Prakarana 24

Verse 470 (चौपाई)

उठि कर जोरि रजायसु मागा। मनहुँ बीर रस सोवत जागा।। बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा। साजि सरासनु सायकु हाथा।। आजु राम सेवक जसु लेऊँ। भरतहि समर सिखावन देऊँ।। राम निरादर कर फलु पाई। सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।। आइ बना भल सकल समाजू। प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।। जिमि करि निकर दलइ मृगराजू। लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।। तैसेहिं भरतहि सेन समेता। सानुज निदरि निपातउँ खेता।। जौं सहाय कर संकरु आई। तौ मारउँ रन राम दोहाई।।

ထိုသူသည် ထကြွပြီး လက်နှစ်ဖက်ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဆုတောင်းသည်၊ စစ်သည်တော်တစ်ဦးသည် စစ်ပွဲ၏စိတ်လှုပ်ရှားမှုဖြင့် အိပ်ပျော်ရာမှ နိုးထသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသူသည် ဆံပင်ကို စုစည်းချည်နှောင်ပြီး ခါးကို တင်းတင်းစည်းသည်။ လက်တွင် မြားများနှင့်တကွ လေးကို ပြင်ဆင်သည်။ ယနေ့တွင် ကျွန်ုပ်သည် ရာမမင်းသား၏ အမှုတော်ဆောင်အဖြစ် ကျော်ကြားမှုကို ရရှိပါမည်။ ဘရတမင်းသားအား စစ်ပွဲ၏သင်ခန်းစာကို ပေးပါမည်။ ရာမမင်းသားသည် ရိုသေမှုမရှိခြင်း၏ အကျိုးကို ခံစားခဲ့ပြီးပြီ။ ယခု ညီနောင်နှစ်ပါးစလုံးသည် စစ်ပွဲ၏အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်စက်ကြပါမည်။ တပ်ဖွဲ့အားလုံးသည် တောသို့ လာကြပါစေ။ ယနေ့တွင် ကျွန်ုပ်သည် ကြာကြာသိမ်းဆည်းထားသော အမျက်ဒေါသကို ထုတ်ဖော်ပြပါမည်။ ခြင်္သေ့မင်းသည် ဆင်အုပ်ကို ကွဲကွဲပြားပြား ဖြတ်တောက်သကဲ့သို့၊ သိမ်းငှက်သည် အစာကို လျှပ်တပြက် ဖမ်းယူသကဲ့သို့ ထိုနည်းတူစွာပင် ကျွန်ုပ်သည် ဘရတမင်းသားကို တပ်ဖွဲ့အားလုံးနှင့်တကွ ချေမှုန်းပါမည်။ ညီနောင်များနှင့်တကွ စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ သတ်ဖြတ်ပါမည်။ ရှိဝမင်းကြီးသည်ပင်လျှင် ကူညီရန် လာပါစေ။ သို့သော်လည်း ရာမမင်းသား၏ နာမည်ကို ခေါ်ဆို၍ စစ်မြေပြင်တွင် သတ်ဖြတ်ပါမည်။

Verse 471 (दोहा/सोरठा)

अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान। सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।230।।

လက္ခဏမင်းသားသည် အလွန်အမင်း အမျက်ဒေါသဖြင့် ကျိန်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုကို ကြားနာမြင်တွေ့ကြသောအခါ အားလုံးသည် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ လောကတစ်ခုလုံးသည် ကြောက်ရွံ့မှုဖြင့် တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြပြီး လောက၏အရှင်များအားလုံးသည် ကြောက်လန့်ဖွယ်ဖြင့် ထွက်ပြေးလိုခဲ့ကြသည်။

Verse 472 (चौपाई)

जगु भय मगन गगन भइ बानी। लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।। तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा। को कहि सकइ को जाननिहारा।। अनुचित उचित काजु किछु होऊ। समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।। सहसा करि पाछैं पछिताहीं। कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।। सुनि सुर बचन लखन सकुचाने। राम सीयँ सादर सनमाने।। कही तात तुम्ह नीति सुहाई। सब तें कठिन राजमदु भाई।। जो अचवँत नृप मातहिं तेई। नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।। सुनहु लखन भल भरत सरीसा। बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।

လောကသားတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှု၌ နစ်မြုပ်ခဲ့ကြပြီး ကောင်းကင်သည် အော်ဟစ်သံများဖြင့် ပြည့်နှက်ခဲ့သည်။ လက္ခဏမင်းသား၏ လက်နှစ်ဖက်၏ ခွန်အားကို အနှံ့အပြား ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ ဖခင်ဘုရား၊ သင့်၏ တန်ခိုးအာဏာနှင့် လွှမ်းမိုးမှုကို မည်သူ ဖော်ပြနိုင်ပါမည်နည်း။ မည်သူ သိနိုင်ပါမည်နည်း။ လုပ်ငန်းတစ်ခုသည် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မသင့်တင့်လျောက်ပတ်သည်ဖြစ်စေ ဆောင်ရွက်ပါစေ။ သင့်တင့်စွာ စဉ်းစားပြီးနောက် လူတိုင်းသည် မိမိတို့ထင်မြင်သည်ကို ပြောဆိုကြသည်။ အလျင်အမြန် ဆောင်ရွက်သူတို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် နောင်တရကြသည်။ ဗေဒကျမ်းများက ဤသို့ ပြောကြားထားပြီး ပညာရှိသူတို့သည် ဤထက်သာလွန်သော ပညာကို မသိကြပါ။ နတ်များ၏စကားကို ကြားနာပြီးနောက် လက္ခဏမင်းသားသည် ရှက်ရွံ့ခဲ့သည်။ ရာမမင်းသားနှင့် သီတာမယ်တော်တို့သည် ထိုမင်းသားကို ရိုသေစွာ ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုမင်းသားက ပြောခဲ့သည်။ ဖခင်ဘုရား၊ သင့်သည် သင့်တင့်သော နီတိဉာဏ်ကို ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ညီအစ်ကို၊ မင်းစည်းစိမ်၏ မာနမူးမဲ့ခြင်းသည် အခက်ခဲဆုံးအရာ ဖြစ်ပါသည်။ မာနမူးမဲ့နေသော မင်းများသည် ရှိသောနေရာတွင် သူတော်ကောင်းများ၏ အစည်းအဝေး မရှိပါ။ လက္ခဏမင်းသား၊ နားထောင်ပါ။ ဘရတမင်းသားသည် အမှန်တကယ် ကောင်းမြတ်သူ ဖြစ်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့သောသူကို လောက၏ပရိယာယ်၌ မမြင်ဖူးခဲ့ပါ။

Verse 473 (दोहा/सोरठा)

भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरि हर पद पाइ। कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ।।231।।

ဘရတမင်းသားသည် ဟရိနှင့် ဟရတို့၏ စိတ်တော်ကို ရရှိထားသောကြောင့် မင်းစည်းစိမ်၏ မာနမူးမဲ့ခြင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မရရှိနိုင်ပါ။ ထီးသည် နွားနို့ပင်လယ်ကို မည်သည့်အခါမျှ ခြောက်သွေ့စေနိုင်ပါမည်လား။

Verse 474 (चौपाई)

तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई। गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।। गोपद जल बूड़हिं घटजोनी। सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।। मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई। होइ न नृपमदु भरतहि भाई।। लखन तुम्हार सपथ पितु आना। सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।। सगुन खीरु अवगुन जलु ताता। मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।। भरतु हंस रबिबंस तड़ागा। जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।। गहि गुन पय तजि अवगुन बारी। निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।। कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ। पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।

အမှောင်သည် နေကို မျိုချသည်။ ကောင်းကင်သည် မုန်ညင်းစေ့နှင့် ပေါင်းစပ်သည်။ တိမ်တိုက်သည် မုန်ညင်းစေ့တွင် ပါဝင်သည်။ ရေသတ္တဝါများသည် ရေပေါက်တစ်ပေါက်တွင် နစ်မြုပ်ကြသည်။ ဖန်ဆင်းရှင်သည် သဘာဝအားဖြင့် ခွင့်လွှတ်သော်လည်း မိမိဖန်ဆင်းသောအရာကို စွန့်ပစ်သည်။ ခြင်ဖလံသည် မေရုတောင်ကို အသက်ဖြင့် မှုတ်ပြေးစေသည်။ သို့သော် ညီအစ်ကို၊ မင်းစည်းစိမ်၏ မာနမူးမဲ့ခြင်းသည် ဘရတမင်းသားတွင် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။ လက္ခဏမင်းသား၊ သင့်ကျိန်ဆိုမှုသည် သင့်ဖခင်အား ရှက်ရွံ့မှု ဖြစ်စေသည်။ ဘရတမင်းသားကဲ့သို့ စင်ကြယ်သော မိတ်ဆွေ မရှိပါ။ ဖခင်ဘုရား၊ ကောင်းသောဂုဏ်များသည် နို့ကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး အပြစ်များသည် ရေကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဖန်ဆင်းရှင်သည် ထိုနှစ်ခုကို မိမိပရိယာယ်၌ ရောနှောထားသည်။ ဘရတမင်းသားသည် နေမင်းမျိုးနွယ်၏ ရေကန်၌ ဟင်္သာငှက် ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားသည်မှ စ၍ ကောင်းသောဂုဏ်နှင့် မကောင်းသောဂုဏ်ကို ခွဲခြားခဲ့သည်။ ကောင်းသောဂုဏ်၏ နို့ကို ယူ၍ မကောင်းသောဂုဏ်၏ ရေကို စွန့်ပစ်ပြီး မိမိကိုယ်ပိုင် ကျော်ကြားမှုဖြင့် လောကကို အလင်းပေးခဲ့သည်။ လူတို့သည် ဘရတမင်းသား၏ ဂုဏ်များ၊ သဘာဝနှင့် စရိုက်ကို ပြောဆိုကြသည်။ ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်သည် ချစ်ခြင်းတောင်ဝှမ်း၌ နစ်မြုပ်နေသည်။

Verse 475 (दोहा/सोरठा)

सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु। सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।232।।

ရဃုမင်းဆက်၏ အရှင်၏ စကားတော်ကို ကြားနာပြီး ဘရတမင်းသား၏ မိမိအပေါ် ထားရှိသော ချစ်ခြင်းကို မြင်တွေ့သောအခါ နတ်များအားလုံးသည် ရာမမင်းသားကို ချီးကျူးကြသည်။ ထိုမင်းသားသည် ကရုဏာတော်၏ နေအိမ် ဖြစ်ပါသည်။

Verse 476 (चौपाई)

जौं न होत जग जनम भरत को। सकल धरम धुर धरनि धरत को।। कबि कुल अगम भरत गुन गाथा। को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।। लखन राम सियँ सुनि सुर बानी। अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।। इहाँ भरतु सब सहित सहाए। मंदाकिनीं पुनीत नहाए।। सरित समीप राखि सब लोगा। मागि मातु गुर सचिव नियोगा।। चले भरतु जहँ सिय रघुराई। साथ निषादनाथु लघु भाई।। समुझि मातु करतब सकुचाहीं। करत कुतरक कोटि मन माहीं।। रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ। उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।

ဤလောကတွင် ဘရတမင်းသား မွေးဖွားခြင်း မရှိပါက ဤမြေကြီးတစ်ခုလုံးသည် ဓမ္မတရား၏ လမ်းစဉ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသူ မရှိဘဲ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ရာဂုနာထမင်းကြီး၊ သင့်အပြင် အခြားသူမည်သူသည် ကဗီျများ၏ ပညာဖြင့် မမီနိုင်သော ဘရတ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများ၏ အဆုံးမရှိသော အကြောင်းကို သိနိုင်ပါမည်နည်း။ လက္ခဏ၊ ရာမနှင့် သီတာတို့သည် နတ်များ၏ စကားကို ကြားသိ၍ ပြောပြ၍ မကုန်နိုင်သော အလွန်ကြီးမားသော ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘရတသည် မိမိ၏ အခြွေအရံအားလုံးနှင့်အတူ မန္ဒာကိနီမြစ်၏ မွန်မြတ်သော ရေတွင် ရေချိုးသန့်စင်သည်။ သူသည် လူအပေါင်းတို့ကို မြစ်ကမ်းနားတွင် ထားရှ်ပြီး မိခင်၊ ဆရာနှင့် အတိုင်ပင်ခံများ၏ ခွင့်ပြုချက်ကို တောင်းယူ၍ ခရီးထွက်လေသည်။ ဘရတသည် နိသာဒလူမျိုးတို့၏ အကြီးအကဲနှင့် မိမိ၏ ညီငယ်တို့နှင့်အတူ သီတာနှင့် ရာမမင်းကြီး ရှိရာသို့ သွားလေသည်။ မိခင်၏ အပြုအမူကို နားလည်၍ သူသည် ရှက်ရွံ့ခြင်းကို ခံစားရသည်၊ သူ၏ စိတ်တွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ငါ၏ အမည်ကို ကြား၍ ရာမ၊ လက္ခဏနှင့် သီတာတို့သည် ထကာ ဤနေရာကို စွန့်ခွာ၍ အခြားနေရာသို့ မသွားပါစေကြသား။

Verse 477 (दोहा/सोरठा)

मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर। अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।233।।

အိုမိခင်၊ သင်သည် ငါ့ကို မိမိ၏ သားအဖြစ် ယူဆ၍ မည်သည့်အရာကို ပြုလုပ်ပါစေ၊ ငါသည် ၎င်းကို အနည်းငယ်သာ ယူဆသည်၊ ငါ၏ အပြစ်များနှင့် ချို့ယွင်းချက်များကို ခွင့်လွှတ်ပြီး ငါ့ကို မိမိ၏ သားအဖြစ် ယူဆ၍ အလေးပေးပါ။

Verse 478 (चौपाई)

जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी। जौ सनमानहिं सेवकु मानी।। मोरें सरन रामहि की पनही। राम सुस्वामि दोसु सब जनही।। जग जस भाजन चातक मीना। नेम पेम निज निपुन नबीना।। अस मन गुनत चले मग जाता। सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।। फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी। चलत भगति बल धीरज धोरी।। जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ। तब पथ परत उताइल पाऊ।। भरत दसा तेहि अवसर कैसी। जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।। देखि भरत कर सोचु सनेहू। भा निषाद तेहि समयँ बिदेहू।।

အကယ်၍ သင်သည် မိမိ၏ တိမ်းစောင်းသော စိတ်ကို စွန့်ပစ်၍ ငါ့ကို အမှုလုပ်အဖြစ် အလေးပေးပါက ငါသည် ရာမထံတွင် ကိုးကွယ်ရာရှိသည်၊ ရာမသည် ငါ၏ အမှန်တကယ် အရှင်သခင်ဖြစ်ပြီး အပြစ်အားလုံးသည် ငါ့၌သာ ရှိသည်။ ဤလောက၏ ကျော်ကြားမှုသည် ကွန်ခြမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်၊ စာတကာငှက်နှင့် ငါးတို့သည် မိမိတို့၏ ဥပဒေများကို လိုက်နာကြသည်၊ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့၏ နည်းလမ်းများတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အမြဲတမ်း အသစ်ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့ သူ၏ စိတ်တွင် တွေးတော၍ သူသည် မိမိ၏ လမ်းကြောင်းကို ဆက်လက်သွားလေသည်၊ ရှက်ရွံ့မှု၊ ချစ်ခြင်းနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတို့သည် သူ၏ ကိုယ်အင်္ဂါအားလုံးကို အားနည်းစေသည်။ သူသည် မိခင်ပြုခဲ့သော အမှုကို စိတ်မှ လွှဲပစ်၍ ဘက္တိ၊ ခွန်အားနှင့် သည်းခံမှုတို့ဖြင့် ခရီးဆက်လေသည်။ ရာဂုနာထမင်းကြီး၏ သဘောသဘာဝကို သတိရသောအခါ သူ၏ ခြေလှမ်းသည် လမ်းကို တွေ့ရလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘရတ၏ အခြေအနေသည် မည်သို့နည်း၊ ရေစီးကြောင်းတွင် ပျံသန်းသော ပျားမွှားကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဘရတ၏ ဝေဒနာနှင့် ချစ်ခြင်းကို မြင်၍ နိသာဒသည် ထိုအခိုက်တွင် ကိုယ်ခန္ဓာမရှိသူကဲ့သို့ ဖြစ်သွားလေသည်။

Verse 479 (दोहा/सोरठा)

लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु। मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।234।।

ကောင်းသော နိမိတ်များ ပေါ်လာစပြု၍ ၎င်းတို့ကို ကြားသိပြီး နိသာဒသည် ၎င်းတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ပြောကြားသည်၊ ဝေဒနာသည် ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်၊ ပျော်ရွှင်မှုသည် ရောက်လာလိမ့်မည်၊ နောက်ဆုံးတွင် ကျေနပ်မှု ရှိလိမ့်မည်။

Verse 480 (चौपाई)

सेवक बचन सत्य सब जाने। आश्रम निकट जाइ निअराने।। भरत दीख बन सैल समाजू। मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।। ईति भीति जनु प्रजा दुखारी। त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।। जाइ सुराज सुदेस सुखारी। होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।। राम बास बन संपति भ्राजा। सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।। सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू। बिपिन सुहावन पावन देसू।। भट जम नियम सैल रजधानी। सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।। सकल अंग संपन्न सुराऊ। राम चरन आश्रित चित चाऊ।।

အမှုလုပ်၏ စကားများအားလုံး မှန်ကန်ကြောင်း သိ၍ သူသည် ကျောင်းတော်၏ နီးကပ်ရာသို့ သွားလေသည်။ ဘရတသည် တော၏ တောင်စုစည်းမှုကို မြင်၍ ရတနာသိုက်ကို ရရှိသူကဲ့သို့ ပျော်ရွှင်သော်လည်း စိတ်တွင် ဆာလောင်မှု ရှိနေသည်။ သူသည် ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် တပ်မက်မှုတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သော ပြည်သူများကဲ့သို့ သုံးပါးသော ဆင်းရဲဒုက္ခများဖြင့် နှိပ်စက်ခံရပြီး ဂြိုဟ်များ၏ ပစ်ခတ်ခြင်းကို ခံရသည်။ သူသည် ကောင်းစွာအုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်၊ ပျော်ရွှင်သော တိုင်းပြည်သို့ သွား၍ သူ၏ အခြေအနေသည် ဘရတကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ တောတွင် ရာမ၏ နေရာသည် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပ၍ ပြည်သူများသည် ကောင်းသော မင်းကို ရရှိသူကဲ့သို့ ပျော်ရွှင်ကြသည်။ မင်း၏ အတိုင်ပင်ခံသည် တပ်မက်မှုကင်းပြီး ပညာရှိသည်၊ တောသည် လှပ၍ မွန်မြတ်သော ဒေသဖြစ်သည်။ စစ်သားများသည် ယမမင်းကဲ့သို့ စည်းကမ်းရှိကြသည်၊ တောင်သည် မြို့တော်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်၊ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ပညာ၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် အလှတို့သည် မိဖုရားကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်အင်္ဂါတိုင်းသည် ပြည့်စုံ၍ ကောင်းသော မင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သည်၊ သူ၏ စိတ်၏ ဆန္ဒသည် ရာမ၏ ခြေတော်တွင် ကိုးကွယ်ရာ ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 481 (दोहा/सोरठा)

जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु। करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।235।।

မောဟကို အောင်နိုင်၍ မင်းသည် မိမိ၏ စစ်သည်အပေါင်းနှင့်အတူ ပညာ၏ ပျားမွှားဖြစ်လာသည်၊ သူသည် မြို့ကို အတားအဆီးမရှိ အုပ်ချုပ်၍ ပျော်ရွှင်မှု၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုနှင့် ကောင်းသော ရာသီဥတုတို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။

Verse 482 (चौपाई)

बन प्रदेस मुनि बास घनेरे। जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।। बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना। प्रजा समाजु न जाइ बखाना।। खगहा करि हरि बाघ बराहा। देखि महिष बृष साजु सराहा।। बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा। जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।। झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं। मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।। चक चकोर चातक सुक पिक गन। कूजत मंजु मराल मुदित मन।। अलिगन गावत नाचत मोरा। जनु सुराज मंगल चहु ओरा।। बेलि बिटप तृन सफल सफूला। सब समाजु मुद मंगल मूला।।

တောနယ်ပယ်တွင် ရသေ့များ များစွာ နေထိုင်ကြ၍ မြို့၊ ရွာနှင့် ရွာများစွာကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသော ငှက်များနှင့် သမင်များ များစွာ ရှိကြသည်၊ သတ္တဝါများ၏ စုစည်းမှုကို ပြောပြ၍ မကုန်နိုင်ပါ။ ငှက်များ၊ ကျားများနှင့် ဝက်ဝံများကို မြင်၍ ကျွဲနှင့် နွားလားကို မြင်သောအခါ သူသည် ၎င်းတို့၏ အလှကို ချီးကျူးသည်။ ရန်သူများသည် အတူတကွ စားသောက်ကြ၍ ဤနေရာနှင့် ထိုနေရာတို့တွင် လေးပါးသော စစ်တပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ရေသွယ်များ စီးကျ၍ မူးယစ်သော ဆင်များ မြည်ကြသည်၊ စည်းဝါးများနှင့် အမျိုးမျိုးသော တူရိယာများ တီးမှုတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ စကားရက်ကြီးငှက်၊ စာတကာငှက်၊ ကျေးငှက်နှင့် ကိုးကိုးငှက်များ သီဆိုကြ၍ ငှက်တော်များသည် ပျော်ရွှင်သော စိတ်ဖြင့် ပျော်ရွှင်ကြသည်။ ပျားများ ကခုန်၍ ငှက်တော်များ ကခုန်ကြသည်၊ လေးဖက်လေးတန်တွင် ကောင်းသော ကံကြမ္မာ ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ နွယ်ပင်များ၊ သစ်ပင်များနှင့် မြက်များသည် အသီးနှင့် ပန်းများ သီးပွင့်ကြ၍ အားလုံးသော စုစည်းမှုသည် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ကောင်းကျိုး၏ အမြစ်ဖြစ်သည်။

Verse 483 (दोहा/सोरठा)

राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु। तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।236।।

ရာမ၏ တောင်၏ အလှကို ကြည့်ရှု၍ ဘရတ၏ စိတ်တွင် အလွန်ကြီးမားသော ချစ်ခြင်း ဖြည့်ဆည်းလာသည်၊ ရသေ့သည် မိမိ၏ အကျင့်၏ အသီးကို ရရှိသကဲ့သို့ သူသည် ပျော်ရွှင်၍ သူ၏ ကတိသစ္စာ ပြည့်စုံလေသည်။

Verse 484 (चौपाई)

तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई। कहेउ भरत सन भुजा उठाई।। नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला। पाकरि जंबु रसाल तमाला।। जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा। मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।। नील सघन पल्ल्व फल लाला। अबिरल छाहँ सुखद सब काला।। मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी। बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।। ए तरु सरित समीप गोसाँई। रघुबर परनकुटी जहँ छाई।। तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए। कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।। बट छायाँ बेदिका बनाई। सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।

ထိုအခါ ကေဝတသည် အမြင့်သို့ တက်၍ ပြေးလာပြီး လက်ကို မြှောက်၍ ဘရတအား ပြောကြားသည်။ အရှင်မင်းကြီး၊ ကြီးမားသော သစ်ပင်များ၊ သရက်ပင်၊ ထန်းပင်နှင့် ထနောင်းပင်တို့ကို ကြည့်ပါ။ ထိုသစ်ပင်များအကြားတွင် ညောင်ပင်ကြီးသည် ထွန်းပလေသည်၊ ၎င်း၏ အလှနှင့် ကြီးမားမှုကို မြင်၍ စိတ်သည် သွေးဆောင်ခံရသည်။ ၎င်း၏ အရွက်များသည် စိမ်းမည်း၍ ထူထပ်သည်၊ အသီးများသည် နီရောင်ဖြစ်သည်၊ ၎င်း၏ အရိပ်သည် မပြတ်စဲဘဲ အချိန်အခါအားလုံးတွင် သက်သာမှုကို ပေးသည်။ ၎င်းသည် နံနက်ခင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အမှောင်ထုကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ဖန်ဆင်းရှင်သည် စုစည်းထားသော အလှဖြင့် ပြုလုပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဤသစ်ပင်သည် မြစ်၏ နီးရာတွင် ရှိ၍ ရာဂုနာထမင်းကြီး၏ အရွက်စခန်း ရှိရာဖြစ်သည်။ ထူးဆန်းသော တူလ်စီပင်များ အမျိုးမျိုး ပေါက်ရောက်ကြသည်၊ ဤနေရာနှင့် ထိုနေရာတို့တွင် သီတာ၊ ဤနေရာနှင့် ထိုနေရာတို့တွင် လက္ခဏတို့ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ညောင်ပင်၏ အရိပ်အောက်တွင် သီတာသည် မိမိ၏ ကြာပန်းကဲ့သို့ လှပသော လက်ဖြင့် ပလ္လင်တစ်ခု ပြုလုပ်ထားသည်။

Verse 485 (दोहा/सोरठा)

जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान। सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।237।।

ထိုနေရာတွင် ရသေ့အပေါင်းတို့နှင့်အတူ နေ့စဉ် ထိုင်နေကြ၍ သီတာနှင့် ပညာရှိသော ရာမတို့သည် အာဂမ၊ ဝေဒနှင့် ပုရာဏကျမ်းများအားလုံး၏ အကြောင်းအရာများနှင့် သမိုင်းများကို နားထောင်ကြသည်။

Verse 486 (चौपाई)

सखा बचन सुनि बिटप निहारी। उमगे भरत बिलोचन बारी।। करत प्रनाम चले दोउ भाई। कहत प्रीति सारद सकुचाई।। हरषहिं निरखि राम पद अंका। मानहुँ पारसु पायउ रंका।। रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं। रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।। देखि भरत गति अकथ अतीवा। प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।। सखहि सनेह बिबस मग भूला। कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।। निरखि सिद्ध साधक अनुरागे। सहज सनेहु सराहन लागे।। होत न भूतल भाउ भरत को। अचर सचर चर अचर करत को।।

မိတ်ဆွေ၏စကားကိုကြား၍ တောအုပ်ကိုကြည့်ရှုသောအခါ ဘရတ၏မျက်လုံးများသည် မျက်ရည်များဖြင့် ပြည့်နှက်လေသည်။ ညီနောင်နှစ်ဦးတို့သည် ရိုသေစွာရှိခိုးကာ ရှက်ရွံ့သော်လည်း မေတ္တာစကားကို ပြောကြားကြသည်။ ရာမ၏ခြေထောက်များကို မြင်၍ ဝမ်းမြောက်ကြသည်၊ ဆင်းရဲသားတစ်ဦးသည် ပညာရှိ၏ကျောက်ကို တွေ့ရှိသကဲ့သို့တည်း။ သူတို့သည် ဦးခေါင်းပေါ်တွင် ဖုန်ကိုထား၍ နှလုံးသားနှင့်မျက်လုံးများသို့ နှိပ်ကြသည်၊ ရဂု၏အရှင်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် တူညီသော ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိကြသည်။ ဘရတ၏အခြေအနေကို မြင်၍ ဖော်ပြ၍မရနိုင်သော သတ္တဝါများသည် မေတ္တာတွင် နစ်မြုပ်ကြသည်၊ သမင်၊ ငှက်နှင့် အနိမ့်ဆုံးသတ္တဝါများပါ ပါဝင်သည်။ မေတ္တာတွင် နစ်မြုပ်၍ မိတ်ဆွေသည် လမ်းကို မှားယွင်းသွားသည်၊ နတ်များသည် မှန်ကန်သောလမ်းကို ပြသ၍ ပန်းများကို ရွာချကြသည်။ ဤကိုမြင်၍ သိဒ္ဓများနှင့် ရှာဖွေသူများသည် ဘက်ပါဖြစ်လာကာ သူ၏သဘာဝမေတ္တာကို ချီးကျူးလေတော့သည်။ ဘရတ၏မေတ္တာနှင့် တူညီသည်မရှိ၊ သူသည် ရွေ့လျားသော်လည်းကောင်း၊ ရွေ့လျားခြင်းမရှိသော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ရှိသော်လည်းကောင်း၊ စိတ်မရှိသော်လည်းကောင်း ဘုရားကို ရိုသေစွာ ရွေ့လျားစေသည်။

Verse 487 (दोहा/सोरठा)

पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर। मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।238।।

မေတ္တာသည် အမृတဖြစ်၍ ကွာရှင်းခြင်းသည် တောင်ကြီးတစ်လုံး၊ ဘရတသည် နက်ရှိုင်းသော သမုဒ္ဒရာတည်း။ ၎င်းတို့ကို နယ်ထုတ်၍ ကရုဏာ၏သမုဒ္ဒရာဖြစ်သော ရဂု၏အရှင်သည် နတ်များနှင့် သူတော်စင်များအတွက် ကောင်းကျိုးအလို့ငှာ ထင်ရှားစွာ ပွင့်ပေါ်လာတော့မူ၏။

Verse 488 (चौपाई)

सखा समेत मनोहर जोटा। लखेउ न लखन सघन बन ओटा।। भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन। सकल सुमंगल सदनु सुहावन।। करत प्रबेस मिटे दुख दावा। जनु जोगीं परमारथु पावा।। देखे भरत लखन प्रभु आगे। पूँछे बचन कहत अनुरागे।। सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें। तून कसें कर सरु धनु काँधें।। बेदी पर मुनि साधु समाजू। सीय सहित राजत रघुराजू।। बलकल बसन जटिल तनु स्यामा। जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।। कर कमलनि धनु सायकु फेरत। जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।

မိတ်ဆွေနှင့်အတူ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော လက္ခဏသည် ထူထဲသောတော၏ ကားရိုးကို မမြင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဘရတသည် အရှင်၏ကျောင်းကို မြင်တွေ့သည်၊ ထိုကျောင်းသည် မွန်မြတ်သန့်ရှင်း၍ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာအားလုံး၏ နေရပ်ဖြစ်သည်။ ဝင်ရောက်သည့်အခါ သူ၏ဝေဒနာများ ပျောက်ကွယ်သွားသည်၊ ယောဂီတစ်ဦးသည် အမြတ်ဆုံးရည်မှန်းချက်ကို ရရှိသကဲ့သို့တည်း။ ဘရတသည် လက္ခဏနှင့် အရှင်ကို ရှေ့တွင် မြင်တွေ့သည်၊ သူသည် မေးခွန်းများမေး၍ မေတ္တာဖြင့် ပြောကြားသည်။ ဦးခေါင်းပေါ်တွင် ရှုပ်ထွေးသောဆံပင်များ၊ ခါးတွင် ရသေ့၏အဝတ်များ စည်းနှောင်ထား၍ ပခုက္ကူများကို ပခုက္ကူပေါ်တွင် လက်များဖြင့် လေးများကို သယ်ဆောင်ကြသည်။ ယဇ်ပူဇော်သည့်နေရာပေါ်တွင် ရသေ့သူတော်ကောင်းများ စုဝေးနေကြသည်၊ သီတာနှင့်အတူ ရဂု၏အရှင်သည် ထွန်းလင်းတောက်ပနေသည်။ အမည်းရောင်ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ခေါက်ဝတ်ရုံများ၊ ရှုပ်ထွေးသောဆံပင်များဖြင့် မေတ္တာနတ်သည် ရသေ့၏အသွင်ကို ဆောင်ယူသကဲ့သို့တည်း။ ပန်းပွင့်ကဲ့သို့သော လက်များဖြင့် လေးနှင့်မြားကို လှည့်ပြောင်း၍ နှလုံးသား၏ ပူလောင်မှုကို ပျောက်ကွယ်စေ၍ ပြုံးပြီး ကြည့်ရှုသည်။

Verse 489 (दोहा/सोरठा)

लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु। ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।239।।

ထွန်းလင်းတောက်ပသော ရသေ့များ၏အစည်းအဝေးအလယ်တွင် သီတာနှင့် ရဂုစန္ဒြသည် ထွန်းလင်းကြသည်၊ ဉာဏ်ပညာ၏ တရားရုံးတွင် ဘက္ခတိ၊ အတ္တ၊ ဉာဏ်နှင့် ပျော်ရွှင်မှု၏ ပုံစံဖြင့် ကိုယ်ထည်ယူထားသကဲ့သို့တည်း။