Opening the text
त्याग-दीक्षा का सोपान: राजधर्म, कुलधर्म और आत्मधर्म के संघर्ष में ‘प्रेम’ को शुद्ध कर ‘शरणागति’ तक पहुँचाना। अयोध्या काण्ड में भक्त-हृदय का अहं (अधिकार/अपमान/राज्य) गलता है और सेवाभाव (दास्य) व भ्रातृ-प्रेम (सख्य) मिलकर वैराग्य-युक्त करुणा में परिणत होते हैं—यही मुक्ति-सीढ़ी की मध्य-चढ़ाई है।
အယောဓျာကဏ္ဍ၏ ဦးစားပေးရသသည် ကရုဏာဖြစ်သော်လည်း ပြောင်းပြန်လွမ်းဆွတ်ခြင်းမျှသာ မဟုတ်, ၎င်းသည် ဘက္တိဖြင့် သန့်စင်ထားသော ကရုဏာတရားဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် "နိုင်ငံ"၏ ဆွဲဆောင်မှုနှင့် "တော"၏ ရဟန်းရေးတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လည်ပတ်သည်, ရာမ၏ ဓမ္မတည်ကြည်သော အဆုံးအမနှင့် ဘရတ၏ စင်ကြယ်သော ချစ်ခြင်းတရားတို့ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအပိုင်းတွင် (ဒိုဟာ ၂၄၀-၂၄၉ ခန့်) တွေ့ဆုံခြင်းရသသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကို ငြိမ်းအေးမှုအဖြစ် သက်သာစေသည်, ဘရတနှင့် ရာမတို့၏ လက်ခံခြင်း၊ လက္ခမဏ၊ နိသာဒနှင့် ကေဝတတို့၏ သဘာဝကောင်းချီးမင်္ဂလာ၊ မိခင်များ၏ နှလုံးသားကို ခွဲစိတ်သော ဝမ်းနည်းခြင်း၊ နှင့် ဝသိဿ္ဌနှင့် ရသေ့များက လူ့အဖွဲ့အစည်းကို တည်ငြိမ်မှုပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ တုလသီ၏ ဓမ္မဆုံးမချက်သည် "ဤသ အဓီန ဇဂု", လောကသည် ဘုရားသခင်လက်အောက်တွင်ရှိသည်, ဟူသော အမြင်တွင် တည်ရှိပြီး စွပ်စွဲခြင်းကင်းသော ရှုထောင့်ဖြစ်သည်။ နိရဂုဏာ သမားစည်းမှန်းလှုပ်ရှားမှု (ဘုရားသခင်၏ အပြည့်အဝ အချုပ်အခြာအာဏာ) ကို သဂုဏာ လီလာ (လက်ခံခြင်း၊ ခြေဖဝါးမှုံ့များ၊ ကောင်းချီးမင်္ဂလာများ) အတွင်းတွင် ခံစားရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကဏ္ဍသည် ဆိုပါနအစဉ်တွင် "ဝိရာဂျဖြင့် ညှိထားသော ချစ်ခြင်း"၏ အဆင့်ဖြစ်ပြီး၊ ဘက္တိသည် လူမှုရေးဝမ်းနည်းခြင်းကိုပင် သာဓနာအဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။
Verse 490 (चौपाई)
सानुज सखा समेत मगन मन। बिसरे हरष सोक सुख दुख गन।। पाहि नाथ कहि पाहि गोसाई। भूतल परे लकुट की नाई।। बचन सपेम लखन पहिचाने। करत प्रनामु भरत जियँ जाने।। बंधु सनेह सरस एहि ओरा। उत साहिब सेवा बस जोरा।। मिलि न जाइ नहिं गुदरत बनई। सुकबि लखन मन की गति भनई।। रहे राखि सेवा पर भारू। चढ़ी चंग जनु खैंच खेलारू।। कहत सप्रेम नाइ महि माथा। भरत प्रनाम करत रघुनाथा।। उठे रामु सुनि पेम अधीरा। कहुँ पट कहुँ निषंग धनु तीरा।।
ညီအစ်ကိုများနှင့် မိတ်ဆွေများနှင့်အတူ သူ၏နှလုံးသားသည် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်သည်၊ သူသည် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှု၊ ချမ်းသာမှုနှင့် ဆင်းရဲမှုတို့၏ ရေတွက်ခြင်းကို မေ့ပျောက်သွားသည်။ အရှင်ဘုရား ကျွန်တော်ကို ကာကွယ်တော်မူပါ၊ အရှင်သခင် ကျွန်တော်ကို ကာကွယ်တော်မူပါ ဟု သူအော်ဟစ်၍ ခုတ်ထစ်ခံထားရသော သစ်ပင်ကဲ့သို့ မြေပေါ်သို့ ကျသွားသည်။ လက္ခဏသည် မေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်သော ထိုစကားများကို အသိအမှတ်ပြုသည်၊ သူသည် ဘရတ၏နှလုံးသားကို သိ၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးသည်။ ညီအစ်ကို၏မေတ္တာသည် ဤဘက်တွင် နူးညံ့သည်၊ ထိုဘက်တွင် အရှင်သခင်ကို ဝတ်ကျေတမ်းကျေ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အားကောင်းသည်။ ၎င်းကို တွေ့ဆုံ၍မရ၊ ဖော်ပြ၍လည်းမရ၊ ပညာရှိကဗီလက္ခဏသည် သူ၏စိတ်၏အခြေအနေကို ပြောကြားသည်။ သူသည် ဝတ်ကျေတမ်းကျေ ဆောင်ရွက်ခြင်းပေါ်တွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ထား၍ နေခဲ့သည်၊ ဆွဲငင်၍ ကစားသော ပျော်ရွှင်မှု စတင်သကဲ့သို့တည်း။ မေတ္တာဖြင့် သူသည် ဦးခေါင်းကို မြေပေါ်သို့ ငိုက်၍ ပြောကြားသည်၊ ဘရတသည် ရဂုနာထကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးသည်။ ရာမသည် မေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်သော စကားများကို ကြား၍ ထကာ တစ်နေရာတွင် အဝတ်၊ တစ်နေရာတွင် လေးနှင့်မြားများ ရှိကြသည်။
Verse 491 (दोहा/सोरठा)
बरबस लिए उठाइ उर लाए कृपानिधान। भरत राम की मिलनि लखि बिसरे सबहि अपान।।240।।
အလိုမရှိဘဲ သူသည် သူ့ကို မြှောက်ယူ၍ ကရုဏာ၏ဘဏ္ဍာတိုက်ဖြစ်သော နှလုံးသားနှင့် ကပ်၍ ဖက်တွယ်သည်။ ဘရတနှင့် ရာမတို့ တွေ့ဆုံခြင်းကို မြင်၍ မိမိကိုယ်ကို မေ့ပျောက်ကြသည်။
Verse 492 (चौपाई)
मिलनि प्रीति किमि जाइ बखानी। कबिकुल अगम करम मन बानी।। परम पेम पूरन दोउ भाई। मन बुधि चित अहमिति बिसराई।। कहहु सुपेम प्रगट को करई। केहि छाया कबि मति अनुसरई।। कबिहि अरथ आखर बलु साँचा। अनुहरि ताल गतिहि नटु नाचा।। अगम सनेह भरत रघुबर को। जहँ न जाइ मनु बिधि हरि हर को।। सो मैं कुमति कहौं केहि भाँती। बाज सुराग कि गाँडर ताँती।। मिलनि बिलोकि भरत रघुबर की। सुरगन सभय धकधकी धरकी।। समुझाए सुरगुरु जड़ जागे। बरषि प्रसून प्रसंसन लागे।।
သူတို့၏တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် မေတ္တာကို မည်သို့ ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။ ၎င်းသည် ကဗီများ၏အကောင်းဆုံးတို့ မရောက်နိုင်သောနေရာ၊ စိတ်နှင့် စကား၏ ကျော်လွန်သည်။ ညီနောင်နှစ်ဦးလုံးသည် အမြတ်ဆုံးမေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်ကြသည်၊ စိတ်၊ ဉာဏ်နှင့် နှလုံးသားတွင် ငါ့ဟာ သူ့ဟာ ဟူသော အယူအဆကို မေ့ပျောက်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြည့်စုံသောမေတ္တာကို မည်သူ ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။ ကဗီ၏စိတ်သည် မည်သည့်အရိပ်ကို လိုက်စားသနည်း။ ကဗီတွင် စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပါယ်သာ အားအဖြစ် ရှိသည်၊ ဗုံနှင့် ရိုက်ခတ်သံကို လိုက်၍ အကသမားက ကသကဲ့သို့တည်း။ ရဂု၏အရှင်အပေါ် ဘရတ၏မေတ္တာသည် မရောက်နိုင်သောနေရာဖြစ်သည်၊ ဗြဟ္မာ၊ ဟရိနှင့် ဟရတို့၏ စိတ်များပင် မရောက်နိုင်သောနေရာတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဉာဏ်ပညာနုံသော ကျွန်တော်သည် မည်သို့ ဖော်ပြမည်နည်း။ မြင်းသည် အနံ့ကို လိုက်သကဲ့သို့၊ သို့မဟုတ် ရက်ကန်းသမားသည် ချည်မျှင်ကို လိုက်သကဲ့သို့တည်း။ ဘရတနှင့် ရဂု၏အရှင်တို့ တွေ့ဆုံခြင်းကို မြင်၍ နတ်များသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် တုန်လှုပ်ခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်ကြသည်။ နတ်များ၏ ဆရာသခင်သည် သူတို့ကို မူးယစ်မှုမှ နိုးထစေ၍ ပန်းများကို ရွာချကာ ချီးကျူးမှုများ စတင်ကြသည်။
Verse 493 (दोहा/सोरठा)
मिलि सपेम रिपुसूदनहि केवटु भेंटेउ राम। भूरि भायँ भेंटे भरत लछिमन करत प्रनाम।।241।।
ရန်သူများကို ဖျက်ဆီးသူနှင့် မေတ္တာဖြင့် တွေ့ဆုံ၍ လှေသမားသည် ရာမကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးသည်။ ကြီးကျယ်သော ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် သူသည် ဘရတကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးသည်၊ လက္ခဏသည်လည်း ရိုသေစွာ ရှိခိုးသည်။
Verse 494 (चौपाई)
भेंटेउ लखन ललकि लघु भाई। बहुरि निषादु लीन्ह उर लाई।। पुनि मुनिगन दुहुँ भाइन्ह बंदे। अभिमत आसिष पाइ अनंदे।। सानुज भरत उमगि अनुरागा। धरि सिर सिय पद पदुम परागा।। पुनि पुनि करत प्रनाम उठाए। सिर कर कमल परसि बैठाए।। सीयँ असीस दीन्हि मन माहीं। मगन सनेहँ देह सुधि नाहीं।। सब बिधि सानुकूल लखि सीता। भे निसोच उर अपडर बीता।। कोउ किछु कहइ न कोउ किछु पूँछा। प्रेम भरा मन निज गति छूँछा।। तेहि अवसर केवटु धीरजु धरि। जोरि पानि बिनवत प्रनामु करि।।
သူသည် လက္ခဏကို ရိုသေစွာ ရှိခိုး၍ ငယ်သောညီအစ်ကိုကို ဖက်တွယ်သည်၊ နိသာဒသည် သူ့ကို နှလုံးသားနှင့် လက်ခံသည်။ ထို့နောက် ရသေ့များသည် ညီနောင်နှစ်ဦးလုံးကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးကြသည်၊ သူတို့ ဆုတောင်းချက်များကို ရရှိ၍ ပျော်ရွှင်ကြသည်။ ဘရတသည် ညီအစ်ကိုများနှင့်အတူ မေတ္တာဖြင့် နှိပ်ကျပ်ခံရသည်၊ သူသည် ဦးခေါင်းပေါ်တွင် သီတာ၏ပန်းပွင့်ခြေထောက်များ၏ ဝတ်ရည်ကို ထားသည်။ အကြိမ်ကြိမ် သူသည် ရိုသေစွာ ရှိခိုး၍ ထကာ ဦးခေါင်းနှင့် လက်များကို ပန်းပွင့်ခြေထောက်များကို ထိတွေ့၍ ထိုင်သည်။ သီတာသည် သူမနှလုံးသားမှ ဆုတောင်းမှုများ ပေးသည်၊ မေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်၍ သူမကိုယ်ခန္ဓာကို မသိမှု မရှိတော့ပေ။ အရာအားလုံး မှန်ကန်ကောင်းမွန်သည်ကို မြင်၍ သီတာသည် စိုးရိမ်ပူပန်မှုမှ လွတ်ကင်းသည်၊ သူမနှလုံးသားမှ ကြောက်ရွံ့မှုအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ မည်သူမျှ မည်သည့်အရာကိုမျှ မပြောကြား၊ မည်သူမျှ မည်သည့်အရာကိုမျှ မမေးမြန်း၊ မေတ္တာဖြင့် ပြည့်နှက်သော နှလုံးသားသည် အခြားအတွေးအခေါ်အားလုံးမှ ကင်းလွတ်သည်။ ထိုအခိုက်အတန့်တွင် လှေသမားသည် ရဲရင့်မှုကို စုစည်း၍ လက်နှစ်ဖက်ကို ပေါင်း၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးလျှက် ဆုတောင်းသည်။
Verse 495 (दोहा/सोरठा)
नाथ साथ मुनिनाथ के मातु सकल पुर लोग। सेवक सेनप सचिव सब आए बिकल बियोग।।242।।
အရှင်ဘုရား၊ ရသေ့များ၏အရှင်နှင့်အတူ၊ မယ်တော်နှင့်အတူ၊ မြို့တော်ခပ်သိမ်းသော လူများနှင့်အတူ၊ အစောင့်အရှောက်များ၊ စစ်သူကြီးများ၊ အတိုင်ပင်ခံများ၊ အားလုံးသည် ကွာရှင်းခြင်းဝေဒနာဖြင့် စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြစ်၍ လာကြပါသည်။
Verse 496 (चौपाई)
सीलसिंधु सुनि गुर आगवनू। सिय समीप राखे रिपुदवनू।। चले सबेग रामु तेहि काला। धीर धरम धुर दीनदयाला।। गुरहि देखि सानुज अनुरागे। दंड प्रनाम करन प्रभु लागे।। मुनिबर धाइ लिए उर लाई। प्रेम उमगि भेंटे दोउ भाई।। प्रेम पुलकि केवट कहि नामू। कीन्ह दूरि तें दंड प्रनामू।। रामसखा रिषि बरबस भेंटा। जनु महि लुठत सनेह समेटा।। रघुपति भगति सुमंगल मूला। नभ सराहि सुर बरिसहिं फूला।। एहि सम निपट नीच कोउ नाहीं। बड़ बसिष्ठ सम को जग माहीं।।
ဂုရု၏ ကြွလာခြင်းကို ကြားသိ၍ သီလ၏ သမုဒ္ဒရာဖြစ်သော ရန်သူတို့ကို ဖျက်ဆီးတော်မူသူသည် သီတာကို မိမိနှင့် နီးကပ်စွာ ထားတော်မူ၏။ ထိုအချိန်တွင် ရာမသည် ချီးမြှောက်တော်မူ၏၊ သည်းခံခြင်းရှိသူ၊ တရားတော်၌ ခိုင်မာသူ၊ ဆင်းရဲသားတို့ကို ကယ်တင်သူနှင့် နှိမ့်ချသူတို့အပေါ် ကရုဏာတော်ရှိသူဖြစ်၏။ ဂုရုကို မြင်၍ မိမိနှင့် ညီတော်သူသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် ပြည့်ဝကုန်၏၊ ထိုအရှင်သည် လက်နှစ်ဘက်ကို ပေါင်း၍ ရိုသေစွာ ဦးချတော်မူ၏။ ရသေ့တို့တွင် သာလွန်သော ရသေ့သည် လျင်မြန်စွာ ချဉ်းကပ်၍ ရင်ခွင်၌ ပိုက်တော်မူ၏၊ ညီနောင်နှစ်ပါးလုံးသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် တက်ကြွ၍ တွေ့ဆုံကုန်၏။ ချစ်ခြင်းနှင့် ပျော်ရွှင်ခြင်းဖြင့် ကေဝတ်သည် မိမိအမည်ကို ပြောဆို၍ အဝေးမှ ရိုသေစွာ ဦးချတော်မူ၏။ ရာမ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သော ရသေ့သည် မြေကြီးပေါ်၌ ကျဲဖြန့်နေသော ချစ်ခြင်းကို စုစည်းသကဲ့သို့ တွေ့ဆုံတော်မူ၏။ နတ်တို့သည် ကောင်းကင်၌ ချီးကျူး၍ ပန်းများကို ရွာသွန်းကုန်၏၊ ရघုအမျိုး၏ အရှင်ကို ဘက္ခတိသည် အောင်မြင်ခြင်းအားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်၏။ ဤသို့ အလွန်နိမ့်ကျသူ မရှိ၊ ဤလောကတွင် မဟာဝသိဋ္ဌနှင့် တူသူ မရှိပါ။
Verse 497 (दोहा/सोरठा)
जेहि लखि लखनहु तें अधिक मिले मुदित मुनिराउ। सो सीतापति भजन को प्रगट प्रताप प्रभाउ।।243।।
လက္ခဏကို တွေ့မြင်ခြင်းထက် ပိုမို၍ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသော ရသေ့တို့၏ မင်းသည် ထိုသူကို မြင်ရ၏၊ သီတာ၏ အရှင်ဖြစ်သူ၊ ထိုအရှင်၏ ဘုန်းတော်နှင့် လွှမ်းမိုးမှုသည် ထိုအရှင်၏ ကိုးကွယ်မှု၌ ထင်ရှား၏။
Verse 498 (चौपाई)
आरत लोग राम सबु जाना। करुनाकर सुजान भगवाना।। जो जेहि भायँ रहा अभिलाषी। तेहि तेहि कै तसि तसि रुख राखी।। सानुज मिलि पल महु सब काहू। कीन्ह दूरि दुखु दारुन दाहू।। यह बड़ि बातँ राम कै नाहीं। जिमि घट कोटि एक रबि छाहीं।। मिलि केवटिहि उमगि अनुरागा। पुरजन सकल सराहहिं भागा।। देखीं राम दुखित महतारीं। जनु सुबेलि अवलीं हिम मारीं।। प्रथम राम भेंटी कैकेई। सरल सुभायँ भगति मति भेई।। पग परि कीन्ह प्रबोधु बहोरी। काल करम बिधि सिर धरि खोरी।।
ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သော လူတို့အားလုံးသည် ရာမကို ကရုဏာတော်ရှိသူ၊ ပညာရှိသော အရှင်အဖြစ် သိကုန်၏။ မည်သူ့တွင် မည်သည့်ဆန္ဒရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ့အတွက် ထိုကဲ့သို့ မျက်နှာတော်ကို ပြသတော်မူ၏။ ညီတော်နှင့်အတူ တစ်ခဏချင်း တွေ့ဆုံ၍ ထိုသူတို့၏ ကြမ်းကြုတ်သော ပူလောင်ခြင်း ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားတော်မူ၏။ ဤသည်မှာ ရာမနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သေးငယ်သော ကိစ္စမဟုတ်၊ နေတစ်လုံးသည် ကျူတစ်သန်းကို အလင်းပေးသကဲ့သို့တည်း။ ကေဝတ်ကို ချစ်ခြင်းဖြင့် တက်ကြွ၍ တွေ့ဆုံသောအခါ မြို့သားအားလုံးသည် မိမိတို့၏ ကံကောင်းခြင်းကို ချီးကျူးကုန်၏။ ရာမသည် မိမိ၏ မယ်တော်များကို ဆင်းရဲဒုက္ခဖြင့် မြင်တော်မူ၏၊ နုနယ်သော နွယ်ပင်များသည် ခရမ်းခြံ၌ ထိခိုက်သကဲ့သို့တည်း။ ရာမသည် ပထမဦးစွာ ကိကေယီကို တွေ့ဆုံတော်မူ၏၊ သူမသည် ရိုးသားသော စိတ်သဘောဖြင့် ဘက္ခတိစိတ်ဖြင့် ပြည့်ဝခဲ့၏။ သူမ၏ ခြေတော်များ၌ ဦးချ၍ ထပ်မံ၍ နှစ်သိမ့်တော်မူ၏၊ ကံကြမ္မာ၏ အမိန့်နှင့် ကာလ၏ အဆုံးအဖြတ်ကို မိမိခေါင်းပေါ်၌ ခံယူတော်မူ၏။
Verse 499 (दोहा/सोरठा)
भेटीं रघुबर मातु सब करि प्रबोधु परितोषु। अंब ईस आधीन जगु काहु न देइअ दोषु।।244।।
ရဃုအမျိုး၏ သားတော်သည် မယ်တော်အားလုံးကို တွေ့ဆုံ၍ နှစ်သိမ့်မှုနှင့် ကျေနပ်မှုကို ပေးတော်မူ၏။ မယ်တော်၊ ဤလောကသည် အရှင်၏ အောက်တွင် ရှိ၏၊ မည်သူကိုမျှ အပြစ်မတပ်ရပါ။
Verse 500 (चौपाई)
गुरतिय पद बंदे दुहु भाई। सहित बिप्रतिय जे सँग आई।। गंग गौरि सम सब सनमानीं। देहिं असीस मुदित मृदु बानी।। गहि पद लगे सुमित्रा अंका। जनु भेटीं संपति अति रंका।। पुनि जननि चरननि दोउ भ्राता। परे पेम ब्याकुल सब गाता।। अति अनुराग अंब उर लाए। नयन सनेह सलिल अन्हवाए।। तेहि अवसर कर हरष बिषादू। किमि कबि कहै मूक जिमि स्वादू।। मिलि जननहि सानुज रघुराऊ। गुर सन कहेउ कि धारिअ पाऊ।। पुरजन पाइ मुनीस नियोगू। जल थल तकि तकि उतरेउ लोगू।।
ညီနောင်နှစ်ပါးသည် ဂုရု၏ ဇနီးတော်၏ ခြေတော်များ၌ ဦးချကုန်၏၊ ထို့အတူ ထိုနှင့်အတူ လိုက်ပါလာသော ဗြာဟ္မဏ ဇနီးများအားလုံးကို ဂင်္ဂါနှင့် ဂေါရီတို့ကဲ့သို့ ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြုကုန်၏၊ သူတို့သည် ဝမ်းမြောက်သော နူးညံ့သော စကားဖြင့် ကောင်းချီးပေးကုန်၏။ သုမိတြာသည် လက္ခဏနှင့် သတြုဃနတို့ကို ရင်ခွင်၌ ပိုက်တော်မူ၏၊ အလွန်ဆင်းရဲသူသည် ကြီးကျယ်သော ဥစ္စာကို တွေ့ရသကဲ့သို့တည်း။ ထို့နောက် ညီနောင်နှစ်ပါးသည် မိမိတို့မယ်တော်၏ ခြေတော်များ၌ ဦးချကုန်၏၊ သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသည် ချစ်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းခြုံခံရ၏။ မယ်တော်သည် သားတော်များကို ရင်ခွင်၌ ပိုက်တော်မူ၏၊ သူမ၏ မျက်လုံးများမှ ချစ်ခြင်းရည်များ ကျွကျသကဲ့သို့ စီးကျ၏။ ထိုအခိုက်အတန့်တွင် ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ခြင်းတို့ ရောနှော၏၊ ကဗီသည် မည်သို့ ဖော်ပြရမည်နည်း၊ ဆိတ်ငြိမ်သူသည် ချိုမြိန်မှုကို ခံစားရသကဲ့သို့တည်း။ မယ်တော်နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် ရဃုအမျိုး၏ အရှင်သည် ဂုရုအား ခြေကျင် သွားရန် ပြောကြားတော်မူ၏။ ရသေ့၏ အမိန့်တော်အရ မြို့သားများသည် ရေနှင့် ကုန်းကို ကြည့်ရှုကာ မြစ်ကမ်းပါးသို့ ဆင်းသက်ကုန်၏။
Verse 501 (दोहा/सोरठा)
महिसुर मंत्री मातु गुर गने लोग लिए साथ। पावन आश्रम गवनु किय भरत लखन रघुनाथ।।245।।
မင်းကြီး၏ အမတ်များ၊ မယ်တော်၊ ဂုရုနှင့် လူအများအပြားကို အတူယူ၍ ဘရတ၊ လက္ခဏနှင့် ရဃုအမျိုး၏ အရှင်တို့သည် သန့်ရှင်းသော ကျောင်းသို့ ခရီးပြုကုန်၏။
Verse 502 (चौपाई)
सीय आइ मुनिबर पग लागी। उचित असीस लही मन मागी।। गुरपतिनिहि मुनितियन्ह समेता। मिली पेमु कहि जाइ न जेता।। बंदि बंदि पग सिय सबही के। आसिरबचन लहे प्रिय जी के।। सासु सकल जब सीयँ निहारीं। मूदे नयन सहमि सुकुमारीं।। परीं बधिक बस मनहुँ मरालीं। काह कीन्ह करतार कुचालीं।। तिन्ह सिय निरखि निपट दुखु पावा। सो सबु सहिअ जो दैउ सहावा।। जनकसुता तब उर धरि धीरा। नील नलिन लोयन भरि नीरा।। मिली सकल सासुन्ह सिय जाई। तेहि अवसर करुना महि छाई।।
သီတာသည် လာရောက်၍ ရသေ့၏ ခြေတော်များကို ပွေ့ဖက်၏၊ သူမ၏ စိတ်နှလုံး၌ တောင့်တသော ကောင်းချီးကို ရရှိ၏။ သူမသည် ရသေ့၏ ဇနီးတော်နှင့် အခြား အမျိုးသမီး ရသေ့များကို တွေ့ဆုံ၏၊ သူတို့၏ ချစ်ခြင်းသည် များပြားလှသဖြင့် ပြောဆို၍ မကုန်နိုင်ပါ။ သီတာသည် အဖန်တလင်း အားလုံး၏ ခြေတော်များ၌ ဦးချ၏၊ ချစ်ရသော အရှင်၏ ကောင်းချီးစကားကို ရရှိ၏။ ယောက္ခမများအားလုံးသည် သီတာကို ကြည့်ရှုသောအခါ နုနယ်သော စိတ်ရှိသူများဖြစ်၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်းဖြင့် မျက်လုံးများကို ပိတ်ကုန်၏။ သူတို့သည် ငှက်ဖမ်းသမား၏ အာဏာအောက်တွင် ကျရောက်သော ငှက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ခက်ထန်သော ဖန်ဆင်းရှင်သည် မည်သို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ သူတို့ကို မြင်၍ သီတာသည် အလွန်ဒုက္ခရောက်၏၊ သို့သော် ဖန်ဆင်းရှင် ပေးသော အရာအားလုံးကို သည်းခံရမည်ဟု ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုအခါ ဇနက၏ သမီးတော်သည် ရင်ခွင်၌ ရဲရင့်မှုကို ဆောက်တည်၍ နှင်းဆီပန်းကဲ့သို့ ညိုသော မျက်လုံးများ၌ မျက်ရည်များ ဖြည့်၏။ သီတာသည် ယောက္ခမများအားလုံးကို သွားရောက်တွေ့ဆုံ၏၊ ထိုအခိုက်အတန့်တွင် ကရုဏာတော်သည် မြေကြီးပေါ်၌ ပျံ့နှံ့၏။
Verse 503 (दोहा/सोरठा)
लागि लागि पग सबनि सिय भेंटति अति अनुराग। हृदयँ असीसहिं पेम बस रहिअहु भरी सोहाग।।246।।
သီတာသည် အဖန်တလင်း အားလုံး၏ ခြေတော်များ၌ ဦးချ၍ နက်ရှိုင်းသော ချစ်ခြင်းဖြင့် တွေ့ဆုံ၏၊ သူမ၏ စိတ်နှလုံး၌ သူတို့၏ ကောင်းချီးများနှင့် မိမိ၏ ဘက္ခတိတရား၏ အားဖြင့် ဇနီးတစ်ဦး၏ ကံကောင်းခြင်း ပြည့်ဝမှုဖြင့် နေထိုင်၏။
Verse 504 (चौपाई)
बिकल सनेहँ सीय सब रानीं। बैठन सबहि कहेउ गुर ग्यानीं।। कहि जग गति मायिक मुनिनाथा। कहे कछुक परमारथ गाथा।। नृप कर सुरपुर गवनु सुनावा। सुनि रघुनाथ दुसह दुखु पावा।। मरन हेतु निज नेहु बिचारी। भे अति बिकल धीर धुर धारी।। कुलिस कठोर सुनत कटु बानी। बिलपत लखन सीय सब रानी।। सोक बिकल अति सकल समाजू। मानहुँ राजु अकाजेउ आजू।। मुनिबर बहुरि राम समुझाए। सहित समाज सुसरित नहाए।। ब्रतु निरंबु तेहि दिन प्रभु कीन्हा। मुनिहु कहें जलु काहुँ न लीन्हा।।
ချစ်ခြင်းဖြင့် စိတ်ပျက်သော သီတာနှင့် မိဖုရားများအားလုံးသည် ထိုင်ကုန်၏၊ ပညာရှိသော ဂုရုသည် အားလုံးကို ပြောကြား၏။ ရသေ့တို့၏ အရှင်သည် ဤလောက၏ ဖြစ်ပျက်မှုသည် မာယာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြား၍ ပရမတ္ထတရား၏ အကြောင်းကို အနည်းငယ် ဟောကြား၏။ မင်းကြီးသည် နတ်ပြည်သို့ ခရီးပြုသွားကြောင်း ပြောကြား၏၊ ထိုအကြောင်းကို ကြား၍ ရဃုအမျိုး၏ အရှင်သည် သည်းမခံနိုင်သော ဒုက္ခကို ရရှိ၏။ မိမိ၏ ချစ်ခြင်းသည် ခမည်းတော်၏ သေခြင်းကို ဖြစ်စေသည်ဟု တွေးတော၍ လေးသော လက်နက်ကို ဆောင်သူပင်လျှင် အလွန်စိတ်ပျက်၏။ မိုးကြိုးကဲ့သို့ ခက်ထန်သော စကားများကို ကြား၍ လက္ခဏ၊ သီတာနှင့် မိဖုရားများအားလုံးသည် ငိုကြွေးကုန်၏။ အစည်းအဝေးတစ်ခုလုံးသည် စိုးရိမ်ခြင်းဖြင့် စိတ်ပျက်၏၊ မင်းကြီးသည် ယနေ့ပင် အချိန်မတန်ဘဲ သေဆုံးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ရသေ့သည် ထပ်မံ၍ ရာမကို နှစ်သိမ့်၏၊ အစည်းအဝေးတစ်ခုလုံးသည် မျက်ရည်ဖြင့် ရေချိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုနေ့တွင် အရှင်သည် အစာရှောင်သီလကို ဆောက်တည်၏၊ ရသေ့၏ စကားအရ ရေကိုပင် မသောက်ခဲ့ပါ။
Verse 505 (दोहा/सोरठा)
भोरु भएँ रघुनंदनहि जो मुनि आयसु दीन्ह। श्रद्धा भगति समेत प्रभु सो सबु सादरु कीन्ह।।247।।
နံနက်အချိန်ရောက်သောအခါ ရသေ့သည် ရဃုအမျိုး၏ သားတော်အား ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ ထိုအရှင်သည် သဒ္ဓါတရားနှင့် ဘက္ခတိတရားဖြင့် အားလုံးကို ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်တော်မူ၏။
Verse 506 (चौपाई)
करि पितु क्रिया बेद जसि बरनी। भे पुनीत पातक तम तरनी।। जासु नाम पावक अघ तूला। सुमिरत सकल सुमंगल मूला।। सुद्ध सो भयउ साधु संमत अस। तीरथ आवाहन सुरसरि जस।। सुद्ध भएँ दुइ बासर बीते। बोले गुर सन राम पिरीते।। नाथ लोग सब निपट दुखारी। कंद मूल फल अंबु अहारी।। सानुज भरतु सचिव सब माता। देखि मोहि पल जिमि जुग जाता।। सब समेत पुर धारिअ पाऊ। आपु इहाँ अमरावति राऊ।। बहुत कहेउँ सब कियउँ ढिठाई। उचित होइ तस करिअ गोसाँई।।
သူသည် ဝေဒကျမ်းဂန်များတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်အတိုင်း မိမိခမည်းတော်၏ ဈာပနအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် စင်ကြယ်သူဖြစ်လာခဲ့ပြီး အပြစ်မှောင်မိုက်ကို ပယ်ဖျောက်သူ၊ ဒုက္ခသမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်စေသော လှေဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုသူ၏နာမည်သည် အပြစ်အမှောင်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးသော မီးဖြစ်ပြီး ထိုနာမည်ကို အောက်မေ့ခြင်းသည် ကောင်းချီးမင်္ဂလာအားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်သည်။ သူသည် သူတော်ကောင်းများ နှစ်သက်သကဲ့သို့ စင်ကြယ်သူဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူရာသရာမြစ်ကို ပင့်ဆောင်ခြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နှစ်ရက်တာ စင်ကြယ်မှုဖြင့် ကုန်လွန်သောအခါ ဂုရု၏ချစ်ခင်သူ ရာမသည် မိမိဆရာကို မိန့်ခဲ့သည်။ "အရှင်မင်းမြတ်၊ ပြည်သူအပေါင်းတို့သည် အလွန်ပူဆွေးဝေဒနာခံစားနေကြပြီး အမြစ်၊ သစ်သီးနှင့် ရေကိုသာ စားသောက်ကြသည်။ ဘရတနှင့် ညီငယ်များ၊ ဝန်ကြီးများနှင့် မိခင်များအားလုံးတို့သည် ကျွန်ုပ်ကို မြင်သောအခါ တစ်ခဏတစ်ရာကို တစ်ဘဝကဲ့သို့ ရေတွက်ကြသည်။ ပြည်သူအပေါင်းကို ပြန်လည်စေလွှတ်ပါ၊ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ဤနေရာတွင် အမရာဝတီပြည်ကဲ့သို့ နေထိုင်ပါစေ။" သူသည် အများကြီး ပြောကြားခဲ့ပြီး အားလုံးကို ခိုင်မာစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အရှင်မင်းမြတ်၊ သင့်အနေဖြင့် လျောက်ပတ်သည်ကို ဆောင်ရွက်ပါ။
Verse 507 (दोहा/सोरठा)
धर्म सेतु करुनायतन कस न कहहु अस राम। लोग दुखित दिन दुइ दरस देखि लहहुँ बिश्राम।।248।।
အရှင်ရာမ၊ သင်သည် ဓမ္မ၏ တံတားနှင့် ကရုဏာ၏ နေရပ်ဖြစ်ပါလျက်နှင့် ဤသို့ မပြောဘဲ မနေနိုင်ပါ။ ပြည်သူများသည် ဝေဒနာခံစားနေကြသည်။ နှစ်ရက်တာ သင့်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် သူတို့အား အနားယူစေပါ။
Verse 508 (चौपाई)
राम बचन सुनि सभय समाजू। जनु जलनिधि महुँ बिकल जहाजू।। सुनि गुर गिरा सुमंगल मूला। भयउ मनहुँ मारुत अनुकुला।। पावन पयँ तिहुँ काल नहाहीं। जो बिलोकि अंघ ओघ नसाहीं।। मंगलमूरति लोचन भरि भरि। निरखहिं हरषि दंडवत करि करि।। राम सैल बन देखन जाहीं। जहँ सुख सकल सकल दुख नाहीं।। झरना झरिहिं सुधासम बारी। त्रिबिध तापहर त्रिबिध बयारी।। बिटप बेलि तृन अगनित जाती। फल प्रसून पल्लव बहु भाँती।। सुंदर सिला सुखद तरु छाहीं। जाइ बरनि बन छबि केहि पाहीं।।
ရာမ၏ စကားကို ကြားသောအခါ အစည်းအဝေးသည် ကြောက်ရွံ့မှုဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့သည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲတွင် လှိုင်းလေးများခတ်သော သင်္ဘောကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကောင်းချီးမင်္ဂလာအားလုံး၏ အမြစ်ဖြစ်သော ဂုရု၏ စကားကို ကြားသောအခါ သူတို့၏စိတ်သည် အထောက်အကူပြုသော လေကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သုံးကာလစလုံးတွင် စင်ကြယ်သော ရေထဲတွင် ရေချိုးကြသည်၊ ထိုရေသည် အပြစ်များကို တစ်ချက်မြင်ရုံဖြင့် ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်။ မင်္ဂလာရှိသော ရုပ်တုကို မျက်လုံးများ ပြည့်နှက်စွာဖြင့် ကြည့်ရှုကာ ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ရိုသေစွာ ယှိခိုကြသည်။ သူတို့သည် ရာမ၏ တောင်နှင့် တောကို ကြည့်ရှုရန် သွားကြသည်၊ ထိုနေရာတွင် ချမ်းသာသုခအားလုံးရှိပြီး ဝေဒနာမရှိပါ။ ရေပန်းများသည် အမရတဲ့ရည်ကဲ့သို့ ရေစီးကြွေကြသည်၊ ဝေဒနာသုံးမျိုးကို ပယ်ဖျောက်သော လေသုံးမျိုးရှိသည်။ သစ်ပင်၊ နွယ်ပင်နှင့် မြက်များသည် မရေမတွက်နိုင်သော အမျိုးအစားများရှိပြီး သစ်သီး၊ ပန်းနှင့် အရွက်များစွာရှိသည်။ လှပသော ကျောက်ဆောင်များနှင့် အေးချမ်းသော အရိပ်ပေးသည့် သစ်ပင်များရှိသည်။ ထိုတော၏ အလှကို မည်သို့ ဖော်ပြနိုင်မည်နည်း။ ရေကန်များတွင် ပဒုမ္မာပန်းများ၊ ရေ၊ ငှက်များ၏ သီချင်းဆိုသံ၊ ပျားများ၏ တီးခတ်သံရှိသည်။ ရန်ငြိုးကင်းစွာဖြင့် သမင်များနှင့် အရောင်အသွေးမျိုးစုံသော ငှက်များသည် တောထဲတွင် လှည့်လည်ကြသည်။
Verse 509 (दोहा/सोरठा)
सरनि सरोरुह जल बिहग कूजत गुंजत भृंग। बैर बिगत बिहरत बिपिन मृग बिहंग बहुरंग।।249।।
ရေကန်များတွင် ပဒုမ္မာပန်းများ၊ ရေ၊ ငှက်များ၏ သီချင်းဆိုသံ၊ ပျားများ၏ တီးခတ်သံရှိသည်။ ရန်ငြိုးကင်းစွာဖြင့် သမင်များနှင့် အရောင်အသွေးမျိုးစုံသော ငှက်များသည် တောထဲတွင် လှည့်လည်ကြသည်။
परंपरा में भरत-राम मिलन और पितृ-क्रिया प्रसंग का पाठ ‘भ्रातृ-प्रेम, वैराग्य, और दोषारोपण-रहित शरणागति’ को दृढ़ करता है; घर-कलह/वियोग-शोक में मन को धैर्य, करुणा और धर्म-बुद्धि देता है, तथा पितृ-ऋण/श्राद्ध-भाव की शुद्धि का संस्कार जगाता है।
रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-सम्पुट; विशेषतः भरत-प्रेम प्रसंग में ‘राम’ नाम-जप को प्रत्येक दोहा के पूर्व/पश्चात जोड़कर पाठ-परंपरा मिलती है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.