Sukta 63
Sukta 5.63
Vasiṣṭha
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ସଚେତନ ପାଳକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସିଂହାସନାସୀନ ହୋଇ ସତ୍ୟଧର୍ମ ଓ ପବିତ୍ର ବିଧି-ବିଧାନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ସେମାନଙ୍କ ଶାସନକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଜାଗତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା—ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତିପଥ ଓ ବର୍ଷା ପ୍ରେରଣ—ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଉଛି, ଯାହା ଦେଖାଏ ଯେ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ସେମାନଙ୍କ କୃପାପାତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପୋଷଣ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ନୈତିକ ସ୍ଥିରତାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
ऋतस्य गोपावधि तिष्ठथो रथं सत्यधर्माणा परमे व्योमनि । यमत्र मित्रावरुणावथो युवं तस्मै वृष्टिर्मधुमत्पिन्वते दिवः ॥
ହେ ଋତର ଗୋପା, ତୁମେ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର—ପରମ ବ୍ୟୋମରେ। ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ, ତାହା ପାଇଁ ଦିବରୁ ମଧୁମୟ ବୃଷ୍ଟି ନିଷ୍ପିଡ଼ିତ ହୁଏ—ପୋଷଣରୂପେ।
Mantra 2
सम्राजावस्य भुवनस्य राजथो मित्रावरुणा विदथे स्वर्दृशा । वृष्टिं वां राधो अमृतत्वमीमहे द्यावापृथिवी वि चरन्ति तन्यवः ॥
ସଂଯୁକ୍ତ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ତୁମେ ଏହି ଭୁବନକୁ ରାଜ କର, ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞ-ସଭା)ରେ ସ୍ୱରର ଆଲୋକରେ ଦର୍ଶନଶୀଳ। ଆମେ ତୁମଠାରୁ ବୃଷ୍ଟି, ରାଧସ (ସମୃଦ୍ଧି) ଓ ଅମୃତତ୍ୱ ଯାଚୁ; ଏବଂ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ତନ୍ୟର ଶକ୍ତି ସହ ବିଶାଳ ଭାବେ ବିଚରଣ କରେ।
Mantra 3
सम्राजा उग्रा वृषभा दिवस्पती पृथिव्या मित्रावरुणा विचर्षणी । चित्रेभिरभ्रैरुप तिष्ठथो रवं द्यां वर्षयथो असुरस्य मायया ॥
ସଂଯୁକ୍ତ ସମ୍ରାଟ, ଉଗ୍ର, ବୃଷଭସଦୃଶ—ଦିବ ଓ ପୃଥିବୀର ପତି—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣଶୀଳ। ଚିତ୍ରମୟ ଅଭ୍ର ସହ ତୁମେ ଗର୍ଜନ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଏବଂ ଅସୁରର ମାୟା (ସୃଜନଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦ୍ୟାକୁ ବର୍ଷାୟିତ କର।
Mantra 4
माया वां मित्रावरुणा दिवि श्रिता सूर्यो ज्योतिश्चरति चित्रमायुधम् । तमभ्रेण वृष्ट्या गूहथो दिवि पर्जन्य द्रप्सा मधुमन्त ईरते ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ତୁମ ମାୟା (ରଚନାଶକ୍ତି) ଦିବିରେ ସ୍ଥିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିରୂପେ ଚରେ—ଚିତ୍ର ଆୟୁଧ ସମ। ତୁମେ ତାହାକୁ ସେଠାରେ ଅଭ୍ର ଓ ବୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ କର; ତେବେ ପର୍ଜନ୍ୟର ମଧୁମନ୍ତ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଗୀରିତ ହୁଏ।
Mantra 5
रथं युञ्जते मरुतः शुभे सुखं शूरो न मित्रावरुणा गविष्टिषु । रजांसि चित्रा वि चरन्ति तन्यवो दिवः सम्राजा पयसा न उक्षतम् ॥
ମରୁତମାନେ ଶୁଭ ଓ ସୁଖଦ ଗତି ପାଇଁ ରଥ ଯୋଗ କରନ୍ତି—ଆଲୋକ-ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଶୂରମାନଙ୍କ ପରି, ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ। ଚିତ୍ର ତନ୍ୟବଃ (ଗର୍ଜନ) ରଜାଂସି (ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ପ୍ରଦେଶ) ମଧ୍ୟରେ ବିଚରେ। ହେ ଦିବିର ସହ-ସମ୍ରାଟମାନେ, ତୁମ ପୟସା (ପୋଷକ କ୍ଷୀର/ରସ) ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ସିଞ୍ଚ।
Mantra 6
वाचं सु मित्रावरुणाविरावतीं पर्जन्यश्चित्रां वदति त्विषीमतीम् । अभ्रा वसत मरुतः सु मायया द्यां वर्षयतमरुणामरेपसम् ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ପର୍ଜନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପୋଷକ ‘ବାଚ’ ଉଚ୍ଚାରେ—ଚିତ୍ର, ଦୀପ୍ତିମତୀ, ବଳବତୀ। ହେ ମରୁତମାନେ, ସୁ-ମାୟାଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସ; ଏବଂ ଅରୁଣା, ଅରେପସ (ନିର୍ଦୋଷ, ଅକ୍ଷତ) ଦ୍ୟାମ୍କୁ ବର୍ଷାଇଦିଅ—ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବର୍ଷାଇ।
Mantra 7
धर्मणा मित्रावरुणा विपश्चिता व्रता रक्षेथे असुरस्य मायया । ऋतेन विश्वं भुवनं वि राजथः सूर्यमा धत्थो दिवि चित्र्यं रथम् ॥
ଧର୍ମର ନିୟମରେ, ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ବିବେକରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ତୁମେ ଅସୁରର ମାୟା—ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି—ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଋତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ଶାସନ କର; ଦିବିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ରମୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ସ୍ଥାପନ କର।
Frequently Asked Questions
They are a paired Vedic divinity of order: Mitra represents harmony and covenant, and Varuṇa represents moral oversight and the binding power of law. Together they guard Ṛta, the cosmic right order.
The hymn shows that divine order is not abstract: Mitra-Varuṇa regulate the Sun’s course and also release rain through clouds and Parjanya. Light and water become signs that Ṛta is functioning in the world.
Live by truth and right rule (satya, dharma, vrata). The hymn teaches that when order is upheld inwardly and socially, the same divine order supports well-being—symbolized by sweet, nourishing rain.
Ask anything about Sukta 63 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
