Adhyaya 20
Rudra SamhitaKumara KhandaAdhyaya 2045 Verses

गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଗଣେଶଙ୍କ ବିବାହବିଧିର ଶୁଭ ସମାପ୍ତି ଓ ତାହାର ଦିବ୍ୟ ମହୋତ୍ସବୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଲୋକର ଘଟଣାକ୍ରମ ଦେଖି ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ତେଜସ୍ୱି କନ୍ୟା—ସିଦ୍ଧି ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ଶଙ୍କର ଓ ଗିରିଜା ଗଣେଶଙ୍କ ମହୋତ୍ସବ-ବିବାହ ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି; ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଯୋଗ ଦେନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବିଧିବତ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ଏହି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ପରେ କାଳକ୍ରମେ ସିଦ୍ଧିରୁ କ୍ଷେମ ଓ ବୁଦ୍ଧିରୁ ଲାଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—କଲ୍ୟାଣ/ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି/ଲାଭର ପ୍ରତୀକ। ଗଣେଶଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଜଣେ ଆଗନ୍ତୁକ ଆସିବା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ କଥା ଆଗେ ବଢ଼େ।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः । तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେଇ ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ବିଶ୍ୱରୂପ ସେହି ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 2

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे । सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वांगशोभने

ପ୍ରଜାପତି ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଘରେ ଦିବ୍ୟରୂପା ଦୁଇ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନେ ‘ସିଦ୍ଧି’ ଓ ‘ବୁଦ୍ଧି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଉଭୟେ ଶୁଭ, ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମୟ।

Verse 3

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शंकरः प्रभू । महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଗିରିଜା ଓ ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କର ଆନନ୍ଦରେ ଗଣେଶଙ୍କ ମହୋତ୍ସବ ଓ ବିବାହ-ବିଧି—ଦୁହେଁ—କରାଇଲେ।

Verse 4

समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतः कुमारखण्डश्चतुर्थः

ଏହିପରି ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚତୁର୍ଥ ଖଣ୍ଡ ‘କୁମାରଖଣ୍ଡ’ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा । तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम्

ତେବେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।

Verse 6

गणेशोपि तदा ताभ्यां सुखं चैवाप्तिचिंतकम् । प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते

ତେବେ ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତି-ଚିନ୍ତା ହରିନେବା ସୁଖ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଲେ। ହେ ମୁନି, ସେ ଅନୁଭବ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ।

Verse 7

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः । द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः

କିଛି ସମୟ ପରେ ମହାତ୍ମା ଗଣେଶଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 8

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् । बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परभशोभनः

ଗଣେଶଭଗବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସିଦ୍ଧିଠାରୁ ‘କ୍ଷେମ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ‘ଲାଭ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲା, ଯେ ରୂପ-ଭାଗ୍ୟରେ ଅତି ଶୋଭାମୟ।

Verse 9

एवं सुखमचिंत्यं व भुंजाने हि गणेश्वरे । आजगाम द्वितीयश्च क्रांत्वा पृथ्वीं सुतस्तदा

ଏଭଳି ଗଣେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 10

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना । यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात्

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଯଥାର୍ଥ—ନ ଅସତ୍ୟ, ନ ଛଳରୁ, ନ ମତ୍ସରରୁ।

Verse 11

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शंकरेण ते । तन्न कुर्य्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

ତୁମ ପିତାମାତା—ଶିବ ଓ ଶଙ୍କର—ଯାହା କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ୟ; ମୁଁ ସତ୍ୟ-ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 12

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः । गणेशस्य वरोकारि विवाहः परशोभनः

ତୁମକୁ ବାହାରେ ପଠାଇ, କୁକର୍ମର ସମ୍ଭାବନା ନ ରହୁ—ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଗୋଟିଏ ମିଷ ତିଆରି କରାଗଲା। ହେ ବରଦ! ତାପରେ ଗଣେଶଙ୍କ ପରମ ଶୁଭ ଓ ଅତି ଶୋଭନ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 13

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

ଏହିପରି ଗଣେଶଙ୍କ ବିବାହ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଆନନ୍ଦରେ ସେ ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଲାଭ କଲେ—ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରମ ଉତ୍ତମ, ରତ୍ନସଦୃଶ କନ୍ୟାଦ୍ୱୟ।

Verse 14

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योश्शुभांगयोः । सिद्धे क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वं सुखप्रदम्

ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଲାଭ କଲେ—ସିଦ୍ଧ, କ୍ଷେମ ଓ ବୁଦ୍ଧେର୍ଲାଭ—ଯେମାନେ କଲ୍ୟାଣ, ରକ୍ଷା ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 15

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुंक्ते निरंतरम्

ସେଇ ଗଣେଶ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଠାରୁ ଦୁଇ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଲାଭ କରି, ମାତା-ପିତାଙ୍କ ମତ ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନିରନ୍ତର ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 16

भवता पृथिवी क्रांता ससमुद्रा सकानना । तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्

ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର! ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରିଛ; କିନ୍ତୁ ଏହା ସେହି (ଦିବ୍ୟ) ଆଜ୍ଞା ଓ ଯୁକ୍ତିର ବଶରେ ଘଟିଛି—ଏହି ହେଉଛି ତାହାର ଫଳ।

Verse 17

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

ଅତଏବ, ହେ ପୁତ୍ର! ତାହାର ପିତାମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ଛଳ-ଯୁକ୍ତି ଭାବି କାର୍ଯ୍ୟକର କରାଯାଉ—ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର। ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟେ କ’ଣ ନ କରେ?

Verse 18

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह । विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम्

ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପିତାମାତା କରିଥିବା କର୍ମ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ହୋଇନାହିଁ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତାହା ବିଚାର କର; ମୋ ଚିତ୍ତରେ ଏହା ଶୁଭ ଲାଗୁନାହିଁ।

Verse 19

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि । राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै

ଯଦି ମା ଵିଷ ଦେଇଦିଏ, ଯଦି ପିତା ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ବିକ୍ରି କରେ, ଏବଂ ଯଦି ରାଜା ସର୍ବସ୍ୱ ହରଣ କରେ—ତେବେ କାହାକୁ, ଏବଂ କ’ଣ, ସତ୍ୟରେ କହିବା କିମ୍ବା ଅଭିଯୋଗ କରିବା?

Verse 20

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् । शांतिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत्

ଯେ ଏହି ପରମ ଅନର୍ଥକର କର୍ମ କରିଛି—ହେ ପ୍ରିୟ—ଶାନ୍ତିକାମୀ ସୁଧୀ ଲୋକ ତାହାର ମୁହଁକୁ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖୁ।

Verse 21

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः । निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु

ଏହିପରି ନୀତି ଶ୍ରୁତିରେ କହାଯାଇଛି, ସ୍ମୃତିରେ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସର୍ବତ୍ର ଘୋଷିତ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହା ଜଣାଇଲି; ଏବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ କର।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः । तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ନାରଦ! ଏପରି କହି, ମହେଶ୍ୱରରେ ଲୀନ ମନ ଥିବା ତୁମେ ସେ କୁମାରଙ୍କୁ ଆଉ କୌଣସି କଥା କହିଲ ନାହିଁ; ମୌନ ହେଲ।

Verse 23

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा । जगाम पर्वतं क्रौंचं पितृभ्यां वारितोऽपि सन्

ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ। ପିତାମାତା ଦୁହେଁ ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 24

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया । इत्येवं च निषिद्धोपि प्रोच्य नेति जगाम सः

“ଆଜି ତୁମକୁ ରୋକାଯାଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ କିପରି ଯାଉଛ?”—ଏପରି କହି ନିଷେଧ କରାଗଲା। ତଥାପି ସେ “ନାହିଁ” ବୋଲି କହି ଚାଲିଗଲା।

Verse 25

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किंचन । यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि

ହେ ପ୍ରିୟ ପିତୃମାନେ! ମୁଁ ଏଠାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ସତ୍ୟ ପ୍ରୀତିକୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି କପଟ କରାଯାଇଛି, ତେବେ ଏଠାରେ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 26

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते । दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः

ଏପରି କହି, ହେ ମୁନି, ସେ ସେଠାକୁ ଗଲା ଏବଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଛି; ଯିଏ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜନଙ୍କ ପାପ ହରଣ କରେ।

Verse 27

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै । शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्

ହେ ଦେବର୍ଷି! ସେହି ଦିନଠାରୁ ଶିବପୁତ୍ର ସେଇ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ‘କୁମାର’ (ନିତ୍ୟ-ଯୌବନ) ଭାବ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 28

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्

ସେହି ନାମ ଲୋକେ ଶୁଭଦାୟକ ଓ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାହା ପବିତ୍ର, ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 29

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः । दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छंति च मुनीश्वराः

କାର୍ତ୍ତିକୀ ଅବସରରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ—ତୀର୍ଥସହିତ—ସଦା କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନାର୍ଥ ଯାଆନ୍ତି; ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 30

कार्तिक्यां कृत्तिकासंगे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम् । तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सित फलं लभेत्

କାର୍ତ୍ତିକୀରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଶୁଭ ସଂଯୋଗରେ ଯେ କେହି ସ୍ୱାମୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ହୃଦୟେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 31

उमापि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति । उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो

ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ବିରହରେ ଉମାଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖାକୁଳ ହେଲେ। ଦୀନ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।”

Verse 32

तत्सुखार्थं स्वयं शंभुर्गतस्स्वांशेन पर्वते । मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम्

ସେହି ଭକ୍ତର ସୁଖ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଶମ୍ଭୁ ନିଜ ଅଂଶରେ ସେହି ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ସୁଖଦାୟକ 'ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନ' ନାମକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ହେଲେ |

Verse 33

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः । सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरस्सतां गतिः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ସହିତ ଭଗବାନ ଶିବ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

Verse 34

तमागतं स विज्ञाय कुमारस्सशिवं शिवम् । स विरज्य ततोऽन्यत्र गंतुमासीत्समुत्सुकः

ଶିବଗଣ ସହିତ ଭଗବାନ ଶିବ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ଦିବ୍ୟ କୁମାର ମନରେ ସବୁଠାରୁ ବିରକ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।

Verse 35

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितस्सोपि दूरतः । योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः

ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ଦୂରରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଦୂରେଇ ରହିଲେ। ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରତା ରଖି ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 36

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः

ହେ ନାରଦ, ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଆତୁର ସେ ଦୁଇଜଣ—ଶିବ ଓ (ପାର୍ବତୀ)—ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର ପର୍ବରେ ପୁନଃପୁନଃ ସେ କୁମାରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ।

Verse 37

अमावास्यादिने शंभुः स्वयं गच्छति तत्र ह । पूर्णमासी दिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଶମ୍ଭୁ ସ୍ୱୟଂ ନିଶ୍ଚୟ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ଧ୍ରୁବ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 38

यद्यत्तस्य च वृत्तांतं भवत्पृष्टं मुनीश्वर । कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଆପଣ ଯେଯେ ତାହାର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପଚାରିଥିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କର ପରମ ଓ ସାରଭୂତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ କହିଦେଲି।

Verse 39

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा

ଏହା ଶୁଣିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ସଦା ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ।

Verse 40

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ଯେ ଏହା ପଢ଼େ, ପଢ଼ାଏ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଶୁଣାଏ—ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପାଏ; ଏଥିରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 41

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धन समृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्समतामियात्

ଏଠାରେ କଥିତ ଶିବ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁଣ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟୀ ହୁଏ। ବୈଶ୍ୟ ଧନସମୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସମାନ ଉତ୍ତମ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 42

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् । भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः

ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ଜନ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଭୂତ-ପ୍ରେତାଦି ବାଧାରେ ପୀଡିତ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନଃ କଷ୍ଟିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 43

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् । आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम्

ଏହି ନିର୍ଦୋଷ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଯଶ ଦାନ କରେ ଓ ସୁଖ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ଅତୁଳ ସ୍ୱର୍ଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ, ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରାଦି ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 44

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् । शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

ଏହା ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ) ଦାନ କରେ ଓ ପରମ ଶିବଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଶିବଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 45

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निःकामैश्च मुमुक्षुभिः । शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम्

ଭକ୍ତମାନେ—ନିଷ୍କାମ ଜନ ଓ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ—ଏହାକୁ ସଦା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଏହା ଶିବାଦ୍ୱୈତ ବୋଧ ଦେଏ; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ସଦାଶିବମୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବସ୍ୱରୂପ।

Frequently Asked Questions

The chapter centers on Gaṇeśa’s grand wedding (mahotsava-vivāha) with Siddhi and Buddhi—daughters of Viśvarūpa Prajāpati—celebrated by devas and ṛṣis, with Viśvakarmā linked to the ceremonial arrangement.

Kṣema (welfare, security, well-being) and Lābha (gain, attainment, prosperity) function as personified ‘fruits’ of auspicious alignment with Gaṇeśa and the Śiva–Śakti order, encoding a theology where dharmic rites yield stabilizing benefits for life and society.

Siddhi and Buddhi represent perfected capacity/achievement and discerning intelligence; their union with Gaṇeśa frames him as the locus where success and wisdom converge, producing outcomes (Kṣema, Lābha) that devotees traditionally seek through Gaṇeśa worship.