କୁ ସୁଖଦାୟକ ହେବ। ହେ ସୁପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ; ଆମେ ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟ କହୁଛୁ।

Verse 17

समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते । तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि

ଦୁଇ ସତ୍ପୁତ୍ର ଉଭୟେ ସମାନ; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭେଦ ମିଳେ ନାହିଁ। ତେଣୁ କରାଯାଇଥିବା ପଣ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ସମ୍ମତି ଉଭୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଲାଗୁ ହେବ।

Verse 18

यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् । तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः

ଯେ କେହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ପ୍ରଥମେ ଫେରିଆସିବ, ତାହାର ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରଥମେ କରାଯିବ।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः । जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ସେମାନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଶରଜନ୍ମା ମହାବଳୀ କୁମାର ପୃଥିବୀ ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ମନ୍ଦିରରୁ ଶୀଘ୍ର ବାହାରିଗଲେ।

Verse 20

गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः । सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः

ସେଠାରେଇ ଗଣନାଥ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ଏବଂ ସୁବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ବିଚାର କଲେ।

Verse 21

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते । क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः

ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠାକୁ ଯିବି? ଏହି ବାଧା କେବେ ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦିଓ ମୁଁ କେବଳ ଏକ କ୍ରୋଶ ଯାଇଛି, ତଥାପି ଆଉ ଆଗକୁ ଯାଇପାରୁନି।

Verse 22

किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् । विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत्

“ତେବେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି ଅର୍ଜିତ ସୁଖର ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ?”—ଏପରି ବିଚାର କରି ଗଣେଶ ଯାହା କଲେ, ସେଥି ଶୁଣ।

Verse 23

स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् । उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः

ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ନିଜେ ଘରକୁ ଫେରିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ପୁଣି ପିତାଙ୍କୁ ଓ ମାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲା।

Verse 24

गणेश उवाच । आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह । भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः

ଗଣେଶ କହିଲେ—ଏଠାରେ ପୂଜାର୍ଥେ ଆସନ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ପୂଜ୍ୟ ମାତା-ପିତା, ଆପଣମାନେ ଦୁହେଁ ଏଠି ଆସନରେ ବସନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋର ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ । अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର (ଶିବ) ସେଠାରେ ଆସନ ନିକଟେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ସେହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 26

तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः । एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः

ତାପରେ ସେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଏଭଳି ସେ ମଧ୍ୟ ସାତଥର ପ୍ରଣାମ କରି ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 27

बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः । स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିସାଗର ଗଣେଶ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ। ନାନା ପ୍ରକାରେ ପୁନଃପୁନଃ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 28

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः । शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम

ଗଣେଶ କହିଲେ—ହେ ମାତା, ହେ ପିତା, ଆପଣମାନେ ମୋର ପରମ ବଚନ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠି ଏବଂ ଏବେ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ମୋର ଶୁଭ ବିବାହ କରାଯାଉ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः । महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ଗଣେଶଙ୍କ ଏହିପରି ବଚନ ଶୁଣି, ଯିଏ ମହାବୁଦ୍ଧିର ନିଧି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

शिवा शिवावूचतुः । प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् । कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज

ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଓ ଶିବ କହିଲେ—“ବନସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାବିଧି ପରିକ୍ରମା କର। କୁମାର ସେଠାକୁ ଯାଇଛି; ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ନଗରକୁ ଫେରିଆସ।”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् । उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି ପିତାମାତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଗଣପତି ସଂଯମୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାରେ କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 32

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ । धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ

ଗଣେଶ କହିଲେ—ହେ ମାତା, ହେ ପିତା! ଆପଣମାନେ ଉଭୟ ଧର୍ମସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ସତ୍ତମମାନେ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ମୋ ବଚନ ସମ୍ୟକ୍ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 33

मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः । एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह

ମୁଁ ତ ପୃଥିବୀକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସାତଥର ପରିକ୍ରମା କରିଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ ମୋ ପିତାମାତା ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ଏଭଳି କହୁଛନ୍ତି, ଯେନେ ତାହା ହୋଇନଥିଲା?

Verse 34

ब्रह्मोवाच । तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ । महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସେହି ବଚନ ସେତେବେଳେ ଶୁଣି, ଲୌକିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ—ମହାଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର କର୍ତ୍ତା ସେ ପିତାମାତା—ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 35

पितरावूचतुः । कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा । सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता

ପିତାମାତା କହିଲେ: ହେ ପୁତ୍ର! ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ, ସମୁଦ୍ରବେଷ୍ଟିତ, ଏବଂ ମହାନ ଦୁର୍ଗମ ପ୍ରଦେଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଅତିବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ତୁମେ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କଲ?

Verse 36

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने । महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ମୁନି! ଶିବା ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏପରି ବଚନ ଶୁଣି, ମହାବୁଦ୍ଧିର ଅକ୍ଷୟ ନିଧି ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଣେଶ ସେତେବେଳେ କଥା କହିଲେ।

Verse 37

गणेश उवाच । भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् । स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः

ଗଣେଶ କହିଲେ: ଶିବା ଓ ଶଙ୍କର—ଆପଣମାନେ ଉଭୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମୋର ସ୍ୱବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ପରିକ୍ରମା ମୁଁ ସାଧନ କରିଛି।

Verse 38

इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये । वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा

ଏପରି ବଚନ ଦେବଙ୍କ ବାଣୀରେ କିମ୍ବା ଧର୍ମସଞ୍ଚୟକ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ସତ୍ୟସତ୍ୟ କି, ନା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ—କିମ୍ବା ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ କି?

Verse 39

पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः । तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନଙ୍କର ପୂଜା କରି ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ‘ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତି’ (ପ୍ରସ୍ଥାନ-କ୍ରିୟା) କରେ, ତାହା ପାଇଁ ପୃଥିବୀଜନ୍ୟ ଫଳ—ଲୋକିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଫଳ—ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 40

अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् । तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ଘରେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ, ତାହାର ପାପ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାପ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 41

पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम् । अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः

ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମହାତୀର୍ଥ ହେଉଛି ପିତାମାତାଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମ; ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ତ ଦୂରକୁ ଯାଇ ପୁନଃପୁନଃ ମାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 42

इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् । पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम्

ଏହି ତୀର୍ଥ ନିକଟେଇ ସନ୍ନିହିତ, ସୁଲଭ ଏବଂ ଧର୍ମସାଧନର ଉତ୍ତମ ଉପାୟ; ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଘରେ ଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥ ମଙ୍ଗଳକର ଓ ଶୋଭାଦାୟକ।

Verse 43

इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् । भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च

ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ନିରନ୍ତର ଏହି କଥାହିଁ କହନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସେହିପରି କର—ପୁନର୍ବାର କେବେ ଅସତ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେବ ନାହିଁ।

Verse 44

भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह । तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः

ଯଦି ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ରୂପ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 45

शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः । अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति

ମୋର ବିବାହ ଶୀଘ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ; ଏହି ଶୁଭ ବିବାହକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଉ। ନଚେତ୍ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଉ।

Verse 46

द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत् । कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ

ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ, ତାହା ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି ସେହିଟିକୁ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ—କାରଣ ପିତାମାତା ଧର୍ମର ସାକ୍ଷାତ୍ ରୂପ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः । विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ପାର୍ବତୀପୁତ୍ର ଗଣେଶ, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେତେବେଳେ ନୀରବ ହେଲେ; ସେ ମହାଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 48

तौ दंपती च विश्वेशौ पार्वतीशंकरौ तदा । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता

ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ସେଇ ଦମ୍ପତି—ପାର୍ବତୀ ଓ ଶଙ୍କର—ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 49

ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् । सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम्

ତାପରେ ଶିବା ଓ ଶିବ ପ୍ରୀତିସହିତ, ଯଥାର୍ଥ ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ବୁଦ୍ଧିବିଚକ୍ଷଣ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 50

शिवाशिवावूचतुः । पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः । त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा

ଶିବା-ଶିବ କହିଲେ—ହେ ପୁତ୍ର, ହେ ମହାତ୍ମା, ତୋର ମନେ ବିମଳ ବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବିଛି। ତୁ ଯେ କଥା କହିଛୁ ସେହିଟା ଯଥାର୍ଥ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 51

समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते । तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः

ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତାହାର ଦୁଃଖ ନଶିଯାଏ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଅନ୍ଧକାର ଯେପରି ହଟେ। ଶୈବ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଏହି ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ପତି ଶିବଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ; ଏହା ପାଶବନ୍ଧ କାଟି ଶୋକ ଲୟ କରେ।

Verse 52

बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः

ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅଛି, ତାହାର ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ହିଁ ବଳ; ନିର୍ବୁଦ୍ଧିଙ୍କୁ ବଳ କେଉଁଠୁ? ଗର୍ବମତ୍ତ ସିଂହକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ଖରାଗୋଶ କୂପରେ ପତିତ କରିଥିଲା।

Verse 53

वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् । त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्

ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣରେ ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେହି ସବୁ ତୁମେ କରିଛ—ଏହା ହିଁ ଧର୍ମର ପରିପାଳନ ଓ ସୁରକ୍ଷା।

Verse 54

सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह । आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना

ଏଠାରେ ତୁମେ ଯାହା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କରିଛ, ତାହା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନଥାନ୍ତା। ଏବଂ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମାନ୍ୟ କରି ସମ୍ମାନିତ କରିଛୁ, ତାହା ଏବେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम् । विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ଏପରି କହି ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବୁଦ୍ଧିସାଗର ଗଣେଶଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିବାହକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜଗାଇଲେ।