Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 34

Devanagari script

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

Transliteration

śrīmaheśa uvāca | evaṃ bhavatu kalyāṇi yattvayoktamanindite | nānyā varārhā lokeṣu muktvā tvāṃ kamalekṣaṇe

Translation

Śrī Maheśa bersabda: “Jadilah demikian, wahai yang membawa kesejahteraan, tepat seperti yang engkau katakan, wahai yang tidak tercela. Di tiga alam tiada yang layak menerima kurnia selain engkau, wahai bermata teratai.”

Word by Word

• श्रीमहेशः: Śrī Maheśa (Lord Śiva)
• श्रीमहेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-महेश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता (उवाच इति क्रियायाः कर्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय—प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/so’)

• भवतु: let it be
• भवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• कल्याणि: O auspicious lady
• कल्याणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन-पद

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd), एकवचन; करण (agent/instrument: ‘by you’)

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त—वच् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘यत्’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• अनिन्दिते: O blameless one
• अनिन्दिते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनिन्दिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन-पद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation particle)

• अन्या: another (woman)
• अन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विधेय (predicate)

• वरार्हा: worthy of a boon
• वरार्हा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर-अर्हा (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण—‘अन्या’

• लोकेषु: in the worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण

• मुक्त्वा: except, leaving aside
• मुक्त्वा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): ‘having left/excepting’

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• कमलेक्षणे: O lotus-eyed one
• कमलेक्षणे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कमल-ईक्षण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘कमलमिव ईक्षणं यस्याः सा’ इति बहुव्रीहिः; संबोधन-पद

Speaker

Śiva (Maheśa / Vṛṣavāhana)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Narmadā (addressed as kalyāṇī, aninditā, kamalekṣaṇā)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks a blessing to Narmadā, praising her as uniquely worthy of boons; Narmadā glows with renewed sanctity, lotus imagery emphasized (‘kamalekṣaṇe’).

Characters & Entities

• Maheśa (Śiva)
• Narmadā (implied addressee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine sanction establishes a tīrtha’s authority—Śiva’s “so be it” makes Narmadā’s purifying promises reliable in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā/Revā is elevated as uniquely worthy, implying supreme tīrtha status.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is Śiva’s formal approval of the previously requested tīrtha-boons.