
Sukta 2.31
Gṛtsamada (Bhārgava)
Mitra-Varuṇa (with collective invocation of Ādityas, Rudras, Vasus)
Triṣṭubh
આ સ્તુતિ મિત્ર અને વરુણને ઋત (વ્યવસ્થા) અને યોગ્ય સંબંધના સ્થિરકર્તા બળો તરીકે આહ્વાન કરે છે, અને તેમને—આદિત્યો, રુદ્રો અને વસુઓ સાથે—યજમાનની યાત્રાના “રથ”ને ધારણ કરી અડગ રાખવા પ્રાર્થના કરે છે. પછી તે સર્વદેવ (વિશ્વદેવ) સમૂહનું વિશાળ આહ્વાન કરે છે—ત્વષ્ટૃ, ઇળા, ભગ, દ્યાવા-રોદસી, પૂષન, પુરંધિ અને અશ્વિનો—જેથી સહાયક બ્રહ્માંડીય કાર્યોનું દરેક તત્ત્વ યજ્ઞવિધિમાં પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે. અંતે કવિ પોતાના શબ્દોને નવી રચાયેલ સ્તુતિ-વાહન સમાન “ઘડી”ને, અને શ્રવસ (યશ/પ્રેરિત શ્રવણ), વાજ (બળ/ઉર્જા) તથા ધીતી (પ્રકાશિત વિચાર)ની પ્રાપ્તિની કામના કરે છે.
Mantra 1
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥
હે મિત્ર-વરুণ! અમારા માટે યાત્રાનો રથ સંભાળો—આદિત્યો, રુદ્રો અને વસુઓ સાથે, જે એકસૂર થઈ ચાલે છે. જ્યારે અમારા શ્રવસ્ય-ઇચ્છુક પ્રયત્નો પોતાના નિવાસની આસપાસ પક્ષીઓની જેમ ઉછળી આગળ વધે, ત્યારે તેઓ પ્રાણશક્તિના આનંદથી હર્ષિત થાય અને વિશાળ સ્થાને આસન ગ્રહણ કરે.
Mantra 2
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥
અથ તો, હે દેવો, એકમનવાળા, અમારા માટે કુળોમાં બળની સમૃદ્ધિ જીતાવતો રથ ઊંચે ઉઠાવો, આગળ ધપાવો. જ્યારે ઝડપી શક્તિઓ પોતાના પગલાંથી પૃથ્વીના કાંઠા પર ઊડતી ધૂળને પાર કરે છે, ત્યારે તેઓ હાથોથી આગળ પ્રહાર કરે છે—યાત્રાની વિજયપ્રાપ્તિ માટે માર્ગ તૈયાર કરતાં.
Mantra 3
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥
અને ઇન્દ્ર પણ—સર્વમાનવહિતકારી, શુભક્રતુ—દિવ્ય મરુતગણ સાથે, તેજસ્વી સંકલ્પથી, અમને અનુસરી ઊભો રહે છે; અવિશ્વાસઘાતી ન હોય તેવી રક્ષાઓ સાથે. મહાન જીત માટે, બળની સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવા માટે, તે રથને સ્થિર કરે છે.
Mantra 4
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥
અને તે દેવ ત્વષ્ટા—ભુવનનો આધાર, વિશ્વનો ધારક—જ્ઞાની શક્તિઓ (ગ્નાભિ:) સાથે, એકસૂર થઈ, રથને ગતિમાં મૂકે છે. ઇળા, ભગ, વિશાળ દ્યૌ અને રોદસી (બે લોક), પૂષન અને પુરંધિ, અને પછી અશ્વિનૌ—આ બે પતિ—આ સર્વ શક્તિઓ અમારા સુવ્યવસ્થિત ગમનમાં પોતપોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે.
Mantra 5
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वचः स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥
અને તે બે દેવીઓ—સુભાગી, એક જ દૃષ્ટિવાળી જોડિ—ઉષા અને નક્તા (રાત), જે સર્વ ચલિત જગતને આગળ ધપાવે છે; હે પૃથ્વી, જ્યારે હું તને નવા વચનથી સ્તવું છું, ત્યારે સ્થાવર સત્તા અને ત્રિવિધ જીવનની પંખી સમી શક્તિઓ તારા વૃદ્ધિ માટે ઉપસ્તર (શય્યા/આધાર) રૂપે પોતાને પાથરી દે છે.
Mantra 6
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥
અને હું તમારો શંસ (સ્તુતિ-વચન) ઉશિજ (અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરનારા યજ્ઞ-પુરોહિતો) જેમ ઉચ્ચારું છું: અહિ બુધ્ન્ય—બુધ્નનો અહિ; અજ—અજન્મા; એકપાદ; તેમજ ત્રિત, ઋભુક્ષાન અને સવિતૃ—એમણે તે અમારે માટે સ્થિર કર્યું; અને અપાં નપાત—આશુ-હેમા (ઝડપી-સુવર્ણ), ધિયામાં શમિ (વિચારમાં શાંતિ અને યોગ્ય સ્થાપન) લાવે છે.
Mantra 7
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥
હે યજત્ર (પૂજનીય) શક્તિઓ, આ વચનો હું તમારે માટે ઘડીને ઊંચે ઉઠાવું છું; ઋષિઓએ તેને નવ્ય રીતે એક સુસંગતિમાં ગોઠવ્યા છે. શ્રવસ્ય (યશ-પ્રેરિત) બની, વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ)ની કામના રાખી, અમે ધીતી (પ્રેરિત વિચાર)ને પ્રાપ્ત કરીએ—માર્ગમાં દોડતા, રથયોગ્ય, સુયોજિત અશ્વ સમી.
The primary deities are Mitra and Varuṇa. The hymn also calls in allied groups—Ādityas, Rudras, and Vasus—and names other supportive powers like Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, and the Aśvins.
The chariot is a ritual and life-journey symbol: the sacrifice must move forward in a straight, protected, well-yoked way. Asking the gods to uphold or set the chariot in motion means asking for orderly progress, safety, and successful completion.
It asks for śravas (renown/inspired hearing), vāja (vigor and winning strength), and dhīti (clear, illumined thought). The closing verse presents the hymn itself as carefully crafted so these attainments can be reached.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.