
Sukta 5.62
Mitra-Varuṇa (dual); with Sūrya as cosmological locus
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ)ର ଯୁଗଳ ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶାସନରେ ତାଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସବୁଠାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶେ। ଉପାସକଙ୍କୁ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରକ୍ଷାରେ ରକ୍ଷିବାକୁ, ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ନ୍ୟାୟମୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ କୁଶଳ ଦାନ କରିବାକୁ ଏହି ଯୁଗଳଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Mantra 1
ऋतेन ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्यस्य यत्र विमुचन्त्यश्वान् । दश शता सह तस्थुस्तदेकं देवानां श्रेष्ठं वपुषामपश्यम् ॥
ଋତ (ṛta) ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଋତ ସ୍ଥାପିତ—ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ରୁବ ଓ ଅଚଳ—ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ସେଠାରେ ଦଶ ଓ ଶତ ଏକସାଥି ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଦେବମାନଙ୍କ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ଏକକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି—କ୍ରମବଦ୍ଧ ଆଲୋକର ପରମ ସମନ୍ୱୟ।
Mantra 2
तत्सु वां मित्रावरुणा महित्वमीर्मा तस्थुषीरहभिर्दुदुह्रे । विश्वाः पिन्वथः स्वसरस्य धेना अनु वामेकः पविरा ववर्त ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଏହି ହିଁ ତୁମ ମହିମା: ଯେ ଧାରାମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେମାନେ ଦିନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୋହାଯାନ୍ତି। ସ୍ୱୟଂ-ବହୁଥିବା ସ୍ରୋତର ସମସ୍ତ ଧେନୁମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କର; ତୁମକୁ ଅନୁସରି ଏକମାତ୍ର ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ପୁନଃପୁନଃ ଘୁରେ—ସତ୍ତାକୁ ଋତ ଦିଗକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି।
Mantra 3
अधारयतं पृथिवीमुत द्यां मित्रराजाना वरुणा महोभिः । वर्धयतमोषधीः पिन्वतं गा अव वृष्टिं सृजतं जीरदानू ॥
ହେ ରାଜସ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ତୁମ ମହାଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଓ ଦ୍ୟାଉକୁ ଧାରଣ କଲ। ତୁମେ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ବଢ଼ାଅ, ପ୍ରକାଶର ଗାଈ/କିରଣମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର; ଏବଂ ତଳକୁ ବର୍ଷାକୁ ମୁକ୍ତ କର—ଜୀବନକୁ ପୁନର୍ନବ କରୁଥିବା ଶୀଘ୍ର-ଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଝରାଇ।
Mantra 4
आ वामश्वासः सुयुजो वहन्तु यतरश्मय उप यन्त्वर्वाक् । घृतस्य निर्णिगनु वर्तते वामुप सिन्धवः प्रदिवि क्षरन्ति ॥
ତୁମମାନଙ୍କ ସୁଯୁଜ ଅଶ୍ୱମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ; ସଠିକ୍ ଦିଗର ରଶ୍ମିମାନେ (ରଶ୍ମୟଃ) ଆମ ପାଖକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ସମୀପକୁ ଆସୁନ୍ତୁ। ଘୃତର ଦୀପ୍ତ ଆବରଣ (ନିର୍ଣିଜ୍) ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁ; ସମୃଦ୍ଧିର ସିନ୍ଧବଃ (ନଦୀମାନେ) ତୁମ ପାଖକୁ ବହି, ପରମ ଦିବିରେ ଧାରା ହୋଇ ଝରୁନ୍ତୁ।
Mantra 5
अनु श्रुताममतिं वर्धदुर्वीं बर्हिरिव यजुषा रक्षमाणा । नमस्वन्ता धृतदक्षाधि गर्ते मित्रासाथे वरुणेळास्वन्तः ॥
ଶ୍ରୁତ (ପ୍ରକାଶିତ) ଅମତିକୁ ଅନୁସରି ତୁମେ ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାଅ; ଯଜୁଷା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କର, ବର୍ହିସକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପରି। ନମସ୍କାରଯୁକ୍ତ, ଧୃତ-ଦକ୍ଷ (ସ୍ଥିର ବିବେକଶକ୍ତିଧାରୀ) ତୁମେ ଗର୍ତେ (ଆସନରେ) ଆସୀନ ହୁଅ—ହେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ—ଇଳା (ଇଳା)ର ସହଚର ପୋଷଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
Mantra 6
अक्रविहस्ता सुकृते परस्पा यं त्रासाथे वरुणेळास्वन्तः । राजाना क्षत्रमहृणीयमाना सहस्रस्थूणं बिभृथः सह द्वौ ॥
ଅକ୍ରବିହସ୍ତା—ଅହିଂସକ ହସ୍ତଧାରୀ—ସୁକୃତର ରକ୍ଷକ, ପରସ୍ପା (ପାରଦିଗରୁ ରକ୍ଷାକାରୀ) ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଇଳାସ୍ୱନ୍ତ ବରୁଣ ସହ, ଅଭୟ ଦିଅ। ରାଜାମାନଙ୍କ ପରି, ଅହୃଣୀୟମାନ—ଅପମାନରହିତ—ତୁମ କ୍ଷତ୍ରକୁ ଧାରଣ କର; ସହସ୍ରସ୍ଥୂଣ (ହଜାର ସ୍ତମ୍ଭବିଶିଷ୍ଟ) ମହାଶକ୍ତିକୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏକାସାଥି ଧାରଣ କର।
Mantra 7
हिरण्यनिर्णिगयो अस्य स्थूणा वि भ्राजते दिव्यश्वाजनीव । भद्रे क्षेत्रे निमिता तिल्विले वा सनेम मध्वो अधिगर्त्यस्य ॥
ହିରଣ୍ୟମୟ ଅଟେ ତାହାର ଦୀପ୍ତ ଆବରଣ; ଧାତୁମୟ ଅଟେ ତାହାର ସ୍ଥୂଣା—ସେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଅଶ୍ୱଶାଳା ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଭଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିମିତ, ତିଲ୍ୱିଲ (ଦୃଢ଼ ଆଧାର)ରେ ସ୍ଥିର—ଗର୍ତ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ତାହାର ମଧୁର ମଧୁରସକୁ ଆମେ ଲାଭ କରିବା।
Mantra 8
हिरण्यरूपमुषसो व्युष्टावयःस्थूणमुदिता सूर्यस्य । आ रोहथो वरुण मित्र गर्तमतश्चक्षाथे अदितिं दितिं च ॥
ଉଷସର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟୁଷ୍ଟି-ପ୍ରକାଶରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରୂପ ଓ ବଳର ଦୃଢ଼ ସ୍ଥୂଣା ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ତେବେ ହେ ବରୁଣ ଓ ମିତ୍ର, ତୁମେ ଗର୍ତ (ଆସନ/ଦର୍ଶନ-ସ୍ଥାନ)କୁ ଆରୋହ କର; ସେଠାରୁ ତୁମେ ଅଦିତି (ଅପରିମିତ ବିସ୍ତାର) ଓ ଦିତି (ବିଭାଜନ-ସୀମା) ଉଭୟକୁ ଦେଖ।
Mantra 9
यद्बंहिष्ठं नातिविधे सुदानू अच्छिद्रं शर्म भुवनस्य गोपा । तेन नो मित्रावरुणावविष्टं सिषासन्तो जिगीवांसः स्याम ॥
ହେ ସୁଦାନୂ, ସବୁଠାରୁ ବିଶାଳ—ଅତିକ୍ରମଣ-ଅତୀତ—ଅଛିଦ୍ର, ଅଖଣ୍ଡ ଶର୍ମ (ଆଶ୍ରୟ) ଅଛି; ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜଗତର ଗୋପା। ସେଇ ଶରଣରେ, ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଯେପରି ଆମେ ସଦା ପ୍ରୟାସୀ ହୋଇ ଜୀବନରେ ବିଜୟୀ ହେବୁ।
They are twin Āditya deities who uphold ṛta—cosmic and moral order. Mitra emphasizes harmony and right relationship, while Varuṇa emphasizes moral law, restraint, and oversight.
It points to the daily, dependable solar course as a visible sign of ṛta. The Sun’s orderly movement is presented as operating within Mitra–Varuṇa’s sovereignty and truth.
It asks for protection and a ‘whole, unbroken shelter,’ for widened intelligence guided by sacred order, and for success—so the aspirant may strive onward and live victoriously.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.