
Sukta 2.31
Gṛtsamada (Bhārgava)
Mitra-Varuṇa (with collective invocation of Ādityas, Rudras, Vasus)
Triṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଋତ (ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମ୍ପର୍କର ସ୍ଥିରକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରାର “ରଥ”କୁ ଧାରଣ କରି ରଖିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ—ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ—ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପରେ ଏହା ସମସ୍ତଦେବ (ବିଶ୍ୱେଦେବ) ଆହ୍ୱାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଇଳା, ଭଗ, ଦ୍ୟାବା-ରୋଦସୀ, ପୂଷଣ, ପୁରନ୍ଧି ଓ ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ସହାୟକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁ। କବି ଶେଷରେ ନିଜ ବାଣୀକୁ ନୂତନ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସ୍ତୁତି-ବାହନ ଭାବେ “ଗଢ଼ି” ଶ୍ରବସ୍ (ଖ୍ୟାତି/ପ୍ରେରିତ ଶ୍ରବଣ), ବାଜ (ବଳ-ଉତ୍ସାହ) ଓ ଧୀତି (ଦୀପ୍ତ ଚିନ୍ତା) ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହାନ୍ତି।
Mantra 1
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥
ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ! ଆମ ପାଇଁ ଯାତ୍ରାର ରଥକୁ ଧାରଣ କର—ଏକସୁରେ ଚଳିଥିବା ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ। ଯେତେବେଳେ ଆମ ଶ୍ରବସ୍ୟ-ଆକାଂକ୍ଷୀ ଉଦ୍ୟମମାନେ ନିଜ ନୀଡ଼ର ଚାରିପାଖେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ଉଛଳି ଆଗେଇଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ଆନନ୍ଦରେ ହର୍ଷିତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଶାଳ ସ୍ଥାନରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 2
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥
ଅଥ ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ଦେବମାନେ, ଏକମତ ଥିବା ତୁମେ, ଆମ ପାଇଁ ଗୋତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ଜିତାଇବା ରଥକୁ ଉଠାଇ ଆଗକୁ ଚଳାଅ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିମାନେ ନିଜ ପଦକ୍ଷେପରେ ପୃଥିବୀର ଶିଖର-ଧାରା ଉପରେ ଉଡୁଥିବା ଧୂଳିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହାତରେ ଆଗକୁ ପ୍ରହାର କରି—ଯାତ୍ରାର ବିଜୟ ପାଇଁ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
Mantra 3
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକର, ଶୁଭକ୍ରତୁ—ଦିବ୍ୟ ମରୁତ-ଶର୍ଧ ସହ, ଦୀପ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପରେ, ଆମକୁ ଅନୁସରି ଦଢ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି; ଅବିଶ୍ୱାସଘାତୀ ନୁହେଁ ଏମିତି ରକ୍ଷାମାନଙ୍କ ସହ। ମହାଜୟ ପାଇଁ, ବଳର ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ ପାଇଁ, ସେ ରଥକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantra 4
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥
ଏବଂ ସେଇ ଦେବ ତ୍ୱଷ୍ଟା—ଭୁବନର ଆଧାର, ଜଗତର ଧାରକ—ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିମାନଙ୍କ (ଗ୍ନାଭି:) ସହ, ଏକସ୍ୱର ହୋଇ, ରଥକୁ ଗତିରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି। ଇଳା, ଭଗ, ବିଶାଳ ଦ୍ୟୌ ଓ ରୋଦସୀ (ଦୁଇ ଲୋକ), ପୂଷନ ଓ ପୁରନ୍ଧି, ଏବଂ ପରେ ଅଶ୍ୱିନୌ—ଏହି ଦୁଇ ପତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଆମର ସୁସଂଗଠିତ ଗମନରେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 5
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वचः स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥
ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀ—ସୁଭଗା, ଏକଦୃଷ୍ଟି ଯୁଗଳ—ଉଷା ଓ ନକ୍ତା (ରାତ୍ରି), ଯେମାନେ ଚଳମାନ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି; ହେ ପୃଥିବୀ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନବୀନ ବଚନରେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେତେବେଳେ ସ୍ଥାବର ସତ୍ତା ଓ ତ୍ରିବିଧ ଜୀବନର ପକ୍ଷୀୟ ଶକ୍ତିମାନେ ତୁମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପସ୍ତର (ଶୟ୍ୟା/ଆଧାର) ଭାବେ ନିଜକୁ ପସାରି ଦିଅନ୍ତି।
Mantra 6
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥
ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଶଂସ (ସ୍ତୁତି-ବଚନ)କୁ ଉଶିଜମାନଙ୍କ (ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଥିବା ଯଜ୍ଞ-ପୁରୋହିତ) ପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ: ଅହି ବୁଧ୍ନ୍ୟ—ବୁଧ୍ନର ଅହି; ଅଜ—ଅଜନ୍ମା; ଏକପାଦ; ଏବଂ ତ୍ରିତ, ଋଭୁକ୍ଷାନ, ସବିତୃ—ସେମାନେ ଏହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ; ଏବଂ ଅପାଂ ନପାତ୍—ଆଶୁ-ହେମା (ଶୀଘ୍ର-ସୁବର୍ଣ୍ଣ), ଧିୟାରେ ଶମି (ଶାନ୍ତି ଓ ଯଥାସ୍ଥାପନ) ଆଣେ।
Mantra 7
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥
ହେ ଯଜତ୍ର (ପୂଜ୍ୟ) ଶକ୍ତିମାନେ, ଏହି ବଚନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗଢ଼ି ଉଦ୍ୟତ କରି ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ଋଷିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନବ୍ୟ ଭାବେ ଏକ ସୁସମନ୍ୱୟରେ ଗଠିତ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରବସ୍ୟ (ଯଶ-ପ୍ରାର୍ଥୀ) ହୋଇ, ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି)କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଆମେ ଧୀତି (ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା—ଯାତ୍ରାପଥରେ ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିବା, ରଥଯୋଗ୍ୟ, ସୁଯୁକ୍ତ ଅଶ୍ୱ ପରି।
The primary deities are Mitra and Varuṇa. The hymn also calls in allied groups—Ādityas, Rudras, and Vasus—and names other supportive powers like Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, and the Aśvins.
The chariot is a ritual and life-journey symbol: the sacrifice must move forward in a straight, protected, well-yoked way. Asking the gods to uphold or set the chariot in motion means asking for orderly progress, safety, and successful completion.
It asks for śravas (renown/inspired hearing), vāja (vigor and winning strength), and dhīti (clear, illumined thought). The closing verse presents the hymn itself as carefully crafted so these attainments can be reached.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.