Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, setelah naik dari lautan, aku melihat Baginda berdiri di puncak Trikūṭa—bersinar laksana emas yang agung, dihiasi batu-batuan beraneka warna.

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

Aku melihat Mahādeva bersemayam di puncak yang agung, dikelilingi oleh krore-krore Rudra—Mahādeva, Tuhan yang berjiwa agung, Īśāna, yang tidak dilahirkan dan tidak binasa.

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

Wahai yang dikasihi, wahai yang berikrar mulia; bersama Manu aku sekali lagi bersujud pada kedua kaki Tuhan yang meresapi segala makhluk—kaki yang disembah hormat oleh semua dewa.

Verse 4

। अध्याय

Adhyāya—penanda bab, menunjukkan sempadan bahagian bacaan.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

Yudhiṣṭhira bersabda: Wahai tuan yang mulia, setelah mendengar hal ini, timbul rasa ingin tahu yang besar di hatiku. Mohon ceritakan kisah itu, ketika kami mendengar—bersama kaum kerabatku.

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

Siapakah gadis bermata laksana kelopak teratai itu, yang tatkala samudera maha menjadi gelap, tetap mengembara senantiasa seperti seorang yogi—dan yang menyatakan asal dirinya sebagai lahir daripada Rudra?

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Soalan yang sama pernah aku ajukan dahulu kepada Manu sendiri. Perkara itulah yang akan aku khabarkan kepadamu hari ini—asal-usul gadis itu.

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

Tatkala malam Brahmā, Sang Paramēṣṭhin—Tuan tertinggi segala makhluk—telah berlalu, maka pada fajar yang suci lagi tiada cela, ketika makhluk-makhluk hidup sedang dijelmakan dalam penciptaan,

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

Dengan menundukkan kepala menyembah Manu, wahai Yudhiṣṭhira, aku bertanya: Siapakah wanita berwarna gelap ini, bermata laksana kelopak teratai dan berwajah bagaikan bulan?

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

Seorang diri ia mengembara dalam samudera kosmik yang tunggal, sambil berkata, “Aku lahir daripada Rudra.” Adakah dia Sāvitrī, Ibu segala Veda—atau sesungguhnya Sarasvatī sendiri?

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

Adakah dia Mandākinī, sungai yang paling utama? Atau Lakṣmī, atau Umā? Mungkinkah dia Kālārātrī sendiri, atau Prakṛti—hakikat asal yang layak menzahirkan kesejahteraan dan kebahagiaan?

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

Wahai Bhagavan, khabarkanlah: siapakah dia, yang lahir daripada amṛta, yang berjalan di lautan tunggal yang menggerunkan—tempat ular dan rākṣasa telah binasa?

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

Manu berkata: Dengarlah, wahai anak; menurut tertib yang wajar akan kujelaskan asal-usulnya—dia yang terbit daripada Rudra, sang wanita yang amat indah rupanya ini.

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

Pada zaman dahulu, Śiva yang berwujud tenang menunaikan tapa yang amat besar; Śaṅkara bersama Umā melaksanakan tapas itu demi kebajikan semua alam.

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

Dengan mendaki Ṛkṣaśaila, baginda menunaikan tapa yang amat dahsyat; tidak kelihatan oleh semua makhluk, namun Dialah Ātman bagi semua makhluk—Yang Maha Menguasai, Tuhan yang berdaulat.

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

Tatkala dewa itu tekun bertapa, sungguh peluh pun timbul daripadanya; dan peluh itu—lahir daripada Rudra—telah membanjiri gunung itu.

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

Daripadanya pun terbitlah sebuah sungai yang amat mulia dan penuh kebajikan—dialah yang engkau lihat di lautan, bermata panjang laksana helaian daun teratai.

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

Wahai Raja, pada Kṛta Yuga yang mula-mula itu, dahulu ia menyarung rupa seorang wanita lalu bersembah-bakti kepada Rudra, menunaikan laku itu selama sepuluh ribu tahun.

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

Kemudian Mahādeva Śaṅkara, berkenan bersama Umā, bersabda: “Wahai yang amat berbahagia, katakanlah—apakah yang bersemayam dalam hatimu?”

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

Sungai itu berkata: “Apabila pralaya tiba dan segala yang bergerak serta yang tidak bergerak musnah, dengan rahmat-Mu, wahai Penguasa para dewa, wahai Prabhu, semoga aku kekal tidak binasa.”

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

Walaupun sungai, lautan dan gunung-ganang sendiri menyusut hingga lenyap, wahai Tuhan para dewa; dengan rahmat-Mu, wahai Penguasa, semoga aku tetap suci dan berupaya menghapuskan dosa makhluk.

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

Mereka yang dipenuhi dosa dan kesalahan kecil—bahkan para pendosa besar sekalipun—wahai Śaṅkara, akan terlepas daripada segala dosa apabila mandi dengan bhakti.

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

Di negeri utara Jāhnavī (Gaṅgā) ia masyhur sebagai pemusnah dosa besar; demikian juga, jika para dewa memujaku dengan cara ini, semoga aku menjadi sedemikian di laluan selatan.

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

Sebagaimana ia turun dari syurga dan di bumi masyhur sebagai ‘Gaṅgā’, wahai Yang Maha Berkuasa; demikian juga, wahai Penguasa para dewa, semoga aku masyhur sebagai ‘Gaṅgā Selatan’.

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

Apa jua buah pahala yang diperoleh seseorang dengan mandi di semua tīrtha di bumi—pahala yang sama, wahai Maheśvara, diperoleh insan yang mandi di sini dengan bhakti.

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

Wahai Tuhan, apa jua dosa—bermula dengan brahma-hatyā—yang terkumpul di mana-mana, dengan berendam suci (avaghāna) di sini, ia lenyap dalam tempoh hanya sebulan.

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

Wahai Śaṅkara, segala buah pahala yang ada dalam semua Veda dan semua yajña, semoga semuanya diperoleh melalui avaghāna (berendam suci) di sini; demikianlah tekadku.

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

Wahai Śaṅkara, semoga buah pahala segala dana (sedekah suci) dan upavāsa (puasa), serta pahala mandi di semua tīrtha, terbit melalui airku ini.

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

Wahai Śiva, mereka yang memuja Maheśvara di tebingku, setelah meninggalkan jasad semoga mencapai loka-Mu; biarlah demikianlah adanya.

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

Wahai Maheśāna, tinggallah selama-lamanya di tebingku bersama Umā dan para dewa. Wahai Jagannātha, inilah satu-satunya kurnia yang kupohon.

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

Sama ada dia berbuat kebajikan atau kejahatan—sama ada dia tenang, berdisiplin dan menundukkan pancaindera—mana-mana makhluk yang mati dalam airku, semoga ia pergi ke Amarāvatī.

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

Wahai Tuhan kepada para dewa, jika Engkau menganggapnya wajar dan berkenan, jadikanlah aku masyhur di tiga alam sebagai pemusnah dosa-dosa besar.

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

Wahai raja yang utama, setelah Narmadā memohon anugerah ilahi ini dan anugerah lain, Vṛṣavāhana (Śiva) yang berkenan pun lalu bersabda.

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

Śrī Maheśa bersabda: “Jadilah demikian, wahai yang membawa kesejahteraan, tepat seperti yang engkau katakan, wahai yang tidak tercela. Di tiga alam tiada yang layak menerima kurnia selain engkau, wahai bermata teratai.”

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

Sejak saat engkau muncul dari tubuh-Ku, wahai yang berwajah indah, sejak saat itu engkau adalah pembebas daripada segala dosa—tiada keraguan.

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

Pada saat yang membawa berakhirnya suatu kalpa—terutama pada zaman yang menggerunkan—mereka yang berlindung di tebing utara dan menetap di sana…

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

Wahai Dewi, bahkan serangga dan burung, juga pepohon, belukar, sulur dan seumpamanya—hingga jasad ini gugur—mereka pun akan mencapai sadgati, destinasi yang baik.

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

Para dwija yang mengasihi dharma dan berlindung di tebing selatan akan menetap di sana hingga mati; sesudah itu mereka menuju Pitṛloka, kediaman para leluhur (Pitṛ).

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

Sesungguhnya, menurut titahmu—dan demi suatu sebab ilahi yang tertentu—aku akan berdiam di tebingmu, sentiasa bersama Umā.

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

Demikianlah, wahai Dewi, wahai Mahādevī—tepat demikian, tanpa keraguan—bersama Brahmā, Indra, Candra, Varuṇa, para Sādhya, dan juga Viṣṇu.

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

Wahai Dewi, di tebing utaramu mereka akan menetap menurut perintah-Ku; di tebing selatan bersama para Pitṛ, dan yang lain juga, wahai jelita kayangan.

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

Mereka akan menetap bersama-Ku—itulah kurnia tertinggimu. Pergilah, pergilah, wahai yang amat berbahagia, bebaskan insan fana daripada dosa.

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

Diiringi rombongan para Ṛṣi, juga para Siddha, para Deva dan Asura—demikianlah baginda diseru—Mahādeva, Tuhan Yang Maha Berkuasa, berada bersama Umā.

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

Kemudian, setelah dipuji dengan penuh penghormatan oleh Manu dan olehku, baginda pun lenyap daripada pandangan. Dengan itu, sungai ini menjadi maha suci, pemusnah dosa-dosa besar.

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

Walaupun telah diceritakan kepadamu, engkau bertanya lagi—janganlah hairan. Inilah Gaṅgā yang maha suci, termasyhur di tiga alam.

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

Dengan lima belas aliran, baginda membanjiri sepuluh penjuru. Sungai Śoṇa, Mahānadā dan juga Narmadā dijadikan ‘Surasā’—disucikan dengan kesucian Ilahi.

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

Mandākinī, Daśārṇā dan demikian juga Citrakūṭā; serta Tamasā, Vidiśā, Karabhā dan demikian juga Yamunā.

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

Citrotpalā, Vipāśā, Raṅjanā dan Vāluvāvāhinī—sungai-sungai ini lahir daripada Ṛkṣapāda, dan semuanya sesungguhnya merupakan penzahiran yang timbul daripada Rudra.

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

Mereka suci, penghapus segala dosa, penganugerah segala keberkatan, dan sesungguhnya bersifat Śiva; dengan nama-nama Ilahi inilah ia dipuji oleh para mahir Weda.

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

Wahai insan terbaik! Demikianlah seluruh tuah agung ini telah dihuraikan—oleh para mulia yang mengetahui Purāṇa, oleh mereka yang mempersembahkan ghee sebagai āhuti, dan juga oleh para peminum Soma.

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

Dahulu Manu telah menyampaikan kepadaku bagaimana ia muncul daripada Amṛtā: suatu kisah yang suci, menyucikan, tiada bandingan dan penuh berkat, yang dilagukan oleh Rudra.

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

Mereka yang akan melagukannya dengan bhakti, dan mereka yang mendengarnya juga—wahai Bhārata—setelah bangun pada waktu fajar, menyebut lima belas nama itu,

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

Mereka akan memperoleh seluruh pahala yang lahir daripada mandi suci, dan (berangkat) dengan vimāna yang bercahaya seperti matahari, bergema dengan bunyi seratus loceng.

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

Dengan meninggalkan keadaan sebagai manusia, mereka akan mencapai destinasi yang tertinggi.