Prayaga-mahatmya (Glory of Prayaga and the Magha Bath at Triveni)

Verse 1

वसुरुवाच । श्रृणु मोहिनि वक्ष्यामि माहात्म्यं वेदसंमतम् । प्रयागस्य विधानेन स्नात्वा यत्र विशुध्यति ॥ १ ॥

ବସୁ କହିଲେ—ହେ ମୋହିନୀ, ଶୁଣ; ମୁଁ ବେଦସମ୍ମତ ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି। ଯେଉଁଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 2

कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्र तत्रावगाहिता । तस्माद्दशगुणा प्रोक्ता यत्र विंध्येन संगता ॥ २ ॥

ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗାରେ ଅବଗାହନ (ସ୍ନାନ) କରାଯାଏ, ସେଠା ସେଠା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ସହିତ ସଙ୍ଗତା, ସେ ସ୍ଥାନ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 3

तस्माच्छतगुणा प्रोक्ता काश्यामुत्तरवाहिनी । काश्याः शतगुणा प्रोक्ता गंगा यत्रार्कजान्विता ॥ ३ ॥

ଏହିହେତୁ କାଶୀରେ ଉତ୍ତରବାହିନୀ ଧାରାକୁ ଶତଗୁଣ ଫଳଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ସୂର୍ଯ୍ୟଜ ନଦୀ ସହ ଯୁକ୍ତ, ସେଠାର ଗଙ୍ଗା କାଶୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 4

सहस्रगुणिता सापि भवेत्पश्चिमवाहिनी । सा देवि दर्शनादेव ब्रह्महत्यादिहारिणी ॥ ४ ॥

ସେହି ପବିତ୍ର ଧାରା ପଶ୍ଚିମବାହିନୀ ହେଲେ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ। ହେ ଦେବୀ, କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ମହାପାପ ହରଣ କରେ।

Verse 5

पश्चिमाभिमुखी गंगा कालिंद्या सह संगता । हंति कल्पशतं पापं सा माघे देवि दुर्लभा ॥ ५ ॥

ହେ ଦେବୀ, ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଗଙ୍ଗା କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ସହ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ ଶତ କଳ୍ପର ପାପ ନାଶ କରେ; ମାଘମାସରେ ଏହି ସଙ୍ଗମ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 6

अमृतं कथ्यते भद्रे सा वेणी भुवि संगता । यस्यां माघे मुहूर्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ ६ ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ, ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସେହି ସଙ୍ଗମ ‘ବେଣୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ତାହାକୁ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ମାଘମାସରେ ସେଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 7

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुर्यः पुण्यास्तथा सति । स्नातुमायांति ता वेण्यां माघे मकरभास्करे ॥ ७ ॥

ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଓ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟପୁରୀ ଅଛି, ସବୁ ମାଘମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ ବେଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 8

ब्रह्मविष्णुमहादेवा रुद्रादित्यमरुद्गणाः । गंधर्वा लोकपालाश्च यक्षकिन्नरगुह्यकाः ॥ ८ ॥

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହାଦେବ; ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ମରୁତଗଣ; ଗନ୍ଧର୍ବ; ଲୋକପାଳ; ତଥା ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଗୁହ୍ୟକ—(ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆହ୍ୱାନିତ/ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 9

अणिमादिगुणोपेता ये चान्ये तत्त्वदर्शिनः । ब्रह्माणी पार्वती लक्ष्मीः शची मेधाऽदिती रतिः ॥ ९ ॥

ଅଣିମା ଆଦି ଯୋଗସିଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, ପାର୍ବତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶଚୀ, ମେଧା, ଅଦିତି, ରତି—(ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 10

सर्वास्ता देवपन्त्यश्च तथानागांगनाः शुभे । घृताची मेनका रंभाप्युर्वशी च तिलोत्तमा ॥ १० ॥

ହେ ଶୁଭେ! ଦେବପତ୍ନୀମାନେ ସମସ୍ତେ, ଏବଂ ନାଗାଙ୍ଗନାମାନେ ମଧ୍ୟ; ଘୃତାଚୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ତିଲୋତ୍ତମା—(ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ/ଆହ୍ୱାନିତ)।

Verse 11

गणाश्चाप्सरसां सर्वे पितॄणां च गणास्तथा । स्नातुमायांति ते सर्वे माघे वेण्यां विरंचिजे ॥ ११ ॥

ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣ ଓ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାଘ ମାସରେ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ସଂପୃକ୍ତ ୱେଣ୍ୟା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 12

कृते युगे स्वरूपेण कलौ प्रच्छन्नरूपिणः । सर्वतीर्थानि कृष्णानि पापिनां संगदोषतः ॥ १२ ॥

କୃତଯୁଗରେ ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକଟ ଥାନ୍ତି; କଲିଯୁଗରେ ସେମାନେ ଆବୃତ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପାପୀଙ୍କ ସଙ୍ଗଦୋଷରୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ‘କୃଷ୍ଣ’ (ମଲିନ) ହୋଇଯାଏ।

Verse 13

भवंति शुक्लवर्णानि प्रयागे माघमज्जनात् । मकरस्थे रवौ माघे गोविंदाच्युत माधवः ॥ १३ ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘମାସର ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଶ୍ୱେତ-ସ୍ୱଭାବ ପାଏ। ମାଘରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୋବିନ୍ଦ, ଅଚ୍ୟୁତ ଓ ମାଧବ ନାମରେ ପୂଜା କରାଯାଏ।

Verse 14

स्नानेनानेन मे देव यथोक्तफलदो भव । इमं मंत्रं समुच्चार्य स्नायान्मौनं समाश्रितः ॥ १४ ॥

ହେ ଦେବ! ଏହି ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଫଳ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦିଅ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୌନ ଧାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

वासुदेवं हरिं कृष्णं माधवं च स्मरेत्पुनः । तप्तेन वारिणा स्नानं यद्गृहे क्रियते नरैः ॥ १५ ॥

ପୁନଃ ବାସୁଦେବ—ହରି, କୃଷ୍ଣ ଓ ମାଧବ—ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେତେବେଳେ ଘରେ ଲୋକେ ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।

Verse 16

षष्ट्यब्देन फलं तद्धि मकरस्थे दिवाकरे । बहिः स्नानं तु वाप्यादौ द्वाशाब्दफलं स्मृतम् ॥ १६ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ ସେହି ବିଧି ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦିଏ। କିନ୍ତୁ ବାହାରେ—ବାପୀ/ପୋଖରୀ ଆଦିରେ—ସ୍ନାନ କଲେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଫଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 17

तडागे द्विगुणं तद्धि नद्यादौ तच्चतुर्गुणम् । दशधा देवरवाते च महानद्यां च तच्छतम् ॥ १७ ॥

ପୋଖରୀରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ; ନଦୀ ଆଦିରେ ଚତୁର୍ଗୁଣ। ଦେବରବାତରେ ଦଶଗୁଣ, ଏବଂ ମହାନଦୀରେ ଶତଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 18

चतुर्गुणशतं तच्च महानद्योस्तु संगमे । सहस्रगुणितं सर्वं तत्फलं मकरे रवौ ॥ १८ ॥

ମହାନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମରେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଚାରିଶେ ଗୁଣ ହୁଏ; ରବି ମକରରେ ଥିଲେ ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ ସହସ୍ରଗୁଣିତ ହୁଏ।

Verse 19

गंगायां स्नानमात्रेण प्रयागे तत्प्रकीर्तितम् । गंगां ये चावगाहंति माघे मासि सुलोचने ॥ १९ ॥

ଗଙ୍ଗାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ପ୍ରୟାଗରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ମାଘମାସରେ ଗଙ୍ଗାରେ ଅବଗାହନ କରୁଥିବାମାନେ, ହେ ସୁଲୋଚନେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 20

चतुर्युगसहस्रं ते न पतंति सुरालयात् । शतेन गुणितं माघे सहस्रं विधिनंदिनि ॥ २० ॥

ହେ ବିଧିନନ୍ଦିନି, ସେମାନେ ସହସ୍ର ଚତୁର୍ୟୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରାଳୟରୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ମାଘମାସରେ ସେ ଅବଧି ଶତଗୁଣ, ପୁନଃ ସହସ୍ରଗୁଣ ବଢ଼େ।

Verse 21

निर्दिष्टमृषिभिः स्नानं गंगायमुनसंगमे । पापौर्घैर्भुवि भारस्य दाहायेमं प्रजापतिः ॥ २१ ॥

ଋଷିମାନେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ପାପପ୍ରବାହରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବଢ଼ିଥିବା ଭାରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତି ଏହି ବିଧି ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 22

प्रयागं विदधे देवि प्रजानां हितकाम्यया । स्नानस्थानमिदं सम्यक् सितासितजलं किल ॥ २२ ॥

ହେ ଦେବି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ (ପ୍ରଭୁ) ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଶ୍ୱେତ ଓ ଅସିତ ଜଳର ସଙ୍ଗମରେ ଖ୍ୟାତ ଏହି ସ୍ନାନସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର।

Verse 23

पापरूपपशूनां हि ब्रह्मणा निर्मितं पुरा । सितासिता तु या धारा सरस्वत्या विदर्भिता ॥ २३ ॥

ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ପାପରୂପ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ‘ଶ୍ୱେତ-ଶ୍ୟାମ’ ନାମକ ସେ ଧାରାକୁ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଚିହ୍ନିତ କଲା।

Verse 24

तं मार्गं ब्रह्मलोकस्य सृष्टिकर्त्ता ससर्ज वै । ज्ञानदो मानसे माघो न तु मोक्षफलप्रदः ॥ २४ ॥

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ସେହି ପଥକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ମନସା ଅନୁଷ୍ଠିତ ମାଘ ଜ୍ଞାନ ଦେଏ, କିନ୍ତୁ ଏକାକୀ ମୋକ୍ଷଫଳ ଦେଏ ନାହିଁ।

Verse 25

हिमवत्पृष्ठतीर्थेषु सर्वपापप्रणाशनः । वेदविद्भिर्विनिर्द्दिष्टं इंद्रलोकप्रदो हि सः । सर्वमासोत्तमो माघो मोक्षदो बदरीवने ॥ २५ ॥

ହିମବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବପାପନାଶକ; ବେଦବିଦ୍ମାନେ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକପ୍ରଦ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମାସରେ ମାଘ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବଦରୀବନରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଏ।

Verse 26

पापहा दुःखहारी च सर्वकामफलप्रदः । रुद्रलोक प्रदो माघो नार्मदे परिकीर्तितः ॥ २६ ॥

ନର୍ମଦା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ମାଘ ପାପହର, ଦୁଃଖହର, ସର୍ବକାମଫଳପ୍ରଦ; ଏବଂ ରୁଦ୍ରଲୋକପ୍ରଦ।

Verse 27

सारस्वतौघविध्वंसी सर्वलोकसुखप्रदः । विशालफलदो माघो विशालाया प्रकीर्तितः ॥ २७ ॥

ମାଘ ସାରସ୍ୱତ ପ୍ରବାହ ପରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ (ପାପ-ଅବିଦ୍ୟା) ଓଘକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସୁଖ ଦେଏ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ତେଣୁ ଏହା ‘ବିଶାଳା’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 28

पापेंधनदवाग्निश्च गर्भवासविनाशनः । विष्णुलोकाय मोक्षाय जाह्नवः परिकीर्तितः ॥ २८ ॥

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ପାପରୂପ ଇନ୍ଧନକୁ ଦାବାଗ୍ନି ପରି ଦହନ କରେ, ଗର୍ଭବାସର ବନ୍ଧନକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଓ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ସାଧନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 29

सरयूर्गंडकी सिंधुश्चंद्रभागा च कौशिकी । तापी गोदावरी भीमा पयोष्णी कृष्णवेणिका ॥ २९ ॥

ସରୟୂ, ଗଣ୍ଡକୀ, ସିନ୍ଧୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ କୌଶିକୀ; ତଥା ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମା, ପୟୋଷ୍ଣୀ ଓ କୃଷ୍ଣବେଣିକା—ଏହି ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟନଦୀ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 30

कावेरी तुंगभद्रा च यास्तथान्याः समुद्रगाः । तासु स्नायी नरो याति स्वर्गलोकं विकल्मषः ॥ ३० ॥

କାବେରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 31

नैमिषे विष्णुसारूप्यं पुष्करे ब्रह्मणेंऽतिकम् । आखंडलस्य लोको हि कुरुक्षेत्रे च माघतः ॥ ३१ ॥

ନୈମିଷରେ ବିଷ୍ଣୁସାରୂପ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ପୁଷ୍କରରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳେ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ମାଘମାସର ପୁଣ୍ୟରେ ଆଖଣ୍ଡଳ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 32

माघो देवह्रदे देवि योगसिद्धिफलप्रदः । प्रभासे मकरादित्ये स्नात्वा रुद्रगणो भवेत् ॥ ३२ ॥

ହେ ଦେବୀ! ଦେବହ୍ରଦରେ ମାଘମାସ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ପ୍ରଭାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ରୁଦ୍ରଗଣର ସଦସ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 33

देविकायां देवदेहो नरो भवति माघतः । माघस्नानेन विधिजे गोमत्यां न पुनर्भवः ॥ ३३ ॥

ଦେବିକାରେ ମାଘବ୍ରତ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଏ। ହେ ବିଧିଜ! ଗୋମତୀରେ ମାଘସ୍ନାନ କଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 34

हेमकूटे महाकले ॐकारे ह्यपरे तथा । नीलकंठार्बुदे माघो रुद्रलोकप्रदो मतः ॥ ३४ ॥

ହେମକୂଟ, ମହାକାଳ, ଓଂକାର ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ, ଏବଂ ଅର୍ବୁଦ (ଆବୁ) ପର୍ବତର ନୀଳକଣ୍ଠରେ—ମାଘବ୍ରତ ରୁଦ୍ରଲୋକ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 35

सर्वासां सरितां देवि संपूरो माकरे रवौ । स्नानेन सर्वकामानां प्राप्त्यै ज्ञेयो विचक्षणैः ॥ ३५ ॥

ହେ ଦେବୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ସେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 36

माघस्तु प्राप्यते धन्यैः प्रयागे विधिनंदिनि । अपुनर्भवदं तत्र सितासितजलं यतः ॥ ३६ ॥

ହେ ବିଧିନନ୍ଦିନୀ! ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘବ୍ରତ କେବଳ ଧନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶ୍ୱେତ ଓ ଅସିତ ନଦୀଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅପୁନର୍ଭବ ମିଳେ।

Verse 37

गायंति देवाः सततं दिविष्ठा माघः प्रयागे किल नो भविष्यति । स्नाता नरा यत्र न गर्भवेदनां पश्यंति तिष्ठन्ति च विष्णु सन्निधौ ॥ ३७ ॥

ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବମାନେ ସଦା ଗାନ କରନ୍ତି—“ହାୟ! ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘସ୍ନାନ ହେବ ନାହିଁ।” କାରଣ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ଗର୍ଭବେଦନା ଦେଖେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହେ।

Verse 38

तीर्थैर्व्रतैर्दानतपोभिरध्वरैः सार्द्धं विधात्रा तुलया धृतं पुरा । माघः प्रयागश्च तयोर्द्वयोरभून्माघो गरीयांश्चतुराननात्मजे ॥ ३८ ॥

ପୂର୍ବକାଳେ ବିଧାତା ତୁଳାରେ ତୀର୍ଥ, ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମକୁ ଏକସାଥି ତୋଳିଥିଲେ। ସେହି ତୋଳାରେ ‘ପ୍ରୟାଗ’ ଓ ‘ମାଘ’ ଏହି ଦୁଇଟି ଦେଖାଦେଲା; ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାଘମାସ ଅଧିକ ଭାରୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହେଲା।

Verse 39

वातांबुपर्णाशनदेहशोषणैस्तपोभिरुग्रैश्चिरकालसंचितैः । योगैश्च संयांति नरास्तु यां गतिं स्नानात्प्रयागस्य हि यांति तां गतिम् ॥ ३९ ॥

ବାୟୁ, ଜଳ ଓ ପତ୍ର ଆହାର କରି ଦେହକୁ ଶୋଷାଇ, ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ଉଗ୍ର ତପ ଓ ଯୋଗସାଧନାରେ ଲୋକେ ଯେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି—ସେଇ ଗତିକୁ ପ୍ରୟାଗରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 40

स्नाता हि ये माकरभास्करोदये तीर्थे प्रयागे सुरसिंधुसंगमे । तेषां गृहद्वारमलंकरोति भृंगावली कुंजरकर्णताडिता ॥ ४० ॥

ମକରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଦେବନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମତୀର୍ଥ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଗୃହଦ୍ୱାରକୁ ଯେନେ ହାତୀର କାନ ଫଡ଼ଫଡ଼ାଣିରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଭୃଙ୍ଗଦଳ ଅଲଙ୍କୃତ କରେ।

Verse 41

यो राज्ञसूयाख्यसमाध्वरस्य स्नानात्फलं संप्रददाति चाखिलम् । पापानि सर्वाणि निहत्य लीलया नूनं प्रयागः स कथं न वर्ण्यते ॥ ४१ ॥

ଯେ ପ୍ରୟାଗ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ନାନର ସମଗ୍ର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ—ସେହି ପ୍ରୟାଗକୁ କିପରି ନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା?

Verse 42

चतुर्वेदिषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव हि । स्नात एव तदाप्नोति गंगाकालिंदिसंगमे ॥ ४२ ॥

ଚତୁର୍ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀମାନଙ୍କରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ—ସେ ସବୁ ଗଙ୍ଗା-କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ସଙ୍ଗମରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 43

तत्राभिषेकं कुर्वीत संगमे शंसितव्रतः । तुल्यं फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः ॥ ४३ ॥

ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ସୁପାଳିତ ବ୍ରତଧାରୀ ଲୋକ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରୁ। ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 44

पंचयोजनविस्तीर्णं प्रयागस्य तु मंडलम् । प्रवेशादस्य भूमौ तु अश्वमेधः पदे पदे ॥ ४४ ॥

ପ୍ରୟାଗର ପୁଣ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ପୁଣ୍ୟଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାମାତ୍ରେ ପ୍ରତି ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 45

त्रीणि कुंडानि सुभगे तेषां मध्ये तु जाह्नवी । प्रयागस्य प्रवेशेन पापं नश्यति तत्क्षणात् ॥ ४५ ॥

ହେ ସୁଭଗେ! ସେଠାରେ ତିନୋଟି ପୁଣ୍ୟ କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ପ୍ରବାହିତ। ପ୍ରୟାଗରେ ପ୍ରବେଶମାତ୍ରେ ପାପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ।

Verse 46

मासमेकं नरः स्नात्वा प्रयागे नियतेंद्रियः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो यथा दृष्टं स्वयंभुवा ॥ ४६ ॥

ଯେ ନର ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ମାସ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ ସହ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଜେ ଦେଖିଛନ୍ତି।

Verse 47

शुचिस्तु प्रयतो भूत्वाऽहिसकः श्रद्धयान्वितः । स्नात्वा मुच्येत पापेभ्यो गच्छेच्च परमं पदम् ॥ ४७ ॥

ଯେ ଶୁଚି, ସଂଯମୀ, ଅହିଂସକ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ—ସେ (ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ) ସ୍ନାନ କରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 48

नैमिषं पुष्करं चैव गोतीर्थँ सिंधुसागरम् । गया च धेनुकं चैव गंगासागरसंगमः ॥ ४८ ॥

ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର, ଗୋ-ତୀର୍ଥ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ସାଗରର ସଙ୍ଗମ; ଗୟା, ଧେନୁକ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମ—ଏସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 49

एते चान्ये च बहवो ये च पुण्याः शिलोच्चयाः । दश तीर्थसहस्राणि त्रंशत्कोटयस्तथा पराः ॥ ४९ ॥

ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଶିଳୋଚ୍ଚୟ (ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼-ଟିଲା) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତୀର୍ଥ ଦଶ ହଜାର, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ତିରିଶ କୋଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 50

प्रयागे संस्थिता नित्यमेधमाना मनीषिणः । त्रीणि यान्यग्निकुंडानि तेषां मध्ये तु जाह्नवी ॥ ५० ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ମନୀଷୀମାନେ ସଦା ବସି ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ-ଆରାଧନାରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି। ସେଠାରେ ତିନିଟି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ପ୍ରବାହିତ।

Verse 51

प्रयागाद्धि विनिष्क्रांता सर्वतीर्थपुरस्कृता । तपनस्य सुता देवी त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ५१ ॥

ସେ ପ୍ରୟାଗରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍‌ଗତ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ। ସେ ତପନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 52

यमुना गंगाया सार्द्धं संगता लोकपावनी । गांगयमुनयोर्मध्ये पृथिव्यां यत्परं स्मृतम् ॥ ५२ ॥

ଲୋକପାବନୀ ଯମୁନା ଗଙ୍ଗା ସହିତ ସଙ୍ଗମ କରେ। ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନାଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଯେ ଭୂଭାଗ, ସେହିଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 53

प्रयागस्य तु तीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् ॥ ५३ ॥

ପ୍ରୟାଗ-ତୀର୍ଥର ମହିମାକୁ ଷୋଡଶାଂଶ ମଧ୍ୟ କେହି ସମ କରିପାରେ ନାହିଁ। ବାୟୁ କହିଲେ—ତୀର୍ଥ ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି।

Verse 54

दिविभुव्यतरिक्षं च जाह्नव्या तानि संति च । प्रयागं समधिष्ठाय कंबलाश्वतरावुभौ ॥ ५४ ॥

ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସେହି ପବିତ୍ର ଧାମଗୁଡ଼ିକ ଅଛି। ଏବଂ ପ୍ରୟାଗକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର—ଏହି ଦୁଇ ନାଗରାଜ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 55

भागवत्यथवा चैषा वेदां वेद्या प्रजापतेः । तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमंतः समास्थिताः ॥ ५५ ॥

ଏହି ପରମ୍ପରା ଭାଗବତୀ-ସ୍ୱରୂପା, କିମ୍ବା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଜ୍ଞେୟ ବେଦ ନିଜେ। ତାହାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ମାନେ ଯେନ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ସ୍ଥିତ।

Verse 56

प्रजापतिमुपासंते ऋषयश्च तपोधनाः । यजंति क्रतुभिर्देवास्तथा चक्रधराः सति ॥ ५६ ॥

ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଦେବମାନେ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ହେ ସତୀ, ଚକ୍ରଧର (ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ)ମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Verse 57

ततः पुण्यतमो नास्ति त्रिषु लोकेषु सुंदरि । प्रभावात्सर्वतीर्थभ्यः प्रभवत्यधिकस्तथा ॥ ५७ ॥

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତିନି ଲୋକରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କିଛି ନାହିଁ। ନିଜ ପ୍ରଭାବରେ ତାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।

Verse 58

तत्र दृष्ट्वा तु तत्तीर्थं प्रयागं परमं पदम् । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यः शशांक इव राहुणा ॥ ५८ ॥

ସେଠାରେ ସେହି ପରମ ତୀର୍ଥ ପ୍ରୟାଗ—ପରମ ପଦ—କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ରାହୁର ଗ୍ରାସରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 59

ततो गत्वा प्रयागं तु सर्वदेवाभिरक्षितम् । ब्रह्मचारी वसन्मासं पितॄन्देवांश्च तर्पयन् ॥ ५९ ॥

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଏକ ମାସ ବସି, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

ईप्सिताँल्लभते कामान्यत्र तत्राभिसंगतः । सितासिते तु यो मज्जेदपि पापशतावृतः ॥ ६० ॥

ଏପରି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମକୁ ଯେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଏ ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ। ଏବଂ ଯେ ସୀତା–ଅସିତାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶତଶତ ପାପରେ ଆବୃତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 61

मकरस्थे रवौ माघे न स भूतस्तु गर्भगः । दुर्जया वैष्णवी माया देवैरपि सुदुस्त्यजा ॥ ६१ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବା ମାଘ ମାସରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭବନ୍ଧନରେ ଅଟକି ରହେ ନାହିଁ; କାରଣ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ଦୁର୍ଜୟ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର।

Verse 62

प्रयागे दह्यते सा तु माघे मासि विरंचिजे । तेषु तेषु च लोकेषु भुक्त्वा भोगाननेकशः ॥ ६२ ॥

କିନ୍ତୁ, ହେ ବିରଞ୍ଚି! ମାଘ ମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ତାହାର ପାପ ଦହିଯାଏ; ଏବଂ ସେ ସେ ଲୋକମାନେରେ ଅନେକଥର ଭୋଗ ଭୋଗି ପରେ ଆଗକୁ ଗତି କରେ।

Verse 63

पश्चाच्चक्रिणि लीयंते प्रयागे माघमज्जिनः । उपस्पृशति यो माघे मकरार्के सितासिते ॥ ६३ ॥

ତତ୍ପରେ ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଶେଷେ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ମାଘମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ, ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଯେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ପରମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 64

तस्य पुण्यस्य संख्यां नो चित्रगुप्तोऽपि वेत्त्यलम् । राजसूयसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । फलं सितासिते माघे स्नातानां भवति ध्रुवम् ॥ ६४ ॥

ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପରିମାଣ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମାଘରେ ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଓ ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ସମାନ।

Verse 65

आकल्पजन्मभिः पापं संचितं मनुजैस्तु यत् । तद्भवेद्भस्मसान्माघे स्नातानां तु सितासिते ॥ ६५ ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନେ କଳ୍ପପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଯେ ପାପ ସଞ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ମାଘରେ ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କର ସେହି ପାପ ଭସ୍ମ ପରି ନଶିଯାଏ।

Verse 66

गंगायमुनयोश्चैव संगमो लोकविश्रुतः । स एव कामिकं तीर्थं तत्र स्नानेन भक्तितः ॥ ६६ ॥

ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ। ସେହି ସ୍ଥାନଟି ହିଁ କାମିକ ତୀର୍ଥ; ସେଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କଲେ ଇଷ୍ଟଫଳ ମିଳେ।

Verse 67

यस्य यस्य च यः कामस्तस्य तस्य भवेद्धि सः । भोगकामस्य भोगाः स्युः स्याद्राज्यं राज्यकामिनः ॥ ६७ ॥

ଯାହାର ଯେଉଁ କାମନା, ତାହାର ସେହିପରି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ। ଭୋଗ ଚାହୁଁଥିବାକୁ ଭୋଗ ମିଳେ, ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାକୁ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 68

स्वर्गः स्यात्स्वर्गकामस्य मोक्षः स्यान्मोक्षकामिनः । कामप्रदानि तीर्थानि त्रैलोक्ये यानि कानि च ॥ ६८ ॥

ଯେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; ଯେ ମୋକ୍ଷ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେସବୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 69

तानि सर्वाणि सेवन्ते प्रयागं मकरे रवौ । हरिद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे ॥ ६९ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ସେସବୁ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ; ଏବଂ ହରିଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗାସାଗର-ସଙ୍ଗମରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 70

स्नात्वैव ब्रह्मणो विष्णोः शिवस्य च पुरं व्रजेत् । सितासिते तु यत्स्नानं माघमासे सुलोचने ॥ ७० ॥

ସ୍ନାନ କରି ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ସୁଲୋଚନେ, ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ସ୍ନାନ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 71

न दत्ते पुनरावृत्तिं कल्पकोटिशतैरपि । सत्यवादी जितक्रोधो ह्यहिंसां परमां श्रितः ॥ ७१ ॥

ଏହା ସେକଡ଼ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ) କରାଏ ନାହିଁ। ସତ୍ୟବାଦୀ, କ୍ରୋଧଜୟୀ ଓ ପରମ ଅହିଂସାରେ ଆଶ୍ରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଏ।

Verse 72

धर्मानुसारी तत्त्वज्ञो गोब्राह्मणहिते रतः । गंगायमुनयोर्मध्ये स्नातो मुच्येत किल्बिषात् ॥ ७२ ॥

ଯେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ ଏବଂ ଗୋ-ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଥାଏ—ସେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 73

मनसा चिंतितान्कामांस्तत्र प्राप्नोति पुष्कलान् । स्वर्णभारसहस्रेण कुरुक्षेत्रे रविग्रहे ॥ ७३ ॥

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ରବିଗ୍ରହରେ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ କାମନାମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣଭାର ସମ।

Verse 74

यत्फलं लभते माघे वेण्यां तत्तु दिने दिने । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् ॥ ७४ ॥

ମାଘମାସରେ ବେଣ୍ୟାରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼େ; ଏହା ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈର ଫଳ ସମ।

Verse 75

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य तत्फलम् । योगाभ्यासेन यत्पुण्यं संवत्सरशतत्रये ॥ ७५ ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘମାସରେ କେବଳ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗାଭ୍ୟାସରେ ତିନିଶେ ବର୍ଷରେ ଲଭ୍ୟ।

Verse 76

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नानेन यत्फलम् । नाश्वमेधसहस्रेण तत्फलं लभते सति ॥ ७६ ॥

ହେ ସତୀ! ପ୍ରୟାଗରେ ମାଘମାସରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନର ଯେ ପୁଣ୍ୟ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 77

त्र्यहस्नानफलं माघे पुरा कांचनमालिनी । राक्षसाय ददौ प्रीत्या तेन मुक्तः स पापकृत् ॥ ७७ ॥

ପୁରା ମାଘମାସରେ କାଞ୍ଚନମାଲିନୀ ପ୍ରୀତିରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନର ଫଳ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଲେ; ସେହି ପୁଣ୍ୟଦାନରେ ସେ ପାପୀ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 78

त्र्यहात्पापक्षयो जातः सप्तविंशतिभिर्दिनैः । स्नानेन यदभूत्पुण्यं तेन देवत्वमागता ॥ ७८ ॥

ତିନି ଦିନରେ ପାପକ୍ଷୟ ହେଲା; ଏବଂ ସତାଇଶ ଦିନରେ ସ୍ନାନଜନିତ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସେମାନେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 79

रममाणा तु कैलासे गिरिजायाः प्रिया सखी । जातिस्मरा तथा जाता प्रयागस्य प्रसादतः ॥ ७९ ॥

କୈଲାସରେ କ୍ରୀଡାରତ ଗିରିଜା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ପ୍ରୟାଗର ପ୍ରସାଦରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମରଣଶକ୍ତି ପାଇଲା।

Verse 80

अवंतीविषये राजा वासराजोऽभवत्पुरा । नर्मदातीर्थमासाद्य राजसूयं चकार सः ॥ ८० ॥

ପୁରାତନ କାଳରେ ଅବନ୍ତୀ ଦେଶରେ ବାସରାଜ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ନର୍ମଦା ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 81

अश्वैः षोडशभिस्तत्र स्वर्णयूपविराजितैः । स्वर्णभूषणभूषाढ्यै रेजे सोऽपि यथाविधि ॥ ८१ ॥

ସେଠାରେ ଷୋଳଟି ଘୋଡ଼ା ସହ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୂପର ଶୋଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ସମୃଦ୍ଧ—ସେ ବିଧିମତେ ଯଜ୍ଞ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 82

प्रददौ धान्यराशिं च द्विजेभ्यः पर्वतोपमम् । श्रद्धावान्देवताभक्तो गोप्रदश्च सुवर्णदः ॥ ८२ ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଦେବତାଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପର୍ବତସମ ଧାନ୍ୟରାଶି ଦାନ କଲେ; ଗୋଦାନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 83

ब्राह्मणो भद्रको नाम मूर्खो हीनकुलस्तथा । कृषीवलोऽधमाचारः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ ८३ ॥

ଭଦ୍ରକ ନାମରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ—ମୂର୍ଖ, ହୀନକୁଳଜ; କୃଷିକ ଜୀବିକା, ଅଧମ ଆଚାରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ।

Verse 84

सीरकर्मसमुद्विग्नो बंधुभिश्च स वंचितः । इतस्ततः परिक्रम्य निर्गतोऽदृष्टपीडितः ॥ ८४ ॥

ହଳକାମର ଶ୍ରମରେ ସେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା, ଆଉ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାକୁ ଠକିଲେ। ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଘୁରି, ଅଦୃଷ୍ଟ ପୀଡାରେ ଶେଷେ ସେ ଚାଲିଗଲା।

Verse 85

दैवतो ज्ञानमाश्रित्य प्रयागं समुपागतः । महामाघीं पुरस्कृत्य सस्नौ तत्र दिनत्रयम् ॥ ८५ ॥

ଦେବଦତ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ପ୍ରୟାଗକୁ ଆସିଲା। ମହାମାଘୀ ବ୍ରତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସେଠାରେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 86

अनघः स्नानमात्रेण समभूत्स द्विजोत्तमः । प्रयागाच्चलितस्तस्माद्ययौ यस्मात्समागतः ॥ ८६ ॥

କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ଅନଘ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ହେଲା। ପରେ ପ୍ରୟାଗରୁ ଚାଲି, ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲା ସେଠାକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 87

स राजा सोऽपि वै विप्रो विपन्नावेकदा तदा । तयोर्गतिः समा दृष्टा देवराजस्य सन्निधौ ॥ ८७ ॥

ସେ ରାଜା ଓ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଦୁହେଁ ଏକଦା ବିପତ୍ତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଦୁହିଁଙ୍କ ଗତି ସମାନ ଦେଖାଗଲା।

Verse 88

तेजो रूपं बलं स्त्रैणं देवयानं विभूषणम् । माला च परिजातस्य नृत्यं गीतं समं तयोः ॥ ८८ ॥

ତେଜ, ରୂପ, ବଳ, ସ୍ତ୍ରୀସୁଲଭ ମନୋହର ଆକର୍ଷଣ, ଦେବଯାନ, ଭୂଷଣ, ପାରିଜାତ ପୁଷ୍ପମାଳା ଏବଂ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ—ଏସବୁ ସମଭାବେ (ସେଠାର) ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭୂତି।

Verse 89

इति दृष्ट्वा हि माहात्म्य क्षेत्रस्य कथमुच्यते । माघः सितासिते भद्रे राजसूयसमो न च ॥ ८९ ॥

ଏପରି ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖିଲାପରେ ତାହାର ଗୌରବ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ? ହେ ଭଦ୍ରେ, ମାଘମାସରେ—ଶୁକ୍ଳ କି କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ—ଲଭ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞସମ, କମ୍ ନୁହେଁ।

Verse 90

धनुर्विंशतिविस्तीर्णे सितनीलांबुसंगमे । माघादपुनरावृत्ती राजसूयात्पुनर्भवेत् ॥ ९० ॥

ବିଶ ଧନୁ ପ୍ରସ୍ତାର ଥିବା ଶ୍ୱେତ-ନୀଳ ଜଳସଙ୍ଗମରେ ମାଘସ୍ନାନ କଲେ ଅପୁନରାବୃତ୍ତି (ମୋକ୍ଷ) ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 91

कंबलाश्वतरौ नागौ विपुले यमुनातटे । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ९१ ॥

ବିଶାଳ ଯମୁନାତଟରେ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର—ଏହି ଦୁଇ ନାଗ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସେଇ ଜଳ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 92

तत्र गत्वा च संस्थाने महादेवस्य धीमतः । नरस्तारयते पुंसो दश पूर्वान्दशावरान् ॥ ९२ ॥

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଧୀମାନ ମହାଦେବଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ (ସେବା-ସ୍ନାନ କରି) ମଣିଷ ନିଜର ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ତାରେ।

Verse 93

कूपं चैव तु तत्रास्ति प्रतिष्ठानेऽति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा पितॄन्देवान्संतर्प्य यतमानसः ॥ ९३ ॥

ସେଠାରେ ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ’ ନାମରେ ଅତିପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ କୂପ ଅଛି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସଂଯତ ମନରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ।

Verse 94

ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं योऽत्र तिष्ठति । सर्वपापविशुद्धात्मा सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९४ ॥

କ୍ରୋଧଜୟୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଯଦି ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ରହେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 95

उत्तरेण प्रतिष्टानाद्भागीरथ्याश्च पूर्वतः । हंसप्रतपनं नाम तीर्थं लोकेषु विश्रुतम् ॥ ९५ ॥

ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ ଏବଂ ଭାଗୀରଥୀ (ଗଙ୍ଗା)ର ପୂର୍ବେ ‘ହଂସପ୍ରତପନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 96

अश्वमेधफलं तत्र स्नानमात्रेण लभ्यते । यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च तावत्स्वर्गे महीयते ॥ ९६ ॥

ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଯେତେଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 97

ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण च । दशाश्वमेधिकं नाम तत्तीर्थं परमं स्मृतम् ॥ ९७ ॥

ତାପରେ ଭୋଗବତୀକୁ ଯାଇ, ବାସୁକିର ଉତ୍ତରେ ଥିବା ସେଇ ତୀର୍ଥ ‘ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ’ ନାମରେ ପରମ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 98

तत्र कृत्वाभिषेकं तु वाजिमेधफलं लभेत् । धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः ॥ ९८ ॥

ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ମନୁଷ୍ୟ ଧନୀ, ରୂପବାନ, ଦକ୍ଷ, ଦାତା ଓ ଧାର୍ମିକ ହୁଏ।

Verse 99

चतुर्वेदिषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम् । अहिंसायां तु यो धर्मो गमनात्तस्य तत्फलम् ॥ ९९ ॥

ଚାରି ବେଦର ପୁଣ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦର ଫଳ, ଏବଂ ଅହିଂସାର ଧର୍ମ—ଏହି ତୀର୍ଥଗମନରେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 100

पायतेश्चोत्तरे कूले प्रयागस्य तु दक्षिणे । ऋणमोचनकं नाम तीर्थं तु परमं स्मृतम् ॥ १०० ॥

ପାୟତେ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳେ ଏବଂ ପ୍ରୟାଗର ଦକ୍ଷିଣେ ‘ଋଣମୋଚନକ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 101

एकरात्रोषितः स्नात्वा ऋणैः सर्वैः प्रमुच्यते । स्वर्गलोकमवाप्नोति ह्यमरश्च तथा भवेत् ॥ १०१ ॥

ଏକ ରାତି ସେଠାରେ ରହି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଏ ଏବଂ ଦେବତୁଲ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 102

त्रिकालमेकस्नायी चाहारमुक्तिं य आचरेत् । विश्वासघातपापात्तु त्रिभिर्मासैः स शुद्ध्यति ॥ १०२ ॥

ଯେ ତ୍ରିକାଳରେ ଦିନକୁ ଏକଥର ସ୍ନାନ କରି ନିରାହାର ବ୍ରତ ଆଚରେ, ସେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ ପାପରୁ ତିନି ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 103

कीर्तनाल्लभते पुण्यं दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति । अवगाह्य च पीत्वा च पुनात्यासप्तमं कुलम् ॥ ६३॥ ३ ॥

ଏହାର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହାର ଦର୍ଶନରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଏ। ଏଥିରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପାନ କଲେ ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 104

मकरस्थे रवौ माघे न स्नात्यनुदिते रवौ । कथं पापैः प्रमुच्येत कथं वा त्रिदिवं व्रजेत् ॥ १०४ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବା ମାଘମାସରେ—ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ କରେନାହିଁ, ସେ କିପରି ପାପମୁକ୍ତ ହେବ? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ?

Verse 105

प्रयागे वपनं कुर्याद्गंगायां पिंडपातनम् । दानं दद्यात्कुरुक्षेत्रे वाराणस्यां तनुं त्यजेत् ॥ १०५ ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ଉଚିତ; ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବାରାଣସୀରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 106

किं गयापिंडदानेन काश्यां वा मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रदानेन प्रयागे मुंडनं यदि ॥ १०६ ॥

ଗୟାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ କ’ଣ ଲାଭ? କାଶୀରେ ମରିଲେ କ’ଣ? କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନ କଲେ କ’ଣ? ପ୍ରୟାଗରେ ମୁଣ୍ଡନ କଲେ କ’ଣ—ଯଦି ଅନ୍ତରେ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ସଦାଚାର ନଥାଏ?

Verse 107

संवत्सरं द्विमासोनं पुनस्तीर्थं व्रजेद्यदि । मुंडनं चोपवासं च ततो यत्नेन कारयेत् ॥ १०७ ॥

ଏକ ବର୍ଷରୁ ଦୁଇ ମାସ କମ୍ (ଅର୍ଥାତ୍ ଦଶ ମାସ) ପରେ ଯଦି କେହି ପୁଣି ତୀର୍ଥକୁ ଯାଏ, ତେବେ ପରେ ସେ ଯତ୍ନକରି ମୁଣ୍ଡନ ଓ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 108

प्रयागप्राप्तनारीणां मुंडनं त्वेवमीरयेत् । सर्वान्केशान्समुद्धृत्य छेदयेदंगुलद्वयम् ॥ १०८ ॥

ପ୍ରୟାଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଶଛେଦନ ବିଧି ଏପରି—ସମସ୍ତ କେଶ ଏକତ୍ର କରି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ମାତ୍ର କାଟିବା।

Verse 109

केशमूलान्युपाश्रित्य सर्वपापानि देहिनाम् । तिष्ठंति तीर्थस्नानेन तस्मात्तान्यत्र वापयेत् ॥ १०९ ॥

ଦେହୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ କେଶମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ; ତେଣୁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ସେଠାରେ ହିଁ ସେ କେଶର ବାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

अमार्कपातश्रवणेर्युक्ता चेत्पौषमाघयोः । अर्द्धोदयः स विज्ञेयः सूर्यपर्वशताधिकः ॥ ११० ॥

ପୌଷ କିମ୍ବା ମାଘ ମାସରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଶ୍ରବଣ ଓ ଅମାର୍କପାତ ନକ୍ଷତ୍ରସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ସଂଯୋଗ ‘ଅର୍ଦ୍ଧୋଦୟ’ ବୋଲି ଜାଣିବା; ଏହା ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟପର୍ବଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 111

किंचिन्न्यूने तु विधिजे महोदय इति स्मृतः । अरुणोदयवेलायां शुक्ला माघस्य सप्तमी ॥ १११ ॥

ଯଦି ସେହି ମାପରୁ କିଛି କମ୍ ହୁଏ, ତେବେ ବିଧାତା ତାହାକୁ ‘ମହୋଦୟ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି—ଅରୁଣୋଦୟ ବେଳେ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ।

Verse 112

प्रयागे यदि लभ्येत सहस्रार्कग्रहैः समा । अयने कोटिपुण्यं स्याल्लक्षं तु विषुवे फलम् ॥ ११२ ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ଯଦି ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତେବେ ଅୟନକାଳେ ତାହା କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ; ବିଷୁବେ ତାହାର ଫଳ ଲକ୍ଷଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 113

षडशीत्यां सहस्रं तु तथा विष्णुपदीषु च । दानं प्रयागे कर्तव्यं यथाविभवविस्तरम् ॥ ११३ ॥

ଷଡଶୀତି, ସହସ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ଦିନରେ ପ୍ରୟାଗରେ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 114

तेन तीर्थफलं चैव वर्धते विधिनंदिनि । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु गां वै प्रयच्छति ॥ ११४ ॥

ହେ ବିଧିନନ୍ଦିନୀ! ସେହି ଦାନରେ ତୀର୍ଥଫଳ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େ; ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେ ଗୋଦାନ କରେ ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 115

सुवर्णं मणिमुक्तां वा यदि वान्यं प्रतिग्रहम् । पाटलां कपिलां भद्रे यस्तु तत्र प्रयच्छति ॥ ११५ ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ! ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି-ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗ୍ରାହ୍ୟ ଦାନ ହେଉ—ଯେ ସେଠାରେ ପାଟଲା କିମ୍ବା କପିଲା ଗୋଦାନ କରେ।

Verse 116

स्वर्णश्रृंगीं रौप्यखुरां चैलकंठीं पयस्विनीम् । सवत्सां श्रोत्रियं साधुं ग्राहयित्वा यथाविधि ॥ ११६ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର, କଣ୍ଠରେ ବସ୍ତ୍ର, ଦୁଧାଳ ଏବଂ ବଛୁରାସହିତ ଗୋକୁ ସାଧୁ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 117

शुक्लां वरधरं शांतं धर्मज्ञं वेदपारगम् । सा च गौस्तस्य दातव्या गंगायमुनसंगमे ॥ ११७ ॥

ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ, ଶାନ୍ତ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୁକ୍ଳ ଗୋଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । यावंतो रोमकूपाः स्युस्तस्या गोर्वत्सकस्य च ॥ ११८ ॥

ସେହି ଗାଈ ଓ ତାହାର ବଛାର ଯେତେ ରୋମକୂପ ଅଛି, ସେତେ ପରିମାଣରେ ମହାମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ନାନାବିଧ ରତ୍ନ ପୁଣ୍ୟଫଳରୂପେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 119

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । यत्रासौ लभते जन्म सा गौस्तत्राभिजायते ॥ ११९ ॥

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ତାହାର ଜନ୍ମ ହୁଏ, ସେହି ଗାଈ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 120

न च पश्यंति नरकं दातारस्तेन कर्मणा । उत्तरांश्च कुरून्प्राप्य मोदंते कालमक्षयम् ॥ १२० ॥

ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦାତାମାନେ ନରକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଉତ୍ତରକୁରୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ କାଳ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 121

गवां शतसहस्रेभ्यो दद्यादेकां पयस्विनीम् । पुत्रान्दारांस्तथा भृत्यान् गौरेका प्रतितारयेत् ॥ १२१ ॥

ଶତସହସ୍ର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦୁଧାଳ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୋଟିଏ ଗାଈ ହିଁ ପୁଅ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂସାରସାଗରରୁ ପାର କରାଏ।

Verse 122

तस्मात्सर्वेषु दानेषु गोदानं तु विशिष्यते । दुर्गमे विषमे घोरे महापातकसंक्रमे ॥ १२२ ॥

ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ—ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ଗମ, ବିଷମ, ଘୋର ସମୟରେ ଏବଂ ମହାପାତକର ସଂକ୍ରମଣ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାବେଳେ।

Verse 123

गौरेव रक्षां कुरुते तस्माद्देया द्विजोत्तमे । तीर्थे न प्रतिगृह्णीयात्पुण्येष्वायतनेषु च ॥ १२३ ॥

ଗାଈ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରେ; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଗୋଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥରେ ଓ ପୁଣ୍ୟଧାମରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 124

निमित्तेषु च सर्वेषु ह्यप्रमत्तो भवेद्द्विजः । स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चनेऽपि वा ॥ १२४ ॥

ସମସ୍ତ ନିମିତ୍ତ ଓ ଅବସରରେ ଦ୍ୱିଜ ଅପ୍ରମାଦୀ ହେବା ଉଚିତ। ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନାରେ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 125

विफलं तस्य तत्तीर्थँ यावत्तद्धनमश्नुते । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति ॥ १२५ ॥

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସେହି ଧନ ଭୋଗ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ସେଇ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିଷ୍ଫଳ ରହେ। ଗଙ୍ଗା–ଯମୁନା ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଯେ କନ୍ୟାଦାନ କରେ, ତାହା ପ୍ରତି ଏହି କଥା।

Verse 126

न स पश्यति घोरं तु नरकं तेन कर्मणा । उत्तरांस्तु कुरून् गत्वा मोदते कालमक्षयम् ॥ १२६ ॥

ସେହି କର୍ମରେ ସେ ଘୋର ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଉତ୍ତର କୁରୁକୁ ଯାଇ ସେ ଅକ୍ଷୟ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 127

पुत्रान्दारांश्च लभते धार्मिकान्रूपसंयुतान् । अधः शिरास्ततो धूममूर्द्धूबाहुः पिबेन्नरः ॥ १२७ ॥

ସେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଓ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପତ୍ନୀ ପାଏ। ତାପରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବାହୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଧୂମକୁ (ଶ୍ୱାସରେ) ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 128

शतं वर्षसहस्राणां स्वर्गलोके महीयते । परिभ्रष्टस्ततः स्वर्गादग्निहोत्री भवेन्नरः ॥ १२८ ॥

ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେହି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହେଲେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ (ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିକ୍ରିୟା ପାଳନକାରୀ) ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 129

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः । आ प्रयागात्प्रतिष्ठानान्मत्पुरो वासुकेर्ह्रदात् ॥ १२९ ॥

ବହୁ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ପୁନଃ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଲଭେ—ବିଶେଷତଃ ପ୍ରୟାଗରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ମତ୍ପୁରରୁ ବାସୁକିଙ୍କ ହ୍ରଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 130

कंबलाश्वतरौ नागौ नागादबहुमूलकात् । एतत्प्रजापतेः क्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ १३० ॥

ନାଗାଦରୁ ବହୁମୂଳକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର—ଏହି ଦୁଇ ନାଗରାଜ ବସନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 131

तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । न वेदवचनाच्चैव न लोकवचनादपि ॥ १३१ ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା କେବଳ ବେଦବଚନ ନୁହେଁ, କେବଳ ଲୋକବଚନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ତୀର୍ଥର ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ।

Verse 132

मतिरुत्क्रमणीया हि प्रयागमरणं प्रति । दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथा पराः ॥ १३२ ॥

ପ୍ରୟାଗରେ ମରଣ ପ୍ରତି ମନକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତାହାଦ୍ୱାରା ଦଶହଜାର ତୀର୍ଥର ଫଳ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 133

तत्रैव तेषां सान्निध्यं कीर्तितं विधिनंदिनि । या गतिर्योगयुक्तस्य सत्पथस्थस्य धीमतः ॥ १३३ ॥

ହେ ବିଧିନନ୍ଦିନୀ! ସେହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ—ଏହିପରି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଯୋଗଯୁକ୍ତ, ସତ୍ପଥସ୍ଥ ଧୀମାନଙ୍କର ସେଇ ଗତି।

Verse 134

सा गतिस्त्यजतः प्राणान् गंगायमुनसंगमे । बाधितो यदि वा दीनः क्रुद्धो वापि भवेन्नरः ॥ १३४ ॥

ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଯେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ସେଇ ପରମ ଗତି ହୁଏ—ସେ ବାଧିତ ହେଉ, ଦୀନ ହେଉ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁକ୍ଷଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 135

गंगायमुनमासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । दीप्तकांचनवर्णाभैर्विमानैः सूर्यकांतिभिः ॥ १३५ ॥

ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଯେ ପ୍ରାଣ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଦୀପ୍ତ କାଞ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତିରେ ଜ୍ଵଳମାନ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ଉର୍ଧ୍ୱଲୋକକୁ ନୀତ ହୁଏ।

Verse 136

गंधर्वाप्सरसां मध्ये स्वर्गे मोदति मानवः । ईप्सिताँल्लभते कामान्वदंतीति मुनीश्वराः ॥ १३६ ॥

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ମାନବ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଇପ୍ସିତ କାମନା-ଭୋଗ ଲଭେ—ଏହିପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 137

गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते । यावन्न स्मरते जन्म तावत्स्वर्गे महीयते ॥ १३७ ॥

ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିର୍ଘୋଷରେ ସୁପ୍ତ ଥିବା ସେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ ନ କରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହୀୟାନ ରହେ।

Verse 138

ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मात्र चागतः । हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले ॥ १३८ ॥

ତେବେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେ ଏହି ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଆସି ସୁନା-ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 139

तदेवसंस्मरंस्तत्र विष्णुलोकं स गच्छति । वटमूलं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् ॥ १३९ ॥

ସେଠାରେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପାଏ। ଯେ ଜଣେ ବଟବୃକ୍ଷର ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 140

सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छिति । तत्र ते द्वादशादित्यांस्तपंते रुद्रमाश्रिताः ॥ १४० ॥

ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ତପ କରନ୍ତି।

Verse 141

निर्गच्छंति जगत्सर्वं वटमूले स दह्यते । हरिश्च भगवांस्तत्र प्रजापतिपुरस्कृतः ॥ १४१ ॥

ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଲୟକୁ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବଟମୂଳରେ ଦହିଯାଏ। ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ଅଗ୍ରେ ଥାଇ, ଭଗବାନ୍ ହରି ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି।

Verse 142

आस्ते तत्र पुटे देवि पादांगुष्ठं धयञ्छिशुः । उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपांडुरे ॥ १४२ ॥

ହେ ଦେବୀ, ସେଠାରେ ସେଇ ପୁଟରେ ଶିଶୁଟି ବସିଥିଲା, ନିଜ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠକୁ ଚୁଷୁଥିଲା—ଉର୍ବଶୀ ନାମକ ରମ୍ୟ ତଟରେ, ଯାହା ବିଶାଳ ଓ ହଂସ ପରି ଧବଳ ଥିଲା।

Verse 143

परित्यजति यः प्राणाञ्छृणु तस्यापि यत्फलम् । षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ १४३ ॥

ଯେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଶୁଣ। ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଆଉ ଛଅଶେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 144

वसेत्स पितृभिः सार्द्धं स्वर्गलोके विरिंचिजे । उर्वशीं च यदा पश्येद्देवलोके सुलोचने ॥ १४४ ॥

ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ବସେ। ହେ ସୁଲୋଚନେ, ଦେବଲୋକରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 145

पूज्यते सततं देवऋषिगंधर्वकिन्नरैः । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा त्विहागतः ॥ १४५ ॥

ଦେବ, ଦେବଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ତାକୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି। ପରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ସେ ଏହି ଲୋକକୁ ଆସେ।

Verse 146

उर्वशीसदृशीनां तु कांतानां लभते शतम् । मध्ये नारीसहस्राणां बहूनां च पतिर्भवेत् ॥ १४६ ॥

ସେ ଉର୍ବଶୀ ସଦୃଶ ଶତ କାନ୍ତାକୁ ପାଏ। ଅନେକ ନାରୀ-ସହସ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁଙ୍କର ପତି (ସ୍ୱାମୀ) ହୁଏ।

Verse 147

दशग्रामसहस्राणां भोक्ता शास्ता च मोहिनि । कांचीनूपुरशब्देन सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते ॥ १४७ ॥

ହେ ମୋହିନି, ସେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମର ଭୋକ୍ତା ଓ ଶାସକ ହୁଏ। ତଥାପି ସୁପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ କାଞ୍ଚୀ ଓ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ସେ ଜାଗିଉଠେ।

Verse 148

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः । शुक्लांबरधरो नित्यं नियतः स जितेंद्रियः ॥ १४८ ॥

ବହୁ ଭୋଗ ଭୋଗି ସାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପାଏ। ସେ ନିତ୍ୟ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନିୟମନିଷ୍ଠ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 149

एककालं तु भुञ्जानो मासं योगपतिर्भवेत् । सुवर्णालंकृतानां तु नारीणां लभते शतम् ॥ १४९ ॥

ଯେ ଏକ ମାସ ଧରି ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଯୋଗର ଅଧିପତି ହୁଏ; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କୃତ ଶତ ନାରୀକୁ ପାଏ।

Verse 150

पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत् । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति नित्यशः ॥ १५० ॥

ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ସେ ମହାଭୋଗର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ନିତ୍ୟ ଦାତା ହୁଏ।

Verse 151

स भुक्त्वा विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थँ स्मरते पुनः । कोटितीर्थँ समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् ॥ १५१ ॥

ସେ ବହୁ ଭୋଗ ଭୋଗି ସାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ମରେ। ଯେ କୋଟିତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—ସେ ପରମ ପବିତ୍ର ଫଳ ପାଏ।

Verse 152

कोटिवर्षसहस्रान्तं स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गादिहागत्य क्षीणकर्मा नरोत्तमः ॥ १५२ ॥

ସେ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସି, ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ସେ ନରୋତ୍ତମ ପୁନର୍ବାର ଫେରେ।

Verse 153

सुवर्णमणिमुक्ताग्रे कुले जायेत रूपवान् । अकामो वा सकामो वा गंगायां यो विपद्यते ॥ १५३ ॥

ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ, ଯେ ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ‑ମଣି‑ମୁକ୍ତାରେ ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମି ରୂପବାନ ହୁଏ।

Verse 154

शक्रस्य लभते स्वर्गं नरकं तु न पश्यति । हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति ॥ १५४ ॥

ସେ ଶକ୍ରଙ୍କ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ, ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ; ହଂସ‑ସାରସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ସେ ଗମନ କରେ।

Verse 155

अप्सरोगणसंकीर्णे सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । ततः स्वर्गादिहायातः क्षीणकर्मा विरंचिजे ॥ १५५ ॥

ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣରେ ଭିଡ଼ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସେ ଶୋଇଥିଲା ଓ ପରେ ଜାଗିଲା; ତାପରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅବତରି ଏଠାରେ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଲୋକକୁ ଆସିଲା।

Verse 156

योगिनां श्रीमतां चापि स्वेच्छया लभते जनिम् । गङ्गायमुनयोर्मध्ये करीषाग्निं तु धारयेत् ॥ १५६ ॥

ଯୋଗୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି; ଗଙ୍ଗା‑ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ନିୟମରେ କରୀଷାଗ୍ନି (ଗୋବର‑ଅଗ୍ନି ତପ) ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 157

अहीनांगो ह्यरोगश्च पंचेंद्रियसमन्वितः । यावंति लोमकूपानि तस्य गात्रे तु धीमतः ॥ १५७ ॥

ସେ ଅଙ୍ଗହୀନତାରହିତ ଓ ନିରୋଗ ହୋଇ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟସମନ୍ୱିତ ହୁଏ; ସେହି ଧୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଯେତେ ଲୋମକୂପ, ସେତେ ଫଳ (ପୁଣ୍ୟଫଳ) ମିଳେ।

Verse 158

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जंबूद्वीपपतिर्भवेत् ॥ १५८ ॥

ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି-ସମ୍ରାଟ ହୁଏ।

Verse 159

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः । यस्तु देहं निकृत्त्य स्वं शकुनिभ्यः प्रयच्छति ॥ १५९ ॥

ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଏ; ଯେ ନିଜ ଦେହ କାଟି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପୁନଃ ପାଏ।

Verse 160

स वर्षशतसाहस्रं सोमलोके महीयते । ततस्तस्मादिहागत्य राजा भवति धार्मिकः ॥ १६० ॥

ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସୋମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ପରେ ସେଠାରୁ ଏହି ଲୋକକୁ ଆସି ଧାର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 161

गुणवान्रूपसंपन्नो विद्यावान्प्रियवाक्छुचिः । भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं पुनराव्रजेत् ॥ १६१ ॥

ଗୁଣବାନ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ, ବିଦ୍ୱାନ, ପ୍ରିୟବାକ୍, ଶୁଚି—ବିପୁଳ ଭୋଗ ଭୋଗି ସେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସେ।

Verse 162

पंचयोजनविस्तीर्णे प्रयागस्य तु मंडले । विपन्नो यत्र कुत्राप्यनाशकं व्रतमास्थितः ॥ १६२ ॥

ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରୟାଗ-ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନାଶକ (ଉପବାସ) ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହାର ଫଳ ଅବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 163

व्यतीतान्पुरुषान्सप्त भाविनस्तु चतुर्दश । नरस्तारयते सर्वानात्मानं च समुद्धरेत् ॥ १६३ ॥

ମଣିଷ ଅତୀତର ସାତ ପୁରୁଷ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଚୌଦ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭବସାଗରରୁ ପାର କରାଇପାରେ; ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 164

अग्नितीर्थमिति ख्यातं दक्षिणे यमुनातटे । पश्चिमे धर्मराजस्य तीर्थं तु नरकं स्मृतम् ॥ १६४ ॥

ଯମୁନାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏହା ‘ଅଗ୍ନି-ତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ତୀର୍ଥ ‘ନରକ-ତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 165

तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । यमुनोत्तरकूले तु पापघ्नानि बहून्यपि ॥ १६५ ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଯମୁନାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପାପଘ୍ନ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 166

तीर्थानि संति विधिजे सेवितानि मुनीश्वरैः । तेषु स्नाता दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥ १६६ ॥

ହେ ବିଧିଜ (ବ୍ରହ୍ମଜ), ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ସେବିତ ଓ ପୂଜିତ କରିଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 167

गंगा च यमुना चैव उभे तुल्यफले स्मृते । केवलं ज्येष्ठभावेन गंगा सर्वत्र पूज्यते ॥ १६७ ॥

ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା—ଉଭୟ ସମାନ ଫଳଦାୟିନୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ଜ୍ୟେଷ୍ଠତ୍ୱ ହେତୁ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତା।

Verse 168

यस्तु सर्वाणि रत्नानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । तेन दत्तेन देवेशि योगो लभ्येत वा न वा ॥ १६८ ॥

ଯେ ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦାନ କରେ—ହେ ଦେବେଶୀ! ସେହି ଦାନମାତ୍ରରେ ଯୋଗସିଦ୍ଧି ମିଳିପାରେ କିମ୍ବା ନ ମିଳିପାରେ।

Verse 169

प्रयागे तु मृतस्येदं सर्वं भवति नान्यथा । देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे ॥ १६९ ॥

କିନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ—ସେ ଦେଶସ୍ଥ ହେଉ, ବନରେ ହେଉ, ବିଦେଶରେ ହେଉ କିମ୍ବା ନିଜ ଘରେ ହେଉ।

Verse 170

प्रयागं स्मरमाणोऽपि यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । ब्रह्मलोकमवाप्नोति मही यत्र हिरण्मयी ॥ १७० ॥

ମୃତ୍ୟୁକାଳେ କେବଳ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ହିରଣ୍ମୟ।

Verse 171

सर्वकामफला वृक्षास्तिष्ठंति ऋषयो गताः । स्त्रीसहस्राकुले रम्ये मंदाकिन्यास्तटे शुभे ॥ १७१ ॥

ସେଠାରେ ସର୍ବକାମଫଳଦାୟୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଏବଂ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି। ଶୁଭ ମନ୍ଦାକିନୀର ତଟରେ ସେ ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 172

क्रीड्यते सिद्धगंधर्वैः पूज्यते त्रिदशैस्तथा । ततः पुनरिहायातो जंबूद्वीपपतिर्भवेत् ॥ १७२ ॥

ସେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରେ ଏବଂ ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ। ପରେ ପୁନଃ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରି ଆସି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୁଏ।

Verse 173

धर्मात्मा गुणसंपन्नस्तत्तीर्थँ लभते पुनः । एतत्ते सर्वमाख्यातं माहात्म्यं च प्रयागजम् ॥ १७३ ॥

ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଭଳି ପ୍ରୟାଗସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 174

सुखदं मोक्षदं सारं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७४ ॥

ଏହା ସୁଖଦାୟକ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଓ ସାରଭୂତ—ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 175

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे बृहदुपाख्याने वसुमोहिनीसंवादे प्रयागमाहात्म्ये त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६३ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନରେ ବସୁ–ମୋହିନୀ ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ ‘ପ୍ରୟାଗମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।