Prakarana 14

Verse 266 (चौपाई)

काम कोह मद मान न मोहा। लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।। जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।। सब के प्रिय सब के हितकारी। दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।। कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी। जागत सोवत सरन तुम्हारी।। तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।। जननी सम जानहिं परनारी। धनु पराव बिष तें बिष भारी।। जे हरषहिं पर संपति देखी। दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।। जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे। तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।

Pada siapa tiada nafsu, tiada kemarahan, tiada keangkuhan, tiada kesombongan, tiada kekeliruan, tiada keserakahan, tiada ketakutan, tiada kemelekatan, tiada permusuhan, dalam hati siapa tiada penipuan, tiada kemunafikan, tiada ilusi, pada hati mereka bersemayam, wahai Tuhan kaum Raghu.

Verse 267 (दोहा/सोरठा)

स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात। मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।

Pada mata siapa tuan, sahabat, ayah, ibu dan guru semuanya adalah Engkau semata, wahai Tuhan, dalam kuil hati mereka semoga Engkau berdua bersemayam, Sita dan saudaraMu.

Verse 268 (चौपाई)

अवगुन तजि सब के गुन गहहीं। बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।। नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका। घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।। गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा। जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।। राम भगत प्रिय लागहिं जेही। तेहि उर बसहु सहित बैदेही।। जाति पाँति धनु धरम बड़ाई। प्रिय परिवार सदन सुखदाई।। सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई। तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।। सरगु नरकु अपबरगु समाना। जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।। करम बचन मन राउर चेरा। राम करहु तेहि कें उर डेरा।।

Yang meninggalkan kesalahan orang lain dan memegang kebajikan mereka, yang menanggung kesusahan demi seorang Brahmin, seekor lembu atau kebaikan, yang mahir dalam kebijaksanaan dan menempuh jalan dunia, yang hati mereka senantiasa tertuju pada rumahMu, wahai Tuhan, yang mengambil kebajikanMu atas diri mereka dan menganggap milik mereka sendiri sebagai tiada, yang dalam segala hal menaruh kepercayaan kepadaMu.

Verse 269 (दोहा/सोरठा)

जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु। बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।

Yang tidak pernah menginginkan sesuatu daripadaMu, tetapi mengasihiMu dengan kasih yang tabii dan spontan, dalam hati mereka semoga Engkau senantiasa bersemayam, menjadikan rumahMu sendiri di sana.

Verse 270 (चौपाई)

एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए। बचन सप्रेम राम मन भाए।। कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक। आश्रम कहउँ समय सुखदायक।। चित्रकूट गिरि करहु निवासू। तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।। सैलु सुहावन कानन चारू। करि केहरि मृग बिहग बिहारू।। नदी पुनीत पुरान बखानी। अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।। सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि। जो सब पातक पोतक डाकिनि।। अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं। करहिं जोग जप तप तन कसहीं।। चलहु सफल श्रम सब कर करहू। राम देहु गौरव गिरिबरहू।।

Dengan cara ini orang suci itu menunjukkan tempat tinggalnya kepada mereka; kata-katanya penuh kasih dan menyenangkan hati Rama. Orang suci itu berkata, "Dengarlah, wahai Tuhan kaum Surya; aku akan memberitahuMu tentang sebuah pertapaan yang indah untuk didiami pada musim ini. Jadilah tempat tinggalMu di Bukit Chitrakuta; di sana segala-galanya akan baik bagiMu dalam setiap hal. Gunung itu indah, hutan itu menawan, penuh dengan gajah, singa, rusa dan burung yang bermain. Sungai itu suci, sebagaimana dinyatakan oleh kitab-kitab kuno; yang dikasihi Atri membawanya ke sini dengan kuasa tapanya. Alirannya bernama Mandakini, yang memusnahkan segala dosa dan kekotoran. Atri dan orang-orang suci agung lainnya tinggal di sana dalam jumlah ramai, mengamalkan yoga, japa dan tapa yang mendisiplinkan tubuh. Marilah, semoga segala usahaMu tercapai; wahai Rama, berilah kemuliaan kepada gunung yang mulia ini."

Verse 271 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ। आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।

Orang suci agung itu menyanyikan kemuliaan Chitrakuta yang tiada batas. Mereka datang dan mandi di sungai yang mulia, Sita dan kedua saudara bersama-sama.

Verse 272 (चौपाई)

रघुबर कहेउ लखन भल घाटू। करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।। लखन दीख पय उतर करारा। चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।। नदी पनच सर सम दम दाना। सकल कलुष कलि साउज नाना।। चित्रकूट जनु अचल अहेरी। चुकइ न घात मार मुठभेरी।। अस कहि लखन ठाउँ देखरावा। थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।। रमेउ राम मनु देवन्ह जाना। चले सहित सुर थपति प्रधाना।। कोल किरात बेष सब आए। रचे परन तृन सदन सुहाए।। बरनि न जाहि मंजु दुइ साला। एक ललित लघु एक बिसाला।।

Rama berkata kepada Lakshmana, "Ini adalah tempat pendaratan yang baik; marilah kita menetap di suatu tempat di sini dengan selesa." Lakshmana melihat sekeliling dan memilih tempat yang baik; dia bergerak ke segala arah seperti pelangi di sekeliling busur. Sungai, kolam, teduhan pokok, air dan hutan semuanya menyenangkan, menghapuskan segala noda zaman Kali. Chitrakuta kelihatan seperti pemburu yang tidak bergerak, tidak pernah gagal dalam sasarannya, meruntuhkan kesedihan dan penderitaan. Demikian berkata, Lakshmana menunjukkan tempat itu kepadanya; melihat tanah itu, Rama mendapat ketenangan. Rama bersukacita dalam hatinya; para dewa mengetahuinya dan berangkat, dengan ketua para dewa di kepala. Orang-orang Kol dan Kirata dalam penyamaran mereka semua datang; mereka membina pondok daun yang indah. Tidak dapat digambarkan dua dewan yang cantik; satu kecil dan menawan, yang lain luas.

Verse 273 (दोहा/सोरठा)

लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत। सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।

Dengan Lakshmana dan Janaki, Tuhan bersinar di tempat tinggal yang indah itu; dia kelihatan seperti Cinta sendiri dalam penyamaran orang suci, dengan Rati dan raja musim di sisinya.

Verse 274 (चौपाई)

अमर नाग किंनर दिसिपाला। चित्रकूट आए तेहि काला।। राम प्रनामु कीन्ह सब काहू। मुदित देव लहि लोचन लाहू।। बरषि सुमन कह देव समाजू। नाथ सनाथ भए हम आजू।। करि बिनती दुख दुसह सुनाए। हरषित निज निज सदन सिधाए।। चित्रकूट रघुनंदनु छाए। समाचार सुनि सुनि मुनि आए।। आवत देखि मुदित मुनिबृंदा। कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।। मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं। सुफल होन हित आसिष देहीं।। सिय सौमित्र राम छबि देखहिं। साधन सकल सफल करि लेखहिं।।

Para dewa, Naga, Kinnara dan penjaga penjuru mata angin datang ke Chitrakuta pada waktu itu. Semua membuat sembah sujud kepada Rama; para dewa yang gembira menerima harta penglihatan itu. Menaburkan bunga, himpunan dewa berkata, "Wahai Tuhan, hari ini kami menjadi diberkati." Setelah membuat doa dan menceritakan duka mereka yang tidak tertanggung, mereka kembali dengan gembira ke tempat tinggal mereka sendiri. Apabila Rama, kegembiraan kaum Raghu, menetap di Chitrakuta, orang-orang suci datang mendengar berita satu demi satu. Melihat mereka mendekati, kumpulan orang suci bersukacita dan membuat sujud penuh kepada bulan kaum Raghu. Para orang suci memeluk Rama ke hati mereka dan memberikan berkat agar segala usaha mereka berbuah. Melihat kecantikan Sita, Lakshmana dan Rama, mereka menganggap segala amalan rohani mereka sebagai tercapai.

Verse 275 (दोहा/सोरठा)

जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद। करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।

Tuhan memberikan penghormatan yang sewajarnya kepada kumpulan orang suci dan mengambil cuti daripada mereka. Mereka kembali ke pertapaan mereka sendiri, gembira di hati, untuk mengamalkan yoga, japa, berjaga malam dan tapa.

Verse 276 (चौपाई)

यह सुधि कोल किरातन्ह पाई। हरषे जनु नव निधि घर आई।। कंद मूल फल भरि भरि दोना। चले रंक जनु लूटन सोना।। तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता। अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।। कहत सुनत रघुबीर निकाई। आइ सबन्हि देखे रघुराई।। करहिं जोहारु भेंट धरि आगे। प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।। चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े। पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।। राम सनेह मगन सब जाने। कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।। प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी। बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।

Suku Kol dan Kirata menerima berita ini, dan mereka bergembira seolah-olah harta baru telah datang ke rumah mereka. Memenuhi bakul mereka dengan akar, buah-buahan dan umbi, mereka berangkat seperti orang miskin untuk mengumpulkan emas. Di antara mereka, mereka yang melihat kedua bersaudara itu bertanya jalan ketika mereka berjalan. Mendengar dan bercakap tentang Tuhan Raghu, mereka datang dan semua memandang Rama. Mereka menyatukan tapak tangan dalam salam dan membungkok di hadapannya; mereka memandang Tuhan dengan kasih yang mendalam. Mereka berdiri diam di sana sini seperti patung yang dilukis; badan mereka menggembira dengan sukacita dan air mata memenuhi mata mereka. Semua tenggelam dalam kasih untuk Rama; baginda berkata kata-kata yang penuh kasih dan menghormati mereka semua. Lagi dan lagi mereka memberi salam kepada Tuhan, dan dengan tangan yang dilipat berkata kata-kata yang rendah hati.

Verse 277 (दोहा/सोरठा)

अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय। भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।

Sekarang, wahai Tuhan, kami semua telah menemui tuan dengan memandang kaki-Mu. Kedatangan kami ke sini, wahai Raja Kosala, telah terbukti paling beruntung.

Verse 278 (चौपाई)

धन्य भूमि बन पंथ पहारा। जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।। धन्य बिहग मृग काननचारी। सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।। हम सब धन्य सहित परिवारा। दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।। कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी। इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।। हम सब भाँति करब सेवकाई। करि केहरि अहि बाघ बराई।। बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा। सब हमार प्रभु पग पग जोहा।। तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब। सर निरझर जलठाउँ देखाउब।। हम सेवक परिवार समेता। नाथ न सकुचब आयसु देता।।

Diberkati bumi, jalan hutan dan gunung, di mana sahaja Engkau telah meletakkan kaki-Mu, wahai Tuhan. Diberkati burung-burung dan rusa yang berkeliaran di hutan; kelahiran mereka tercapai dengan memandang-Mu. Kami semua diberkati, bersama keluarga kami, setelah melihat rupa-Mu dan memenuhi mata kami dengan penglihatan itu. Kami telah menemui tempat tinggal yang baik setelah pertimbangan yang teliti; di sini kami akan kekal berpuas hati dalam setiap musim. Kami akan berkhidmat kepada-Mu dalam setiap cara, menjadikan singa, ular dan harimau sebagai buruan kami. Hutan, semak samun, gunung dan gua adalah semua milik kami; kami memberi salam kepada kaki-Mu di setiap langkah, wahai Tuhan. Di sana dan di sana kami akan membawa-Mu berburu; kami akan menunjukkan tasik, air terjun dan tempat air kepada-Mu. Kami adalah hamba-Mu dengan seluruh keluarga kami; wahai Tuhan, jangan segan untuk memberikan perintah-Mu kepada kami.

Verse 279 (दोहा/सोरठा)

बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन। बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।

Belas kasihan Tuhan adalah inti sebenar kata-kata Veda, yang tidak dapat dicapai malah oleh fikiran para resi. Mendengar kata-kata orang Kirata, baginda gembira, seperti seorang ayah mendengar anaknya bercakap.

Verse 280 (चौपाई)

रामहि केवल प्रेमु पिआरा। जानि लेउ जो जाननिहारा।। राम सकल बनचर तब तोषे। कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।। बिदा किए सिर नाइ सिधाए। प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।। एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई। बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।। जब ते आइ रहे रघुनायकु। तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।। फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।।मंजु बलित बर बेलि बिताना।। सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए। मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।। गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी। त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।

Ketahuilah bahawa Rama dikasihi hanya oleh kasih; biarlah mereka yang mengetahui ini mengambilnya ke hati. Kemudian Rama menggembirakan semua penghuni hutan, berkata kata-kata yang lembut dan memelihara mereka dengan kasih. Baginda mengambil cuti, membongkok kepala, dan berangkat; menyanyikan dan mendengar kebaikan Tuhan, baginda pulang ke rumah. Dengan cara ini, kedua bersaudara, bersama Sita, tinggal di hutan, membawa sukacita kepada para dewa dan resi. Sejak Tuhan Raghu datang dan kekal di sana, hutan itu menjadi pembawa keberuntungan. Pokok-pokok berbunga dan berbuah dalam banyak cara yang ajaib; sulur-sulur cantik menyebarkan kanopi mereka yang indah. Pokok-pokok syurga cantik dengan sifat semula jadi mereka, seolah-olah para dewa telah keluar meninggalkan kebun mereka sendiri. Hutan demi hutan, lebih cantik dari yang lain, dengan barisan lebah; tiga jenis angin bertiup, membawa keselesaan.

Verse 281 (दोहा/सोरठा)

नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर। भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।

Yang berleher biru, kalakantha, burung nuri, chataka, chakwa, dan chakora; dalam banyak cara burung-burung bernyanyi, membawa sukacita kepada telinga dan mencuri hati.

Verse 282 (चौपाई)

केरि केहरि कपि कोल कुरंगा। बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।। फिरत अहेर राम छबि देखी। होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।। बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं। देखि राम बनु सकल सिहाहीं।। सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या। मेकलसुता गोदावरि धन्या।। सब सर सिंधु नदी नद नाना। मंदाकिनि कर करहिं बखाना।। उदय अस्त गिरि अरु कैलासू। मंदर मेरु सकल सुरबासू।। सैल हिमाचल आदिक जेते। चित्रकूट जसु गावहिं तेते।। बिंधि मुदित मन सुखु न समाई। श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।

Merak, harimau, monyet, babi hutan, dan rusa, bebas dari permusuhan, semua berkeliaran bersama. Ketika mereka berkeliaran dan memandang kecantikan Rama, kawanan rusa menjadi terutama gembira. Di mana sahaja ada hutan ilahi di dunia, setelah melihat Rama, semua bergembira. Sungai Ganga, Yamuna, puteri Matahari, puteri Gunung Meru, dan Godavari adalah diberkati. Semua tasik, lautan, sungai, dan anak sungai dari pelbagai jenis memuji Mandakini. Gunung-gunung matahari terbit dan matahari terbenam, Kailasa, Mandara, Meru, dan semua tempat tinggal para dewa; Himalaya dan semua gunung lain menyanyikan kemuliaan Chitrakoot. Vidhi, dengan hati yang gembira dan sukacita yang tiada batas, memperoleh kemuliaan besar tanpa usaha.

Verse 283 (दोहा/सोरठा)

चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति। पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।

Burung-burung, rusa, sulur-sulur, pokok-pokok, dan rumput-rumput Chitrakoot, semua berkata siang dan malam: timbunan merit, semua benar-benar diberkati.

Verse 284 (चौपाई)

नयनवंत रघुबरहि बिलोकी। पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।। परसि चरन रज अचर सुखारी। भए परम पद के अधिकारी।। सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन। मंगलमय अति पावन पावन।। महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू। सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।। पय पयोधि तजि अवध बिहाई। जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।। कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन। जौं सत सहस होंहिं सहसानन।। सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं। डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।। सेवहिं लखनु करम मन बानी। जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।

Mereka yang mempunyai mata, setelah memandang yang terbaik dari Raghu, mencapai buah kelahiran dan menjadi bebas dari kesedihan. Menyentuh debu kaki-Nya, yang tidak bergerak menemui sukacita; mereka menjadi berhak kepada keadaan yang tertinggi. Hutan dan gunung itu cantik secara semula jadi, penuh dengan keberuntungan, paling suci dari yang suci. Bagaimana seseorang boleh menggambarkan kemuliaannya? Di sana Lautan Sukacita menjadikan tempat tinggal-Nya. Meninggalkan Ayodhya dan meninggalkan lautan susu, di mana Sita, Lakshmana, dan Rama datang tinggal. Kecantikan hutan itu tidak dapat diceritakan, walaupun ada seribu yang bermuka empat. Bagaimana maka saya boleh menggambarkannya? Sama ada saya mengambil penyu atau Gunung Mandara. Lakshmana berkhidmat kepada-Nya dengan badan, fikiran, dan ucapan; watak dan kasihnya tidak dapat digambarkan.

Verse 285 (दोहा/सोरठा)

-छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु। करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।

Setiap saat dia memandang Sita dan kaki Rama, mengetahui kasihnya untuk mereka sebagai miliknya sendiri; Lakshmana tidak pernah memikirkan dirinya sendiri, malah dalam mimpi, hatinya, ibu bapanya, atau rumahnya.