Upanishads - Kena
Mukhya (Principal)Sama Veda34 Verses

Kena

Mukhya (Principal)Sama Veda

ကေနဥပနိသဒ် (စမဝေဒနှင့် ဆက်နွယ်သော မုခ္ယ ဥပနိသဒ်) သည် “စိတ်ကို ဘယ်သူက လှုံ့ဆော်သနည်း၊ စကားကို ဘယ်သူက ပြောစေသနည်း” ဟူသော မူလမေးခွန်းဖြင့် အကျိုးဆောင်သူ (agency) ကို စူးစမ်းသည်။ အဓိကသဘောတရားမှာ ဘြဟ္မန်သည် အာရုံခံအရာဝတ္ထုတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ကြားနိုင်ခြင်း၊ တွေးနိုင်ခြင်း၊ ပြောနိုင်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသော သတိဉာဏ်၏ အခြေခံအလင်းဖြစ်သည်—“နား၏နား၊ စိတ်၏စိတ်၊ စကား၏စကား”။ ထို့ကြောင့် အယူအဆဖြင့် “ဘြဟ္မန်ကို သိပြီ” ဟူသော အတ္တအခြေပြု দাবီကို ဥပနိသဒ်က မလုံလောက်ဟု ဆိုပြီး မအရာဝတ္ထု化 (non-objectifying) သဘောတရားဖြင့် သိမြင်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ယက္ခဇာတ်လမ်းတွင် အောင်ပွဲကြောင့် မာနတက်သော ဒေဝများကို ဘြဟ္မန်က သူတို့၏ အင်အားကန့်သတ်ချက်ကို ပြသသည်။ အဂ္နိနှင့် ဝါယု မအောင်မြင်ကြပြီး အိန္ဒြာက ဥမာ ဟိုင်းမဝတီထံမှ “အောင်ပွဲသည် ဘြဟ္မန်၏ အာနုဘော်” ဟု သင်ယူသည်။ ဤဇာတ်လမ်းသည် အတ္တ-ကရ္တൃത്വကို ချိုးဖောက်ပြီး ဘြဟ္မန်ကို အင်အားနှင့် ဉာဏ်၏ မူလအရင်းအမြစ်အဖြစ် ထူထောင်သည်။ တပစ်၊ ဒမ (ထိန်းချုပ်မှု) နှင့် သန့်စင်သော ကမ္မကို အထောက်အကူပြု साधန အဖြစ် ဖော်ပြကာ ဘြဟ္မန်-ဉာဏ်ဖြင့် အမရတ (လွတ်မြောက်မှု) ရနိုင်ကြောင်း ဆိုသည်။

Start Reading

Key Teachings

Inquiry into the true agent behind cognition and action (“By whom is the mind impelled?”)

Brahman as the enabling ground: “ear of the ear,” “mind of the mind,” “speech of speech”

Brahman is not an object of perception or conceptualization; it is the condition of all knowing

Paradox of knowledge: those who claim to know Brahman as an object do not know; true knowing is non-objectifying recognition

Distinction between empirical knowledge (viṣaya-jñāna) and immediate realization (aparokṣa/anubhava)

Allegory of the Yakṣa: humbling of Agni and Vāyu; Indra’s approach; Umā’s instruction—victory belongs to Brahman, not ego

Critique of pride and doership (ahaṅkāra); affirmation of instrumentality of powers and faculties

Soteriology: knowledge of Brahman leads to amṛtatva (immortality/liberation)

Preparatory disciplines: tapas, dama, and purifying karma as supports for realization

Pedagogical method: apophatic teaching, indirect indication (lakṣaṇā), and narrative instruction

Khandas

This Upanishad is organized into 4 khandas.

Khanda 1

ကေန ဥပနိသျှဒ်၏ ပထမအပိုင်းသည် အာရုံခံနှင့် စိတ်၏ နောက်ကွယ်တွင် လုပ်ဆောင်နေသော ပရမတ္တစွမ်းအားဖြစ်သော ဗြဟ္မာကို ရှာဖွေသည်။

Khanda 2

ကေန ဥပနိသျှဒ်၏ ဒုတိယအပိုင်းသည် ဗြဟ္မဏ်ကို သိခြင်း၏ စိန်ခေါ်မှုကို စူးစမ်းသည်။ ၎င်းကို ပြည့်စုံစွာ သိသည်ဟု ထင်သူသည် တကယ်တမ်း မသိဘဲ ဗြဟ္မဏ်သည် အတွေးစဉ်မှ လွန်ကွောင်း နားလည်သူသည် စစ်မှန်သော အသိနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်သည်။

Khanda 3

တတိယအပိုင်းတွင် ဗြဟ္မသည် နတ်များအား အသုရများအပေါ် အနိုင်ရစေသော်လည်း နတ်များသည် ဂရုဏာသက်၍ အနိုင်သည် မိမိတို့၏အရာဟု ထင်ကြသည်။ ဗြဟ္မသည် လျှို့ဝှက်သော Yaksha အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာသည်။ Agni သည် မြက်ပင်တစ်ချောင်းကို မမီးရှို့နိုင်၊ Vayu သည် ၎င်းကို မလှုပ်ရှားစေနိုင်ပါ။ Indra သည် နှိမ်ချစွာ ချဉ်းကပ်သောအခါ Yaksha ပျောက်ကွယ်ပြီး နတ်သမီး Uma သည် ၎င်းသည် ဗြဟ္မဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အားလုံးသော စွမ်းအားသည် ဗြဟ္မမှ လာပြီး ဂုဏ်မာနသည် စစ်မှန်သော အသိကို ဖုံးကွယ်ထားသည်။

Khanda 4

Kena Upanishad ၏ ၄ ခုမြောက် အပိုင်းတွင် နတ်သူတို့ မသိနိုင်သော လျှို့ဝှက်ဆန်သည့် အရာသည် Brahman ဖြစ်ကြောင်း နတ်သူတော်မ Uma Haimavati က ဖော်ထုတ်သည်။ Brahman ၏ အောင်ပွဲကြောင့် နတ်များ ဂုဏ်ပြုခံကြသည်။ Indra သည် Brahman နှင့် အနီးဆုံး ရောက်သည်။ မိုးကြိုးသဏ္ဍာန်နှင့် စိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုတွင် Brahman ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

Verses of the Kena

34 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.

Verse 1.1

केनेषितं पतति प्रेषितं मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः। केनेषितां वाचमिमां वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति॥१॥

မည်သူ့အားဖြင့် စိတ်သည် အာရုံများထံသို့ ကျရောက်ရန် ညွှန်ကြားခြင်းခံရသနည်း။ မည်သူ့အားဖြင့် ပထမဆုံး အသက်သည် မိမိလုပ်ငန်းဆောင်တာသို့ ရွေ့လျားသနည်း။ မည်သူ့အားဖြင့် လူတို့ပြောဆိုသော ဤစကားကို ညွှန်ကြားခြင်းခံရသနည်း။ မည်သည့်နတ်မင်းက မျက်စိနှင့် နားကို ဆက်စပ်ပေးသနည်း။

Brahman as the inner controller (Antaryamin)

Verse 1.2

श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः। चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति॥२॥

ထိုသည်မှာ နား၏နား၊ စိတ်၏စိတ်၊ စကား၏စကား၊ အသက်၏အသက်၊ မျက်စိ၏မျက်စိ ဖြစ်သတည်း။ ပညာရှိတို့သည် ဤအရာများကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ဤလောကမှ ခွဲခွာသောအခါ သေခြင်းမရှိသူများ ဖြစ်ကြသတည်း။

Brahman as the witness consciousness (Sakshi)

Verse 1.3

न तत्र चक्षुर्गच्छति न वाग्गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथैतदनुशिष्यात्। अन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादधि। इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नस्तद्व्याचचक्षिरे॥३॥

ထိုနေရာတွင် မျက်စိမရောက်၊ စကားမရောက်၊ စိတ်မရောက်ပါ။ ဤအရာကို မည်ကဲ့သို့ သင်ပြမည်ကို ငါတို့မသိ၊ ငါတို့နားမလည်ပါ။ ထိုသည်မှာ သိထားသောအရာထက် ကွဲပြားပြီး မသိသောအရာထက်ပင် က超越ဆန်းပါသည်။ ငါတို့အား ဤသို့ ရှင်းပြခဲ့သော ရှေးပညာရှိကြီးများထံမှ ငါတို့ကြားခဲ့ရပါသည်။

Brahman as beyond sensory perception and conceptual thought (Avangmanogochara)

Verse 1.4

यद्वाचा अनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥४॥

စကားဖြင့် မဖော်ပြနိုင်သော်လည်း စကားကို ဖော်ပြသည့်အရာ - ထိုအရာသည်သာလျှင် ဗြဟ္မာဖြစ်ကြောင်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ လူတို့ ကိုးကွယ်သော ဤအရာမဟုတ်။

Brahman as the revealer (prakāśaka) beyond speech; apophatic (neti-neti) approach

Verse 1.5

यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥५॥

စိတ်ဖြင့် မစဉ်းစားနိုင်သော်လည်း စိတ်သည် စဉ်းစားသည့်အရာ - ထိုအရာသည်သာလျှင် ဗြဟ္မာဖြစ်ကြောင်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ လူတို့ ကိုးကွယ်သော ဤအရာမဟုတ်။

Ātman/Brahman as witness-consciousness (sākṣin) beyond mind (manas)

Verse 1.6

यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥

မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော်လည်း မျက်စိတို့ မြင်သည့်အရာ - ထိုအရာသည်သာလျှင် ဗြဟ္မာဖြစ်ကြောင်း သိပါ၊ ဤနေရာ၌ လူတို့ ကိုးကွယ်သော ဤအရာမဟုတ်။

Brahman as the light of lights (jyotiṣām jyotiḥ) enabling perception; transcendence of sense-object knowledge

Verse 1.7

यत् श्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम्। तत् एव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते॥७॥

နားဖြင့် မကြားနိုင်သော်လည်း နားသည် ထိုအရာဖြင့် ကြားရသော ထိုအရာကိုသာ ဗြဟ္မာအဖြစ် သိရှိပါ။ ဤလောက၌ လူတို့ကိုးကွယ်ကြသော ဤအရာမဟုတ်ပါ။

Brahman as the transcendental subject behind all sensory perception

Verse 1.8

यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते। तत् एव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते॥८॥

အသက်ဖြင့် မရှူနိုင်သော်လည်း အသက်သည် ထိုအရာဖြင့် ရှူရသော ထိုအရာကိုသာ ဗြဟ္မာအဖြစ် သိရှိပါ။ ဤလောက၌ လူတို့ကိုးကွယ်ကြသော ဤအရာမဟုတ်ပါ။

Brahman as the life-principle beyond the vital breath (Prana)

Verse 2.1

यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् । यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्ये विदितम् ॥१॥

အကယ်၍ 'ငါကောင်းစွာသိသည်'ဟု ထင်မှတ်လျှင်၊ ဗြဟ္မာ၏ သဘောကို အနည်းငယ်သာ သိသေးသည် - သင့်အတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်းနှင့် နတ်ဘုံမှာရှိသည်ကိုသာ။ ထို့ကြောင့် သင်သိပြီဟု ယူဆသည်မှာ ဆက်လက် စုံစမ်းရန် လိုအပ်သည်ဟု ငါယူဆသည်။

Limits of conceptual knowledge; necessity of continued inquiry (vicāra) into Brahman beyond objectifying ‘forms’

Verse 2.2

नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च । यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च ॥२॥

ငါသည် “ငါကောင်းကောင်း သိပြီးပြီ” ဟု မထင်၊ “မသိ” ဟုလည်း မထင်။ ငါတို့အနက် ဘြဟ္မန်ကို သိသူသာ အမှန်တကယ် သိသူဖြစ်ပြီး၊ ထိုသိခြင်းသည် သာမန်အရာဝတ္ထုကဲ့သို့ သိယူနိုင်သော သိခြင်းမဟုတ်ကြောင်းကိုလည်း သိ၏။

Brahman as beyond objectifying knowledge (aparokṣa-jñāna; limits of pramāṇa)

Verse 2.3

यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥३॥

ပရဟ္မန်ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုလို မတွေးမိသူအတွက်သာ အမှန်တကယ် သိမြင်ခြင်း ဖြစ်၏။ “ငါ သိပြီးပြီ” ဟု ထင်သူသည် မသိသူဖြစ်၏။ အရာဝတ္ထုလို သိယူသူတို့အတွက် မသိရသေးသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အရာဝတ္ထုမဟုတ်ဟု မသိယူသူတို့အတွက် သိမြင်ခြင်း ဖြစ်၏။

Aparokṣa realization vs. parokṣa/conceptual knowledge; inobjectifiability of Brahman

Verse 2.4

प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते । आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥४॥

အမှန်တရား၏ နားလည်မှုသည် သတိတော်တက်လာသည့် အခိုက်အတန့်တိုင်း၌ သိမြင်နိုင်သော အရာဖြစ်၏; ထိုသိမြင်ခြင်းကြောင့်ပင် အမရတ (မသေခြင်း) ကို ရောက်ရှိ၏။ အတ္တမန်အားဖြင့် အင်အားနှင့် သတ္တိကို ရရှိပြီး၊ ဝိဒ္ယာ (ဉာဏ်ပညာ) အားဖြင့် အမရတကို ရရှိ၏။

Pratibodha (immediate recognition), jñāna leading to amṛtatva (mokṣa)

Verse 2.5

इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदीहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥५॥

ဤလောက၌ ထိုအတ္တသတ္တ (အမြင့်မြတ်သော အမှန်တရား) ကို သိမြင်နိုင်လျှင် အမှန်တကယ် ရည်မှန်းချက် ပြည့်စုံသည်။ ဤလောက၌ မသိမြင်နိုင်လျှင် ဆုံးရှုံးမှုကြီးမားသည်။ သတ္တဝါတိုင်း၌ ထိုအရာကို ခွဲခြားသိမြင်သော ပညာရှိတို့သည် ဤလောကမှ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အမတဖြစ်ကြသည်။

Moksha through Brahma-vidya; recognition of Brahman/Atman in all beings

Verse 3.1

ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयः अस्माकमेवायं महिमा इति ॥१॥

အမှန်တကယ် ဘြဟ္မန်သည် ဒေဝတားတို့အတွက် အောင်ပွဲကို ရရှိစေ하였다။ ဘြဟ္မန်၏ အောင်ပွဲ၌ ဒေဝတားတို့သည် ဂုဏ်မာန်တက်၍ ပျော်ရွှင်လွန်ကဲကြသည်။ သူတို့က “ဤအောင်ပွဲသည် ကျွန်ုပ်တို့၏တစ်ပါးတည်း၊ ဤမဟာဂုဏ်သည်လည်း ကျွန်ုပ်တို့၏တစ်ပါးတည်း” ဟု ထင်မြင်ကြသည်။

Brahman as the true source of power; critique of ego (ahaṅkāra) and divine pride

Verse 3.2

तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥२॥

ထို (ဘြဟ္မန်) သည် သူတို့၏ အတွေးကို သိမြင်၍ သူတို့ရှေ့၌ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သို့သော် သူတို့သည် မသိမမြင်နိုင်ဘဲ “ဤ ယက္ခ (Yakṣa) သည် မည်သူနည်း” ဟု မေးမြန်းကြသည်။

Avidyā regarding Brahman; Brahman’s transcendence of conceptual recognition; revelation through manifestation

Verse 3.3

तेऽग्निमब्रुवन्—जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति। तथेति॥३॥

သူတို့သည် အဂ္နိအား “အို ဇာတဝေဒသ၊ ဤအရာကို စိစစ်သိပါ—ဤ ယက္ခ သည် အဘယ်နည်း” ဟု ဆိုကြ၏။ သူက “အဲဒီအတိုင်း” ဟု ပြန်ဆို၏။

Brahman (as the mysterious Yakṣa) and the limitation of deva-knowledge

Verse 3.4

तदभ्यद्रवत्। तमभ्यवदत्—कोऽसीति। अग्निर्वा अहमस्मीति अब्रवीत्। जातवेदाः वा अहमस्मीति॥४॥

သူသည် ထိုအရာသို့ ပြေးသွား၏။ ထိုအရာက “သင်သည် မည်သူနည်း” ဟု မေး၏။ အဂ္နိက “ငါသည် အဂ္နိပင် ဖြစ်၏; ငါသည် ဇာတဝေဒသပင် ဖြစ်၏” ဟု ဆို၏။

Avidyā/ahaṅkāra (self-assertion of limited power) contrasted with Brahman’s transcendence

Verse 3.5

तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमिति। अपि सर्वमिदं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति॥५॥

ထိုအရာက “သင်၌ အဘယ်သို့သော ဗီရိယ (အင်အား) ရှိသနည်း” ဟု မေး၏။ သူက “မြေပြင်ပေါ်ရှိ အရာအားလုံးကို—ရှိသမျှကို ငါ မီးလောင်ပျက်စီးစေနိုင်၏” ဟု ဆို၏။

Brahman as the source/measure of all śakti; limitation of deva-śakti; dependence of karma-indriya powers on the Absolute

Verse 3.6

तस्मै तृणं निदधाव् एतद् दह इति । तद् उपप्रेयाय सर्वजवेन तन् न शशाक दग्धुम् । स तद् एव निववृते, नैतद् अशकद् विज्ञातुं यद् एतद् यक्षम् इति ॥६॥

ထိုအခါ (အဂ္နိ) ထံသို့ မြက်တစ်စကို ချထား၍ “ဤအရာကို မီးရှို့လော့” ဟု ဆို၏။ သူသည် အရှိန်အဟုန်အပြည့်ဖြင့် ပြေးဝင်သော်လည်း မီးရှို့မနိုင်ခဲ့။ ထိုကြိုးပမ်းမှုမှပင် ပြန်လှည့်လာ၍ “ဤ ယက္ခသည် အဘယ်နည်း” ဟူ၍ မသိနိုင်ခဲ့။

Brahman as the transcendent ground beyond the powers of the devas; limitation of sense-power and ego (ahaṅkāra)

Verse 3.7

अथ वायुम् अब्रुवन्—वायो एतद् विजानीहि किम् एतद् यक्षम् इति । तथा इति ॥७॥

ထို့နောက် သူတို့က ဝါယုအား “အို ဝါယု၊ ဤအရာကို သိမြင်လော့—ဤ ယက္ခသည် အဘယ်နည်း” ဟု ဆိုကြ၏။ သူက “အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ” ဟု ဖြေ၏။

Dependence of prāṇa (vital force) on Brahman; epistemic inquiry (jijñāsā)

Verse 3.8

तद् अभ्यद्रवत् । तम् अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुर् वा अहम् अस्मि इत्य् अब्रवीत् । मातरिश्वा वा अहम् अस्मि इति ॥८॥

သူသည် ထိုအရာထံသို့ ပြေးဝင်သွား၏။ ထိုယက္ခက “သင်သည် မည်သူနည်း” ဟု မေး၏။ သူက “ကျွန်ုပ်သည် ဝါယု အမှန်တကယ် ဖြစ်၏; ကျွန်ုပ်သည် မာတရိရှွန် အမှန်တကယ် ဖြစ်၏” ဟု ဖြေ၏။

Ahaṅkāra (self-assertion) of cosmic functions; Brahman as the interrogator beyond names and roles

Verse 3.9

तस्मिन् त्वयि किं वीर्यम् इति। अपि इदं सर्वम् आददीयम्, यदिदं पृथिव्याम् इति॥९॥

သူတို့က “သင်၌ အင်အားအဘယ်ရှိသနည်း” ဟုမေးကြ၏။ ထို့နောက် “မြေပြင်ပေါ်ရှိ အရာအားလုံးကို တကယ်ပင် ယူတင်လော့” ဟုဆိုကြ၏။

Brahman as the hidden source of all power; limitation of deva-ego

Verse 3.10

तस्मै तृणं निदधौ—एतदादत्स्व इति। तत् उपप्रेयाय सर्वजवेन; तन्न शशाक आदातुम्। स तदेव निववृते—नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षम् इति॥१०॥

ထို့နောက် သူ့အား မြက်တစ်စကို ထားပေး၍ “ဤအရာကို ယူတင်လော့” ဟုဆို၏။ သူသည် အမြန်ဆုံးဖြင့် ပြေးဝင်သော်လည်း မယူတင်နိုင်ခဲ့။ ထိုအတိုင်းပင် ပြန်လှည့်လာ၍ “ဤယက္ခသည် မည်သို့သောအရာနည်း” ဟု မသေချာမသိနိုင်ခဲ့။

Dependence of all śakti on Brahman; collapse of egoic agency (kartṛtva)

Verse 3.11

अथ इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षम् इति। तथा इति। तदभ्यद्रवत्। तस्मात् तिरोदधे॥११॥

ထို့နောက် သူတို့က အိန္ဒြာအား “မဃဝန်၊ ဤယက္ခသည် မည်သို့သောအရာနည်းကို သိအောင်လုပ်ပါ” ဟုဆိုကြ၏။ သူက “အဲဒီအတိုင်း” ဟုဆို၍ ထိုအရာသို့ ပြေးသွားသည်။ သို့သော် သူ့ရှေ့မှ ပျောက်ကွယ်သွား၏။

Brahman’s elusiveness to objectifying pursuit; necessity of grace/teaching (upadeśa)

Verse 3.12

स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीम्। तां ह उवाच—किमेतद्यक्षमिति॥१२॥

ထိုအာကာသအတွင်း၌ပင် အိန္ဒြာသည် အလွန်တောက်ပသည့် အုမာ ဟိမဝတီ ဟူသော မိန်းမတစ်ဦးကို တွေ့လာ하였다။ ထို့နောက် သူမအား “ဤ ယက္ခ သည် အဘယ်နည်း” ဟု မေး하였다။

Brahman as the unknown ground of divine power; revelation through divine instruction (upadeśa)

Verse 4.1

सा ब्रह्मेति ह उवाच। ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति। ततो ह एव विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥१॥

သူမက “အဲဒါသည် ဘြဟ္မန် ဖြစ်သည်” ဟု ဆို하였다။ “ဘြဟ္မန်၏ အောင်မြင်ခြင်းကြောင့်ပင် သင်တို့သည် ကြီးမြတ်လာကြသည်” ဟုလည်း ဆို하였다။ ထိုအခါ အိန္ဒြာသည် “အဲဒါသည် ဘြဟ္မန် ဖြစ်သည်” ဟု အမှန်တကယ် သိမြင်하였다။

Brahman as the source of all agency and victory; true knowledge (brahmavidyā) as illumination

Verse 4.2

तस्माद्वा एते देवा अतितरामिव अन्यान्देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रः। ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः। ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥२॥

ထို့ကြောင့် အဂ္နိ၊ ဝါယု၊ အိန္ဒြာ ဟူသော ဤဒေဝတားတို့သည် အခြားဒေဝတားများထက် ထူးကဲမြင့်မြတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သူတို့သည် ထိုအရာ (ဘြဟ္မန်) သို့ အနီးဆုံး ရောက်ထိနိုင်ခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် “အဲဒါသည် ဘြဟ္မန် ဖြစ်သည်” ဟု ပထမဦးဆုံး သိမြင်သူမှာ အိန္ဒြာ ဖြစ်သည်။

Proximity to Brahman through inquiry; hierarchy of deities as symbolic of faculties approaching the Absolute; primacy of knowledge over power

Verse 4.3

तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥३॥

ထို့ကြောင့် အိန္ဒြာသည် အခြားဒေဝတားတို့ထက် ထင်ရှားစွာ ကျော်လွန်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အကြောင်းမှာ ထိုအတ္ထိတရားကို အနီးဆုံးထိတွေ့နိုင်သူမှာ သူပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ‘ဤသည်သည် ဘြဟ္မန်’ ဟု ပထမဦးဆုံး သိမြင်သူလည်း သူပင် ဖြစ်၏။

Brahma-jñāna (recognition of Brahman) and adhikāra (fitness/priority through proximity)

Verse 4.4

तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो विद्युतदिति न्यमीमिषदिति । अधिदैवतम् ॥४॥

ထိုအတ္ထိတရား၏ အညွှန်းအမှတ်သည် ဤသို့ဖြစ်၏—မိုးကြိုးလျှပ်စီးကဲ့သို့ တစ်ချက်တောက်ပခြင်း; မျက်တောင်ခတ်သကဲ့သို့ ပေါ်လာပြီး ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း။ ဤသည်မှာ အဓိဒေဝတ (deity-plane) အရ ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

Ādeśa (indirect indication of Brahman); Brahman’s elusiveness and immediacy beyond grasp

Verse 4.5

अथाध्यात्मं यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥५॥

ယခု အဓျာတ္မ (ကိုယ်တွင်း) အရ—စိတ်သည် အရာဝတ္ထုများသို့ သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသောအရာ၊ ထို့ပြင် ‘ဤအရာ’ ကို မကြာခဏ ပြန်လည်မှတ်မိစေသောအရာ—ထိုအရာပင် စင်္ကల్ప (saṅkalpa) ဟူသော အလိုတော်/ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။

Adhyātma-upadeśa; saṅkalpa (intentionality) as a pointer to the inner instrument; Brahman indicated through the witness of mental movement

Verse 4.6

तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि ह एनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥६॥

ထိုအရာကို အမှန်တကယ် «တဒ္ဝနမ်» ဟု ခေါ်ကြသည်။ «တဒ္ဝနမ်» ဟူ၍ စိတ်ကိုတည်ကာ ဓ్యာနနှင့် ပူဇော်အာရုံပြုသင့်သည်။ ဤသို့ သိမြင်သူထံသို့ အရာရှိသတ္တဝါအားလုံးက အမှန်တကယ် လိုလားတောင့်တကြသည်။

Brahman as the supreme object of love/aspiration; upāsanā leading to recognition of Brahman

Verse 4.7

उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीम् वाव त उपनिषदमब्रूम इति ॥७॥

«အရှင်ဘုရား၊ ဥပနိသဒ်ကို မိန့်ကြားပါ» ဟု တောင်းလျှောက်သောအခါ ဆရာက «ဗြဟ္မီ ဥပနိသဒ်ကိုပင် သင်တို့အား ငါတို့ ကြေညာပြီးပြီ» ဟု မိန့်တော်မူသည်။

Upaniṣad as brahma-vidyā (esoteric liberating instruction)

Verse 4.8

तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥८॥

ဗြဟ္မီ ဥပနိသဒ်/ဗြဟ္မဗိညာဏအတွက် တပ (အကျင့်တရားဖြင့် အားထုတ်ခြင်း) ဒမ (ကိုယ်စိတ်ထိန်းချုပ်ခြင်း) နှင့် ကర్మ (ကောင်းသောလုပ်ဆောင်မှု) တို့သည် အခြေခံဖြစ်သည်။ ဝေဒများသည် ၎င်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအားလုံးဖြစ်ပြီး သစ္စာတရားသည် ၎င်း၏ နေရာတည်ရာဖြစ်သည်။

Sādhana for brahma-vidyā: tapas–dama–karma; satya as the sustaining ground

Verse 4.9

यो वा एतामेवम् वेद, अपहत्य पाप्मानम्, अनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ॥९॥

ဤသို့ပင် ထိုအရှင် (ဗြဟ္မန်) ကို သိမြင်သူသည်—အပြစ်ကို ပယ်ဖျက်ပြီးနောက်—အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်လောက၌၊ အမြင့်ဆုံးသော အလောက၌ တည်မြဲစွာ အခြေချတည်နေ၏; တည်မြဲစွာ တည်နေ၏။

Moksha (liberating knowledge) / Brahma-vidya and the removal of pāpa (impurity)

Key episodes

  1. The Yaksha and Uma Haimavati

    Khandas 3-4

    With Brahman, Agni, Vayu, Indra and Uma Haimavati

Ask anything about the Kena Upanishad

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play