Adhyaya 12

Mantra 1

दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद् दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं॒ द्यौरज॑नयत्सु॒रेता॑:

प्रकट होऊन सुवर्णिम (रुक्म) तो व्यापक (उर्वी) मधून चमकून उठला—श्रीसाठी दीप्त, दुर्मर्ष आयुः (अजेय जीवन) देणारा. अগ্নी आपल्या प्राणबलांनी अमृत (अमर) झाला, जेव्हा सु-रेता (उत्तम बीजधारी) द्यौः ने त्याला जन्म दिला.

Mantra 2

नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेक॑ᳪ समी॒ची । द्यावा॒क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाः

रात्रि आणि उषा, रूपाने भिन्न असूनही एकाच मनाच्या, एकत्र येऊन एकाच शिशुला स्तन्य पाजतात. द्यावा-पृथिवीच्या मध्ये सुवर्ण तेज अंतःप्रकाशित होते; द्रविणोदाः (धनदाता) देवांनी अग्नीला धारण केले.

Mantra 3

विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रासा॑वीद्भ॒द्रं द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्यत्सवि॒ता वरे॒ण्योऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि रा॑जति

कवि (ऋषी) क्रमाने सर्व रूपे धारण करतो; सविताने द्विपद व चतुष्पदांसाठी कल्याण प्रेरिले आहे. वरेण्य सविताने स्वर्गीय गुहा (नभ) प्रकट केली; उषांच्या अग्रगमनानुसार तो तेजाने उजळून निघतो.

Mantra 4

सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्माँ॑स्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्रं चक्षु॑र्बृहद्रथन्त॒रे पक्षौ । स्तोम॑ आ॒त्मा छन्दा॒ᳪस्यङ्गा॑नि॒ यजूँ॑ᳪषि॒ नाम॑ । साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्यं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॒ पुच्छं॒ धिष्ण्या॑: श॒पाः । सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्मा॒न्दिवं॑ गच्छ॒ स्व॑: पत

तू सुपर्ण आहेस, गरुत्मान् (बलवान पंखांचा) आहेस. त्रिवृत् तुझे शिर आहे; गायत्री तुझे नेत्र आहे; बृहत् आणि रथन्तर हे तुझे पक्ष (पंख) आहेत. स्तोम हा तुझा आत्मा आहे; छन्दे ही तुझी अंगे आहेत; यजुः-मंत्र हे तुझे नाव आहे. साम हे तुझे तनू (शरीर) आहे; वामदेव्य हे तुझे (अंग/स्वरूप) आहे; यज्ञायज्ञिय हा तुझा पुच्छ आहे; धिष्ण्य (अग्नि-स्थान) हे तुझे शप (पक्ष-अवयव) आहेत. तू सुपर्ण, गरुत्मान् आहेस—दिवाला जा; स्वःचा स्वामी (पत) हो.

Mantra 5

विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि सपत्न॒हा गा॑य॒त्रं छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ वि क्र॑मस्व॒ विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यभिमाति॒हा त्रै॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ वि क्र॑मस्व विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑तं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ वि क्र॑मस्व विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ताऽऽनु॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशोऽनु॒ वि क्र॑मस्व

तू विष्णूचा क्रम (पाऊल) आहेस—सपत्नांचा संहारक. गायत्री छन्दावर आरोहण कर; पृथ्वीच्या अनुषंगाने विस्ताराने पाऊल टाक. तू विष्णूचा क्रम आहेस—अभिमाति (शत्रु-आक्रमण) संहारक. त्रैष्टुभ छन्दावर आरोहण कर; अन्तरिक्षाच्या अनुषंगाने विस्ताराने पाऊल टाक. तू विष्णूचा क्रम आहेस—दान रोखणाऱ्याचा हन्ता. जागत छन्दावर आरोहण कर; दिवाच्या अनुषंगाने विस्ताराने पाऊल टाक. तू विष्णूचा क्रम आहेस—शत्रुता करणाऱ्याचा हन्ता. अनुष्टुभ छन्दावर आरोहण कर; दिशांच्या अनुषंगाने विस्ताराने पाऊल टाक.

Mantra 6

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ॒: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

अग्नी गर्जला—जणू द्यौः (आकाश) गर्जत आहे. तो पृथ्वीला चाटत, वीरुध् (वनस्पती) स्पर्शत, स्वतःला सर्वत्र पसरवीत गेला. सद्योजात; होय, प्रज्वलित होताच तो प्रकट झाला; दोन लोकांच्या मध्ये तो अंतःस्थ भानु (किरण)ाने उजळून निघतो.

Mantra 7

अग्ने॑ऽभ्यावर्तिन्न॒भि मा॒ नि व॑र्त॒स्वायु॑षा॒ वर्च॑सा प्र॒जया॒ धने॑न । स॒न्या मे॒धया॑ र॒य्या पोषे॑ण

हे अग्ने, हे अभ्यावर्तिन् (पुन्हा परत येणाऱ्या), माझ्याकडे परत ये; माझ्याचकडे निवर्त हो. आयुष्य, तेज, प्रजा व धन यांसह (माझ्याकडे) ये. विजय, मेधा, समृद्धी व पोषण यांसह (मला) अनुग्रह कर।

Mantra 8

अग्ने॑ अङ्गिरः श॒तं ते॑ सन्त्वा॒वृत॑: स॒हस्रं॑ त उपा॒वृत॑: । अधा॒ पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि

हे अग्ने, हे अङ्गिरस्, तुझ्यासाठी शंभर आवर्तनें असोत आणि तुझ्यासाठी सहस्र उपावर्तनें असोत. मग पोषणाने पोषण करून आमचे नष्ट झालेले पुन्हा स्थापन कर; आमचे द्रव्य व धनही पुन्हा दे.

Mantra 9

पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः

पुन्हा ऊर्जेसह परत ये; हे अग्ने, इषा आणि आयुष्यासह पुन्हा परत ये. आणि आम्हाला अंहस् (पाप/क्लेश) पासून पुन्हा रक्षण कर.

Mantra 10

स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑

हे अग्ने! धनासह पुन्हा परत ये; प्रवाही धारेंने यास पुष्ट कर. आपल्या सर्वव्यापी कर्मांनी सर्व बाजूंनी चहूकडे व्यापून राहा.

Mantra 11

आ त्वा॑ऽहार्षम॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठावि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्तु॒ मा त्वद्रा॒ष्ट्रमधि॑भ्रशत्

मी तुला येथे आणले आहे; तू अंतःस्थानी प्रतिष्ठित झालास. अचल, अढळ होऊन स्थिर राहा. सर्व प्रजा तुला इच्छोत; तुझ्यापासून राष्ट्राचा अधःपात होऊ नये.

Mantra 12

उदु॑त्त॒मं व॑रुण॒ पाश॑म॒स्मदवा॑ध॒मं वि म॑ध्य॒मᳪ श्र॑थाय । अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम

हे वरुणा! आमच्यापासून वरचा बंध सैल कर; खालचाही; आणि मधलाही सोडव. मग, हे आदित्या! तुझ्या व्रतात स्थित राहून आम्ही निरपराध होऊ आणि अदितीचे होऊ.

Mantra 13

अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग॒न्वान् तम॑सो॒ ज्योति॒षाऽऽगा॑त् । अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः

आदि काळी महान् (अग्नी) उषांच्या मध्ये ऊर्ध्व उभा राहिला; तमसातून बाहेर पडून तो ज्योतीसह आला. अग्नी आपल्या दीप्त किरणाने, सुंदर-अंग, जन्मताच सर्व सद्मे व निवासस्थाने परिपूर्ण करतो.

Mantra 14

ह॒ᳪसः शु॑चि॒षद्वसु॑रन्तरिक्ष॒सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थिर्दूरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒सदृ॑त॒सद् व्योम॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत्

हंस—शुचिमध्ये स्थित, वसु (कल्याणमय) आहे; अंतरिक्षात स्थित; होता वेदीवर स्थित; अतिथी गृहात स्थित। नरांमध्ये स्थित, श्रेष्ठ स्थानी स्थित, ऋतात स्थित, व्योमात स्थित; अब्जा, गोजा, ऋतजा, अद्रिजा—तोच महान् ऋत आहे.

Mantra 15

सीद॒ त्वं मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा॑न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् । मै॑नां॒ तप॑सा॒ मार्चिषा॒ऽभि शो॑चीर॒न्तर॑स्याᳪ शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि

हे अग्ने, या तुझ्या मातेसारख्या हिच्या उपस्थात बस; तू सर्व वयुन (विधि-नियम) जाणणारा आहेस. तिला तपाने किंवा आपल्या अर्चिषेने दग्ध करू नकोस; तिच्या अंतरी शुक्ल-ज्योतीसारखा निर्मळ प्रकाश होऊन उजळ.

Mantra 16

अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायाः॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वᳪ हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेदः शि॒वो भ॑व

हे अग्ने! आपल्या रुची (प्रकाश) सहित अंतरी, उखा (ukhā)च्या आपल्या स्वसदनात (आसनात) निवास कर. त्यातच, हे जातवेदस्! आपल्या हरसा (तेज-ताप)ने तपत, शिव (कल्याणकारी) हो.

Mantra 17

शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑मग्ने॒ अथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् । शि॒वा: कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हास॑दः

हे अग्ने! माझ्यासाठी शिव (कल्याणकारी) हो; आणि मग, तू स्वतः शिव होऊन बस. सर्व दिशा शिव (मंगलमय) करून, आपल्या स्वयोनित (स्व-आधारात) इथे आसनस्थ हो.

Mantra 18

दि॒वस्परि॑ प्रथ॒मं ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्मद् द्वि॒तीयं॒ परि॑ जा॒तवे॑दाः । तृ॒तीय॑म॒प्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एनं जरते स्वा॒धीः

दिवापासून प्रथम अग्नि जन्मला; आमच्याकडून दुसऱ्यांदा जातवेदस् म्हणून जन्मला. तिसऱ्यांदा जलांत—नृमणा (मनुष्यांना आनंद देणारा)—अजस्र (अविरत) प्रज्वलित होऊन स्थित असतो; त्याला स्वाधी (सुसंयोजित) प्रज्ञा वृद्धत्वापर्यंत जपते।

Mantra 19

वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ धाम॒ विभृ॑ता पुरु॒त्रा । वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒मं गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुत्सं॒ यत॑ आज॒गन्थ॑

हे अग्ने, तुझे त्रिधा—तीन रूप—आम्ही जाणतो; अनेक ठिकाणी विभक्त होऊन धारण झालेली तुझी धामे (आवास/स्थिती) आम्ही जाणतो. गुहेत (गुप्तस्थानी) असलेले तुझे परम नाम आम्ही जाणतो; तू ज्या उत्सातून (मूळ स्रोतापासून) येथे आला आहेस, तोही आम्ही जाणतो।

Mantra 20

स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒प्स्वन्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊध॑न् । तृ॒तीये॑ त्वा॒ रज॑सि तस्थि॒वाᳪस॑म॒पामु॒पस्थे॑ महि॒षा अ॑वर्धन्

समुद्रात, जलांच्या अंतःस्थानी, नरांना आनंद देणाऱ्या, नरांना पाहणाऱ्या—हे अग्ने, दिव्य ‘ऊधन्’ (दुग्धधारा) प्रमाणे—मी तुला प्रज्वलित करतो. तिसऱ्या रजसि (मध्यलोक) अंतरिक्षात, स्थिर उभ्या असलेल्या तुला—जलांच्या उपस्थे (आश्रयस्थानी)—महिषा (महाशक्ती) वाढवितात.

Mantra 21

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

अग्नी गर्जला—जणू द्यौः (आकाश) गडगडत आहे; तो पृथ्वीला चाटीत, वीरुध् (वनस्पती) भक्षीत, प्रदेशांना एकत्र गुंफीत गेला. जन्मताच, होय, प्रज्वलित होताच, तो प्रकट झाला; आपल्या भानु (कांतिने) तो दोन्ही लोकांच्या अंतःस्थानी प्रकाशतो.

Mantra 22

श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णां म॑नी॒षाणां॒ प्रार्प॑ण॒: सोम॑गोपाः । वसु॑: सू॒नुः सह॑सो अ॒प्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः

श्री (दीप्ती) मध्ये उदार, रयी (संपत्ती)चा आधार, मनीषा (प्रेरित बुद्धी) पुढे नेणारा, सोमगोपाः (सोमाचा रक्षक) तो आहे. वसु (कल्याणकारी), सहस (बल) याचा पुत्र, जलांमध्ये राजा—प्रज्वलित झाल्यावर तो उषांच्या अग्रभागी, पुढे पुढे प्रकाशमान होतो.

Mantra 23

विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः । वी॒डुं चि॒दद्रि॑मभिनत् परा॒यञ्जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑

सर्वांचा केतू, जगाचा गर्भ—जन्मताच त्याने द्यावा‑पृथिवी हे दोन्ही लोक भरून टाकले. पुढे धावत असता त्याने दृढ दुर्गालाही, पर्वत‑शिलेलाही फोडून टाकले, जेव्हा मनुष्यांनी—पंचविधांनी—अग्नीस यज्ञ अर्पिला.

Mantra 24

उ॒शिक्पा॑व॒को अ॑र॒तिः सु॑मे॒धा मर्त्ये॑ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ नि धा॑यि । इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒षं भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षन्

उत्सुक पावक, अस्थिर, सुमेधी—अग्नी, अमृत, मर्त्यांमध्ये स्थापित झाला आहे. तो अरुण धूर वर उचलतो, तो पुढे वाहून नेतो; उज्ज्वल शोचिषाने तो द्युलोकापर्यंत पोहोचतो.

Mantra 25

दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं द्यौरज॑नय॑त्सु॒रेता॑:

दृष्टीस सुवर्ण तेज म्हणून दिसून तो विस्तीर्ण पृथ्वीवर उजळून निघाला—श्रीसाठी दीप्त, अजिंक्य आयुष्याने युक्त. प्राणशक्तींनी युक्त असा अग्नी अमृत झाला, जेव्हा सु‑रेता द्यौने त्याला जन्म दिला.

Mantra 26

यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑द्भद्रशोचेऽपू॒पं दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने । प्र तं न॑य प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छा॒भि सु॒म्नं दे॒वभ॑क्तं यविष्ठ

हे शुभज्वाला अग्निदेवा! ज्याने आज तुझ्यासाठी घृतयुक्त अपूप (यज्ञ-केक) केला आहे—त्या हविर्भागाला तू अधिक उत्तम, अधिक श्रेष्ठ अवस्थेकडे पुढे ने. हे यविष्ठ (अतिशय तरुण) देवा! देवांना अर्पित, विधिपूर्वक विभागलेले सुम्न (अनुग्रह/कल्याण) आम्हांस दे.

Mantra 27

आ तं भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने । प्रि॒यः सूर्ये॑ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः

हे अग्नि! सौश्रवस (सत्कीर्ती) मिळवून देणाऱ्या कर्मांत आम्हांस भाग दे; प्रत्येक उक्थात, प्रत्येक स्तुतीत—जेव्हा शंसन (प्रशंसा) होते—तेव्हा आम्हांस भाग दे. तो सूर्याला प्रिय, अग्नीला प्रिय होवो; नवजात सामर्थ्याने तो भेद करीत पुढे जातो, आपल्या नूतन जन्मांनी.

Mantra 28

त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून् विश्वा॒ वसु॑ दधिरे॒ वार्या॑णि । त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः

हे अग्ने! यजमान दिवसेंदिवस तुझ्या अनुकरणाने सर्व प्रकारचे वसु—विशेषतः वरणीय (श्रेष्ठ) धन—संचित करीत आले आहेत. तुझ्यासह द्रविण (संपत्ती) इच्छित, उत्साही उशिज गोमंत व्रजाकडे (गोठा/गोशाळेकडे) पसरले आहेत.

Mantra 29

अस्ता॑व्य॒ग्निर्न॒राᳪ सु॒शेवो॑ वैश्वान॒र ऋषि॑भि॒: सोम॑गोपाः । अ॒द्वे॒षे द्यावा॑पृथि॒वी हु॑वेम॒ देवा॑ ध॒त्त र॒यिम॒स्मे सु॒वीर॑म्

मनुष्यांप्रती सुशेव असा वैश्वानर अग्नी—सोमाचे रक्षक ऋषींनी स्तुतीने गौरविला आहे. अद्वेषभावाने आम्ही द्यावा-पृथिवीचे आवाहन करतो; हे देवांनो, आम्हांस सुवीरांनी युक्त अशी संपत्ती प्रदान करा.

Mantra 30

स॒मिधा॒ऽग्निं दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आऽस्मि॑न् हव्या जु॑होतन

समिधांनी अग्नीची सेवा करा; घृताने त्या अतिथीला जागृत करा. इथेच त्याच्यामध्ये हव्या आहुती अर्पण करा.

Mantra 31

उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वस्त्वᳪ सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः

हे अग्ने, विश्वदेव आपल्या चित्तांनी तुला उर्ध्व नेवोत. तू आमच्यासाठी शिव हो—सु-प्रतीक, हे विभावसु.

Mantra 32

प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान् याहि शि॒वेभि॑र॒र्चिभि॒ष्ट्वम् । बृ॒हद्भि॑र्भा॒नुभि॒र्भास॒न्मा हि॑ᳪसीस्त॒न्वा॒ प्र॒जाः

हे अग्ने! ज्योतीने परिपूर्ण होऊन पुढे जा; शुभ ज्वालांसह तू गमन कर. महान किरणांनी प्रकाशमान होत, जळत असतानाही आमच्या देहाला व आमच्या प्रजेला इजा करू नकोस.

Mantra 33

अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑ः सम॒ञ्जन् । स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः

अग्नीने मोठ्याने गर्जना केली—जणू आकाशाचा गडगडाट; आणि तो पसरताच पृथ्वीने वनस्पतींना जणू चाटून घेतले. सद्योजात तो, प्रज्वलित होताच, दोन्ही लोकांना पाहू लागला; त्यांच्या अंतःस्थानी तो आपल्या किरणांनी प्रकाशतो.

Mantra 34

प्र-प्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि यत्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः । अ॒भि यः पू॒रुं पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय दैव्यो॒ अति॑थिः शि॒वो न॑ः

अग्नी पुढे पुढे सरकला आहे—भरताचा यशोगान तो ऐकवितो—सूर्यासारखा तो जेव्हा प्रकाशतो, तेव्हा महान तेजस्वी असतो. जो युद्धांत पूरूच्या बाजूला उभा राहिला, तो दैवी अतिथी आमच्यासाठी शुभ होऊन दीप्त झाला आहे.

Mantra 35

आपो॑ देवी॒ः प्रति॑ गृभ्णीत॒ भस्मै॒तत्स्यो॒ने कृ॑णुध्वᳪ सुर॒भा उ॑ लो॒के । तस्मै॑ नमन्तां॒ जन॑यः सु॒पत्नी॑र्मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृता॒प्स्वे॒नत्

हे देवी आपः! हे भस्म स्वीकारा; यास आपल्या सुयोने (कल्याणकारी आसनात) स्थिर करा, जेणेकरून ते लोकी सुरभ (सुगंधित) होईल. त्यास जनन्या—सुपत्नी माता—नम्र होवोत; आणि अप्सु (जलात) ते धारण करो, जशी माता पुत्राला धारण करते.

Mantra 36

अ॒प्स्व॒ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुन॑ः

हे अग्ने! अप्सु (जलात) तू दृढपणे अधिष्ठित हो; औषधींसह तू वेढला/अनुबद्ध होतोस. गर्भात तू पुन्हा जन्म घेतोस.

Mantra 37

गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीनां॒ गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि

तू औषधींचा गर्भ आहेस, वनस्पतींचा गर्भ आहेस; उत्पन्न झालेल्या सर्व भूतांचा (जगताचा) गर्भ आहेस. हे अग्ने! तू आपः (जल) यांचाही गर्भ आहेस.

Mantra 38

प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ᳪसृज्य॑ मा॒तृभि॒ष्ट्वं ज्योति॑ष्मा॒न् पुन॒रा ऽस॑दः

हे अग्ने, भस्माने (आवृत) योनीत, तसेच आपः आणि पृथ्वी यांच्यासह, पुन्हा आसनस्थ होऊन—मातृगणांशी तुझा संयोग घडवून—तू ज्योतिर्मान होऊन पुनः आसनस्थ हो.

Mantra 39

पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ऽन्तर॑स्याᳪ शि॒वत॑मः

हे अग्ने! आपः आणि पृथ्वी यांसह आपल्या आसनावर पुन्हा विराजमान होऊन, तू तिच्या अंतरी—मातेच्या कुशीत जसा—अत्यंत शिवतम (परम कल्याणकारी) होऊन विसावतोस.

Mantra 40

पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः

पोषणासह पुन्हा परत ये; हे अग्ने, इषा आणि आयुष्य यांसह पुन्हा परत ये. पुन्हा आम्हांला अंहस (पाप/क्लेश) पासून वाचव.

Mantra 41

स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑

हे अग्ने! संपत्तीसह पुन्हा परत ये; धाराने (प्रवाहाने) आम्हांला पुष्ट कर. सर्वव्यापी होऊन, सर्व बाजूंनी आम्हांला वेढून ठेव.

Mantra 42

बोधा॑ मे अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मᳪहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः । पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑ष्टे त॒न्वं॒ वन्दे अग्ने

हे स्वधावन्, हे यविष्ठ अग्ने! महिष्ठ, अतिशय उदार आणि विधिपूर्वक प्रवर्तित अशा माझ्या या वचनाचे तू बोध कर व स्वीकार कर. लोक तुझ्यातून पितात; तुझ्या मागोमाग तुझे स्तवन गातात. हे अग्ने! जो वन्दारु (उपासक) आहे—तो तुझीच तनु (देह) आहे—त्यालाच मी वंदन करतो.

Mantra 43

स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॒ वसु॑पते॒ वसु॑दावन् । यु॒यो॒ध्यस्मद् द्वेषा॑ᳪसि वि॒श्वक॑र्मणे॒ स्वाहा॑

जाग, हे सूरी (उदार दाता), हे मघवन्, हे वसुपते, हे वसुदावन्! आमच्यापासून द्वेष दूर कर. विश्वकर्म्यासाठी—स्वाहा.

Mantra 44

पुन॑स्त्वाऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒: समि॑न्धतां॒ पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः । घृ॒तेन॒ त्वं त॒न्वं॒ वर्धयस्व स॒त्याः स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामा॑:

पुन्हा आदित्य, रुद्र आणि वसु तुम्हाला प्रज्वलित करो; पुन्हा ब्रह्म-शक्ती यज्ञांनी तुम्हाला धन-मार्गावर पुढे नेवो. घृताने तू आपले तन वाढव; यजमानाच्या कामना सत्यरूपाने पूर्ण होवोत.

Mantra 45

अपे॑त वी॒त वि च॑ सर्प॒तातो॒ येऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः । अदा॑द्य॒मो॒ऽव॒सानं॑ पृथि॒व्या अक्र॑न्नि॒मं पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै

दूर व्हा! निघून जा! सरकत बाहेर पडा आणि नाहीसे व्हा—इथे असलेले, जुने असोत वा नवे. यमाने पृथ्वीची सीमा ठरविली आहे; पितरांनी त्याच्यासाठी हा लोक घडविला आहे.

Mantra 46

सं॒ज्ञान॑मसि काम॒धर॑णं॒ मयि॑ ते काम॒धर॑णं भूयात् । अ॒ग्नेर्भस्मा॑स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि॒ । चित॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चित॑: श्रयध्वम्

तू संज्ञान आहेस, काम-धारण (इच्छेचा आधार) आहेस; माझ्यात तुझे काम-धारण स्थिर होवो. तू अग्नीची भस्म आहेस; तू अग्नीचे पुरीष (पूरक/भराव) आहेस. तू चित आहेस—परिचित, ऊर्ध्वचित; आपापली स्थाने धरा.

Mantra 47

अ॒यᳪ सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्त्सोम॒मिन्द्र॑: सु॒तं द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः । स॒ह॒स्रियं॒ वाज॒मत्यं॒ न सप्ति॑ᳪ सस॒वान्त्सन्त्स्तू॑यसे जातवेदः

हा तोच अग्नी आहे, ज्यामध्ये इंद्राने पिळलेला सोम, त्याची उत्कंठा बाळगून, आपल्या उदरात धारण केला. सहस्रगुण बक्षीस—घोड्यासारखे, धावत्या रथघोड्यासारखे—ते जिंकून, हे जातवेदस्, तू विजयी म्हणून स्तुत्य आहेस.

Mantra 48

अग्ने॒ यत्ते॑ दि॒वि वर्च॑ः पृथि॒व्यां यदोष॑धीष्व॒प्स्वा य॑जत्र । येना॒न्तरि॑क्षमु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒षः स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षा॑ः ॥

हे अग्ने, तुझे जे वर्चस् दिवीत आहे, जे पृथ्वीवर आहे, आणि जे ओषधींमध्ये व अप्सु (जलात) आहे—हे यजत्रा! ज्याने तू विस्तीर्ण अंतरिक्ष पसरविले—तोच तुझा उग्र भानु, अर्णवासारखा प्रवाही प्रकाश, मनुष्यांना प्रत्यक्ष दिसतो.

Mantra 49

अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाँ२ ऊ॑चिषे॒ धिष्ण्या॒ ये । या रो॑च॒ने प॒रस्ता॒त् सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒वस्ता॑दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आप॑ः ॥

हे अग्ने, तू दिवीच्या अर्णवाकडे (प्रवाहाकडे) जावयास इच्छितोस; धिष्ण्य देवांकडे तू आपले आवाहन उच्चारतोस. रोचन-लोकी सूर्याच्या वर स्थित असलेल्या आपः, आणि खाली राहून त्याची उपतिष्ठा करणाऱ्या आपः—तेच ते जल आहेत.

Mantra 50

पुरी॒ष्या॒सो अ॒ग्नय॑ः प्राव॒णेभि॑ः स॒जोष॑सः । जु॒षन्तां॑ य॒ज्ञम॒द्रुहो॑ऽनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ॥

पृथ्वी-लेपित (पुरीष्य) अग्नी, वेदीच्या उतारांशी (प्रावण) साजोष (एकरस) होऊन, अद्रुह (अद्वेषी), अनमीव (रोगरहित) व अहिंसक राहून यज्ञात तृप्त होवोत; आणि आम्हांस महान् इषः (पोषक अन्न/रस) प्रदान करो.

Mantra 51

इडा॑मग्ने पुरु॒दᳪस॑ᳪ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मᳪ हव॑मानाय साध । स्यान्न॑ः सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावाग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ॥

हे अग्ने! बहुविध फलदायिनी इडेला—गोसंपत्तीची प्राप्ती, जी सदैव स्थिर व चिरस्थायी आहे—हवन करणाऱ्यासाठी सिद्ध कर. हे अग्ने! आमच्यासाठी पुत्र—सूनु, तनय—बहुसंततियुक्त होवो; आणि तुझी ती सुमती आमच्यावर होवो.

Mantra 52

अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ॥

हे ऋत्विय अग्ने! हा तुझा योनि (आसन/उत्पत्तिस्थान) आहे; येथून जन्म घेऊन तू प्रकाशमान झालास. ते जाणून, हे अग्ने! त्यावर आरोहण कर (आणि विराजमान हो); आणि मग आमच्यासाठी रयि (धन-समृद्धी) वाढव.

Mantra 53

चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द प॑रि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

तू ‘ज्ञात’ आहेस; त्या देवतेसह, अङ्गिरसांच्या रीतीने, हे ध्रुवा, बस. तू सर्वतः ‘परिज्ञात/परिचित’ आहेस; त्या देवतेसह, अङ्गिरसांच्या रीतीने, हे ध्रुवा, बस.

Mantra 54

लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑वसीषदन्

लोक भर; छिद्र भर; आणि मग, हे ध्रुवा, तू बस. इंद्र, अग्नी आणि बृहस्पती यांनी तुला या योनी (आधार)-मध्ये बसविले आहे.

Mantra 55

ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒: सोम॑ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः । जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः

त्या चितकबऱ्या (पृश्नी) गायी, पोषणकारी दुधाळ दहनांनी समृद्ध, त्याच्यासाठी सोम सिद्ध करतात. देवांच्या कुलांचे जन्मस्थान—दिव्य आकाशातील तीन प्रकाशमान लोकांत आहे.

Mantra 57

समि॑तᳪ सं क॑ल्पेथा॒ᳪ संप्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वसा॑नौ

समिधा (इंधन) विधिपूर्वक एकत्र करा; हे तेजस्वी युगुला, प्रियभावाने, सुमनस्क होऊन परस्पर एकमत रहा. एकत्र आवृत होऊन, इष (पोषण) व ऊर्ज (बल) यांना सर्वतोपरी धारण करा.

Mantra 58

सं वां॒ मना॑ᳪसि॒ सं व्र॒ता समु॑ चि॒त्तान्याक॑रम् । अग्ने॑ पुरीष्याधि॒पा भ॑व॒ त्वं न॒ इष॒मूर्जं॒ यज॑मानाय धेहि

मी तुमची मने एकत्वात, तुमची व्रते एकत्वात, आणि तुमची चित्तेही परस्पर जुळवून एक केली आहेत. हे अग्ने, तू पुरीष्य अधिपती हो; यजमानासाठी आम्हांस इष (पोषण) व ऊर्ज (बल) प्रदान कर.

Mantra 59

अग्ने॒ त्वं पु॑री॒ष्यो॒ रयि॒मान् पु॑ष्टि॒माँ२ अ॑सि । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हाऽस॑दः

हे अग्ने, तू पुरीष्य आहेस; तू धनवान व पुष्टिमान आहेस. सर्व दिशा शिव (मंगल) करून, तू येथे आपल्या स्व-योनि (स्वतःच्या योग्य आसन/स्थान) वर आसनस्थ हो.

Mantra 60

भव॑तं न॒: सम॑नसौ॒ सचे॑तसावरे॒पसौ॑ । मा य॒ज्ञᳪ हि॑ᳪसिष्टं॒ मा य॒ज्ञप॑तिं जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य न॑:

तुम्ही दोघे आमच्यासाठी समनस (एक मनाचे), सचेतस (एक चित्त/एक संकल्पाचे), आणि अवरेपस (निर्दोष) व्हा. हे जातवेदसौ, यज्ञास इजा करू नका, यज्ञपतीस इजा करू नका; आज आमच्यासाठी शिव (मंगल) व्हा.

Mantra 61

मा॒तेव॑ पु॒त्रं पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॒म॒ग्निᳪ स्वे योना॑वभारु॒खा । तां विश्वै॑र्दे॒वैरृ॒तुभि॑: संविदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु

जशी माता आपल्या पुत्राला (कुशीत) उचलते, तशी पुरीष्य (उर्वर/गोमययुक्त) पृथ्वीने अग्नीला आपल्या स्वयंच्या योनी (आश्रय/स्थान) मध्ये धारण केले. सर्व देवांशी व ऋतूंशी संविदान (समन्वित) होऊन प्रजापती—विश्वकर्मा—तिला मुक्त करो, बंधनरहित करो.

Mantra 62

असु॑न्वन्त॒मय॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यामन्वि॑हि॒ तस्क॑रस्य । अ॒न्यम॒स्मदि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निरृते॒ तुभ्य॑मस्तु

असुन्न्वन्त (जो सोम पिळत नाही), अयजमान (जो यज्ञ करत नाही) त्याला तू शोध; ‘चोराचा’—असे म्हणत त्याच्या मागे जा; ‘लुटारूचा’। आमच्यापेक्षा दुसऱ्यालाच शोध; ‘तुझ्यासाठी तसेच होवो’—असे (आम्ही म्हणतो). हे देवी निरृति, तुला नमस्कार असो.

Mantra 63

नम॒ः सु ते॑ निरृते तिग्मतेजोऽय॒स्मयं॒ वि चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् । य॒मेन॒ त्वं य॒म्या सं॑विदा॒नोत्त॒मे ना॒के अधि॑ रोहयैनम्

हे तीक्ष्णतेजस्विनी निरृति, तुला नमस्कार असो. हा लोखंडी बंध—छिन्न होऊन—सुटून जावो. तू यम व यमी यांच्याशी संविदान होऊन, याला परम आकाशात, सर्वोच्च स्वर्गात आरोहण करवीत जा.

Mantra 64

यस्या॑स्ते घोर आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षां ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय । यां त्वा॒ जनो॒ भूमि॒रिति॑ प्र॒मन्द॑ते॒ निरृ॑तिं त्वा॒ऽहं परि॑वेद वि॒श्वत॑:

हे घोर (देवी), ज्यांची ही बंधने आहेत, त्यांनाच मी आहुती अर्पितो—या बंधनांच्या विसर्जनासाठी. ज्याला लोक ‘भूमी’ असे म्हणत प्रमुदित होतात, त्या निरृतिला मी सर्व बाजूंनी परिवेष्टित करून (दूर) करतो.

Mantra 65

यं ते॑ दे॒वी निरृ॑तिराब॒बन्ध॒ पाशं॑ ग्री॒वास्व॑विचृ॒त्यम् । तं ते॒ वि ष्या॒म्यायु॑षो॒ न मध्या॒दथै॒तं पि॒तुम॑द्धि॒ प्रसू॑तः । नमो॒ भूत्यै॒ येदं च॒कार॑

हे देवी निरृति! तू ज्यांचा गळ्यांवर बांधलेला पाश—जो अविच्छेद्य (न कापता येणारा) मानला जातो—तोच पाश मी तुझ्यासाठी सैल करीत आहे; आयुष्याच्या मध्यातून नव्हे (म्हणजे आयुष्याला बाधा न आणता). मग तू योग्य रीतीने प्रेरित होऊन हा पोषणदायी आहार भक्षण कर. ज्याने हे (मुक्तीकार्य) केले त्या ‘भूती’ (समृद्धी/कल्याण)ला नमस्कार.

Mantra 66

नि॒वेश॑नः स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒ विश्वा॑ रू॒पाऽभि च॑ष्टे॒ शची॑भिः । दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम्

तो निवेशनकर्ता (वस्ती बसविणारा), वसूंंचा संगमकर्ता; आपल्या शची-शक्तींनी सर्व रूपे पाहतो. सत्यधर्म असलेल्या देव सवित्यासारखा, मार्गांच्या संगमात तो इंद्राप्रमाणे दृढ उभा राहिला.

Mantra 67

सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या

कवी (ज्ञानी) सीरांना (नांगर/नांगररेषा) जोडतात; युगांना वेगवेगळे करून क्रमाने पसरवितात. धीर (स्थिर) जन देवांमध्ये ‘सुम्न’ (अनुग्रह) मिळावा म्हणून (असे करतात).

Mantra 68

यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नुध्वं कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह बीज॑म् । गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टिः सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इत्सृ॒ण्य॒: प॒क्वमेया॑त्

नांगर (सीरा) जुडा; जू (युग) वेगवेगळे पसरवा; नीट तयार केलेल्या योनीत (शेतात) येथे बी पेरा. पवित्र वाणी व आज्ञाधारक अनुग्रह यांसह आमच्यासाठी समृद्धी असो; विळा जवळ येवो, आणि पिकलेली कापणी पुढे येवो.

Mantra 69

शु॒नᳪ सु फाला॒ वि कृ॑षन्तु॒ भूमि॑ᳪ शु॒नं की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हैः । शुना॑सीरा ह॒विषा॒ तोश॑माना सुपिप्प॒ला ओष॑धीः कर्तना॒स्मै

शुभ रीतीने नांगराचे फाळ भूमीला फाडोत; शुभ रीतीने नांगरवाले आपल्या जुवांसह (वाहनांसह) पुढे जावोत. हे शुना व सीरा, हविषाने तुष्ट होऊन, या पुरुषासाठी रसपूर्ण व फलसमृद्ध औषधी/वनस्पती निर्माण करा.

Mantra 70

घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑ज्यतां॒ विश्वै॑र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भि॑: । ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒स्मान्त्सी॑ते॒ पय॑सा॒ऽभ्या व॑वृत्स्व

घृताने व मधाने सीता (नांगराची रेघ/फर्रो) अभिषिक्त होवो; ती सर्व देवांनी, मरुद्गणांसह, अनुमोदित होवो. हे सीते, ऊर्जस्वती, दूधासारख्या प्रचुरतेने फुलणारी, आमच्याकडे वळ; आपल्या पयस्-रूप समृद्धीने आम्हांला सर्व बाजूंनी वेढून घे.

Mantra 71

लाङ्ग॑लं॒ पवी॑रवत्सु॒शेव॑ᳪ सोम॒पित्स॑रु । तदुद्व॑पति॒ गामविं॑ प्रफ॒र्व्यं॒ च॒ पीव॑रीं प्र॒स्थाव॑द्रथ॒वाह॑णम्

धातूची धार असलेले, अत्यंत कल्याणकारी, सोमपान करणारे—हे सरु!—माती उलथवणारे ते लाङ्गल (नांगर) गाय व अवि (मेंढी), वाढती समृद्धी, आणि रथ ओढण्याचे सामर्थ्य प्रकट करो.

Mantra 72

कामं॑ कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒श्विभ्यां॑ पू॒ष्णे प्र॒जाभ्य॒ ओष॑धीभ्यः

हे कामदुघा (इच्छा-पूर्ण करणारी) गौ! आमची कामना-दुग्ध मित्र व वरुणासाठी दुह; इंद्रासाठी, अश्विनांसाठी, पूषन्‌साठी; प्रजांसाठी आणि ओषधीं (वनस्पतीं) साठी दुह.

Mantra 73

वि मु॑च्यध्वमघ्न्या देवयाना॒ अग॑न्म॒ तम॑सस्पा॒रम॒स्य । ज्योति॑रापाम्

हे अघ्न्या (अवध्य) गायींनो, देवयान मार्गाने जाणाऱ्यांनो—तुम्ही मुक्त व्हा. आम्ही या तमसाचा परचा किनारा गाठला आहे—आपः (जल) यांच्या ज्योतीपर्यंत.

Mantra 74

स॒जूरब्दो॒ अय॑वोभिः स॒जूरु॒षा अरु॑णीभिः । स॒जोष॑साव॒श्विना॒ दᳪसो॑भिः स॒जूः सूर॒ एत॑शेन स॒जूर्वै॑श्वान॒र इड॑या घृ॒तेन॒ स्वाहा॑

संवत्सरासह, त्याच्या धान्यांसह—सजूर। उषेसह, तिच्या अरुणिमांसह—सजूर। उषा आणि अश्विनौंसह, त्यांच्या अद्भुत सामर्थ्यांसह—सजोष। सूर्यासह आणि एतशासह—सजूर। वैश्वानरासह—इडेसह, घृतासह—स्वाहा.

Mantra 75

या ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हᳪ श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑

हे ओषधींनो, ज्या प्राचीन काळी देवांसाठी सर्वप्रथम उत्पन्न झाल्यात—तीन युगांपूर्वी. आता मनाने स्मरण करा! बभ्रु (तपकिरी) ओषधींची धामे—शंभर आणि आणखी सात—मला ज्ञात आहेत.

Mantra 76

श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त

हे अम्बे (माते), तुमची धामे शंभर आहेत आणि तुमचे रुहः (वृद्धी/अंकुर) सहस्र आहेत. म्हणून, हे शतक्रतो (शतशक्तिमानांनो), माझ्यासाठी हा अगद (विषहर औषध) तयार करा.

Mantra 77

ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॒:

हे ओषधींनो, प्रत्युत्तर देत आनंदित व्हा—पुष्पवती, प्रसूवरी (समृद्ध फल देणाऱ्या)! शर्यतीत विजयी अश्वांसारख्या, हे वीरुधः (वनस्पतींनो), पारयिष्ण्वः—संकटापार नेणाऱ्या—व्हा.

Mantra 78

ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष

‘औषधी’—असे, हे मातृस्वरूप देवियो, मी तुम्हांला ही वाणी सांगतो. हे पुरुषा, मला अश्व, गाय, वस्त्र—आणि अगदी तुझे आत्मस्वरूपही प्राप्त होवो.

Mantra 79

अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम्

अश्वत्थ वृक्षात तुमचे आसन आहे; पानात तुमची वस्ती स्थापन झाली आहे. गो-भागी खरोखर तुम्हीच आहात, कारण तुम्ही पुरुष (पुरुष-तत्त्व) प्राप्त/जिंकू शकता.

Mantra 80

यत्रौ॑षधीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः

जिथे औषधी एकत्र जमल्या—सभेत सल्लामसलत करणाऱ्या राजांसारख्या—त्याला ‘विप्र’ म्हणतात; तो भिषक् (वैद्य), रक्षः-हन् (दुष्टशक्तींचा संहारक) आणि रोग-निवारक आहे.

Mantra 81

अ॒श्वा॒व॒तीᳪ सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् । आऽवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये

अश्व-समृद्ध, सोम-समृद्ध, पोषण करणारी, बलाने परिपूर्ण—त्याच्यासाठी सर्व औषधी तू प्राप्त करून दे, जेणेकरून त्याला अक्षत कल्याण (अरिष्टता) लाभो.

Mantra 82

उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते । धन॑ᳪ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष

औषधी उच्छ्वसित तेजाने परिपूर्ण आहेत; गोठ्यातून गायी जशा वेगाने बाहेर पडतात तशा त्या धावून निघतात. जे धन मिळविण्यास उद्यत आहेत—हे पुरुषा, ते तुझ्याच आत्मस्वरूपाला (प्राप्त करतात).

Mantra 83

इ॒ष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताऽथो॑ यू॒यᳪ स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ

‘निष्कृती’ (उद्धार) हे तुमच्या मातेचे नाव आहे; आणि तुम्ही खरोखरच निष्कृती—अपसारक—आहात. तुम्ही सीरा (नांगराच्या रेघा/चर), तुम्ही पंखयुक्त आहात; जे आम्हाला पीडित करते ते बाहेर हाकलून द्या, दूर करा.

Mantra 84

अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो रप॑:

त्या सर्व बाजूंनी वेढणाऱ्या अडथळ्यांपलीकडे (परिष्ठा) चढून गेल्या—जसा चोर व्रज/गोठ्यात शिरतो तशा. औषधींनी देहातील जे काही ‘रपः’—हानी/दोष—होते ते हलवून सैल करून दूर केले.

Mantra 85

यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा

जर मी, मला बळ देत, या औषधी हातात धारण करीन, तर यक्ष्मा (क्षयरोग) याचा आत्माच नष्ट होतो—जसा प्राचीन काळचा ‘जीवगृह’ (जीवन-हरण करणारा) नष्ट झाला तसा.

Mantra 86

यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व

ज्याच्यामध्ये या औषधी अंगोअंगी, सांध्यासांध्यांत पसरतात—त्याच्यापासून क्षयरोग (यक्ष्म) दूर हाकलून द्या; जसा उग्र मधला बाण चिरून टाकतो तसा तो बाधा दूर करा.

Mantra 87

सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या

यक्ष्मासह तू बाहेर उडून जा—चाषासह, किकिदीविन्‌सह. वाऱ्याच्या वेगवान झंझावातासह, धुक्यासह तू नष्ट हो.

Mantra 88

अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत । ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑: ॥

तुमच्यातील एकाने दुसऱ्याचे रक्षण करावे; एकाने दुसऱ्याला सहाय्य करावे. तुम्ही सर्वांनी एकमताने, माझे हे वचन पुढे नेले/पुढे न्या.

Mantra 89

याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वᳪह॑सः ॥

हे फळधारी औषधींनो, आणि हे निष्फळ; हे अपुष्प, आणि हे पुष्पिणी—बृहस्पति-प्रेरित होऊन, आम्हाला दुःख/अहस् (पाप) यांतून मुक्त करा.

Mantra 90

मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्यादथो॑ वरु॒ण्या॒दु॒त । अथो॑ य॒मस्य॒ पड्वी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥

ते मला शपथभंग (खोटी शपथ) या पापापासून मुक्त करो; वरुणाच्या बंधनापासूनही; तसेच यमाच्या पाश-रज्जूपासूनही—देवांप्रती केलेल्या प्रत्येक अपराधापासून (देवकिल्बिष)ही.

Mantra 91

अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥

दिवातून पडत आलेल्या या ओषधी सर्व बाजूंनी येथे आल्या आहेत. जी जीवनशक्ती आम्ही मिळवून भक्षण करतो—तिच्यामुळे त्या पुरुषाला हानी होत नाही.

Mantra 92

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासा॑मसि॒ त्वमु॑त्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शᳪ हृ॒दे ॥

ज्या ओषधी सोमराजाला अधिपती मानतात—अनेक, शतविचक्षण (शतगुणी विवेकदृष्टी) असलेल्या—त्यांमध्ये तूच उत्तम आहेस; कामना-पूर्तीसाठी, हृदयाच्या कल्याणासाठी.

Mantra 93

या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता अस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म्

हे ओषधींनो, ज्यांचा अधिराजा सोमराजा आहे, ज्या पृथ्वीवर प्रतिष्ठित आहेत—बृहस्पतीच्या प्रेरणेने, हिला हे वीर्य (बल-तेज) प्रदान करा.

Mantra 94

याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः । सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधोऽस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म्

ज्या येथे माझे वचन ऐकतात आणि ज्या दूर निघून गेल्या आहेत—हे सर्व वीरुधो (वनस्पती/वेलींनो), एकत्र येऊन, हिला हे वीर्य (बल-तेज) प्रदान करा.

Mantra 95

मा वो॑ रिषत् खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः । द्वि॒पाच्चतु॑ष्पाद॒स्माक॒ᳪ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम्

तुम्हांला खणणारा (खनिता) हानी पोहोचवू नये—ज्याच्यासाठी मी तुम्हांला खणून काढतो. आमचे सर्व—द्विपाद व चतुष्पाद—सर्वथा अनातुर (रोगरहित) असो.

Mantra 96

ओष॑धय॒: सम॑वदन्त॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ । यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तᳪ रा॑जन् पारयामसि

औषधींनी राजा सोमासह एकस्वराने म्हटले— “हे राजन्! ज्याच्यासाठी ब्राह्मण कर्म करतो, त्याला आम्ही सुखरूप पार पाडू.”

Mantra 97

ना॒श॒यि॒त्री ब॒लास॒स्यार्श॑स उप॒चिता॑मसि । अथो॑ श॒तस्य॒ यक्ष्मा॑णां पाका॒रोर॑सि॒ नाश॑नी

तू कफाचा, वाढलेल्या अर्श (मूळव्याध/बवासीर) याचा नाश करणारी आहेस; तसेच शंभर प्रकारच्या यक्ष्मा (क्षय-रोग) यांना परिपाक करून नष्ट करणारी आहेस.

Mantra 98

त्वां ग॑न्ध॒र्वा अ॑खनँ॒स्त्वामिन्द्र॒स्त्वां बृह॒स्पति॑: । त्वामो॑षधे॒ सोमो॒ राजा॑ वि॒द्वान् यक्ष्मा॑दमुच्यत

हे ओषधी! तुला गंधर्वांनी खणून काढले; तुला इंद्राने, तुला बृहस्पतीने (ही) खणून काढले. हे ओषधी! विद्वान सोम-राजा (तुझ्यामुळे) यक्ष्मा (क्षयरोग) पासून मुक्त झाला.

Mantra 99

सह॑स्व मे॒ अरा॑ती॒: सह॑स्व पृतनाय॒तः । सह॑स्व॒ सर्वं॑ पा॒प्मान॒ᳪ सह॑मानास्योषधे

हे ओषधी! माझ्यासाठी अराती (दुष्टता/वैर) जिंक; युद्ध करणाऱ्या आक्रमकाला जिंक. हे ओषधी! सर्व पाप्मान (पाप व मलिनता) जिंक; कारण तू सहमाना—विजयी आहेस.

Mantra 100

दी॒र्घायु॑स्त ओषधे खनि॒ता यस्मै॑ च त्वा॒ खना॑म्य॒हम् । अथो॒ त्वं दी॒र्घायु॑र्भू॒त्वा श॒तव॑ल्शा॒ विरो॑हतात्

हे ओषधी! दीर्घायुषी हो तुझा खनिता (खणणारा)—ज्याच्यासाठी (तुला काढले जाते) तोही, आणि तुला खणणारा मीही. आणि तूही दीर्घायुषी होऊन, शतवल्शा—शंभर अंकुरांची होऊन, उगवून वाढत राहो.

Mantra 101

त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सोऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ२ अ॑भि॒दास॑ति

हे ओषधी! तू सर्वोत्तम मुखवाली आहेस; वृक्ष हे तुझे उपस्तय (आश्रय/आधार) आहेत. जो आम्हांवर अभिदास (आक्रमण/द्वेष) करतो, त्याच्याविरुद्ध ती उपस्ति आम्हांस आधार ठरो.

Mantra 102

मा मा॑ हिᳪसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिव॑ᳪ स॒त्यध॑र्मा॒ व्यान॑ट् । यश्चा॒पश्च॒न्द्राः प्र॑थ॒मो ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

जनिता (सृष्टिकर्ता) मला हिंसा करू नये—जो सत्यधर्माने पृथ्वीभर व्याप्त झाला, किंवा जो त्या दिव्य आकाशात व्याप्त झाला; आणि ज्याने प्रथम तेजस्वी आपः (जल) उत्पन्न केली. आपण कोणत्या देवासाठी हविषा (आहुती) देऊन विधिपूर्वक यजन करावे?

Mantra 103

अ॒भ्या व॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पां ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो अ॑रोहत्

हे पृथिवी, यज्ञासह, पयस् (दुग्धरस) सहित, आमच्याकडे वळ. तुझ्यासाठी प्रेरित झालेला अग्नी वपा (ओमेंटम/वसा) वर आरोहण करून गेला आहे.

Mantra 104

अग्ने॒ यत्ते॑ शु॒क्रं यच्च॒न्द्रं यत्पू॒तं यच्च॑ य॒ज्ञिय॑म् । तद्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि

हे अग्ने, तुझे जे शुक्ल (दीप्त) आहे, जे चंद्र (प्रभामय) आहे, जे पूत (शुद्ध) आहे आणि जे यज्ञिय (यज्ञास योग्य) आहे—ते आम्ही देवांसाठी अर्पण करतो.

Mantra 105

इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् । आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम्

मी येथून इष् (पोषण) आणि ऊर्ज् (बल) ग्रहण करतो—ऋत (धर्म-नियम) याची योनि, महिष (महान्/पराक्रमी) याची धारा. ते गायींमध्ये होऊन माझ्यात प्रविष्ट होवो, आमच्या तनूंमध्ये (शरीरांत) प्रविष्ट होवो; मी हा रोग—अक्षत, निरामय—दूर करतो.

Mantra 106

अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्ते अ॒र्चयो॑ विभावसो । बृह॑द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्यं दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे

हे अग्ने! तुझे श्रवस् (यश) महान आहे, तुझे वयस् (जीवनबल) महान आहे; हे विभावसु! तुझ्या अर्चयः (ज्वाला) दीप्त होतात. हे बृहद्भानु! आपल्या शवस् (पराक्रम) ने तू दाशुष (यजमान/उपासक) याला उक्थ्य वाज (स्तुत्य पुरस्कार) प्रदान करतोस, हे कवे (ऋषि/कवि)।

Mantra 107

पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना॑ । पु॒त्रो मा॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वसि पृ॒णक्षि॒ रोद॑सी उ॒भे

पावक-वर्चस् (शुद्धिकारक तेज) असलेला, शुक्ल-वर्चस् (उज्ज्वल तेज) असलेला, अनून-वर्चस् (अक्षय/अपरिमित तेज) असलेला—तू आपल्या भानु (किरण) ने वर उगवतोस. पुत्राप्रमाणे, दोन मातांमध्ये (द्यावा-पृथिवी) विचरत तू जवळ वास करतोस; तू उभे रोदसी (दोन्ही लोक) परिपूर्ण करतोस.

Mantra 108

ऊर्जो॑ नपाज्जातवेदः सुश॒स्तिभि॒र्मन्द॑स्व धी॒तिभि॑र्हि॒तः । त्वे इष॒: सन्द॑धु॒र्भूरि॑वर्पसश्चि॒त्रोत॑यो वा॒मजा॑ताः

हे जातवेदस्, ऊर्जेचा नपात! सुशस्ति (सु-उक्त स्तुती) यांनी, आणि धिती (भक्तिपूर्ण विचार) यांनी स्थापित होऊन तू आनंदित हो. तुझ्यात पोषणाच्या इषा संधित झाल्या आहेत—तू बहुतेजस्वी आहेस; (त्या) विचित्र उपकारांनी युक्त, वाम (आनंद) पासून जन्मलेल्या.

Mantra 109

इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य । स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं क्रतु॑म्

हे अग्ने! उत्साहाने गतिमान होऊन प्राण्यांमध्ये स्वतःचा विस्तार कर; हे अमर्त्या! आमच्यासाठी धन-समृद्धीचा विस्तार कर. तू दर्शनीय रूपाने उजळून निघतोस; तू यज्ञाचा विजयकारी संकल्प (क्रतु) पूर्ण करतोस.

Mantra 110

इ॒ष्क॒र्तार॑मध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसं॒ क्षय॑न्त॒ᳪ राध॑सो म॒हः । रा॒तिं वा॒मस्य॑ सु॒भगां॑ म॒हीमिषं॒ दधा॑सि सान॒सिᳪ र॒यिम्

हे (अग्ने)! अध्वर-यज्ञासाठी पोषणाचा कर्ता, प्रचेतस् (प्रज्ञावान), महान् ऐश्वर्यात वसणारा—तू कल्याणाची शुभ, विशाल रति (दान) देतोस; तू इष (पोषण) आणि लाभदायक रयि (धन) प्रदान करतोस.

Mantra 111

ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वद॑र्शतम॒ग्निᳪ सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॑: । श्रुत्क॑र्णᳪ स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दै॑व्यं॒ मानु॑षा यु॒गा

ऋतवान्, महिष, विश्वदर्शत—अशा अग्नीला जनांनी अनुग्रहासाठी अग्रभागी स्थापित केले आहे. हे श्रुत्कर्ण, सप्रथस्तम, दिव्य! मानवी युगें (पिढ्या) वाणीने तुझे स्तवन करतात.

Mantra 112

आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वत॑: सोम॒ वृष्ण्य॑म् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे

हे सोम! तू पुष्ट होऊन वाढ; सर्व दिशांतून तुझे वृष्ण्य (वीर्य) तुझ्यात एकवटू दे. सभासमागमात तू बल व पुरस्कार (वाज) यांच्या संगमाचे स्थान हो.

Mantra 113

सं ते॒ पया॑ᳪसि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒ः सं वृष्ण्या॑न्यभिमाति॒षाह॑ः । आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवा॑ᳪस्युत्त॒मानि॑ धिष्व

तुझे पोषक रस एकत्र येवोत, बळाचे पुरस्कार एकत्र येवोत, आणि तुझे पुरुषार्थ-वीर्यही एकत्र येवो—हे सोम, आक्रमक शत्रूंना जिंकणाऱ्या! अमृतत्वासाठी परिपुष्ट होत, हे सोम, आमच्यासाठी स्वर्गात सर्वोच्च कीर्ती स्थापन कर.

Mantra 114

आ प्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वे॑भिर॒ᳪशुभि॑ः । भवा॑ नः स॒प्रथ॑स्तम॒ः सखा॑ वृ॒धे

हे सोम! अत्यंत आनंददायक, तू आपल्या सर्व शुभ किरणांसह वाढ व परिपुष्ट हो. आमच्यासाठी तू सर्वाधिक व्यापकपणे पसरलेला, आमच्या वृद्धीचा सखा हो.

Mantra 115

आ ते॑ व॒त्सो मनो॑ यमत्पर॒माच्चि॑त्स॒धस्था॑त् । अग्ने॒ त्वाङ्का॑मया गि॒रा

तुझ्याकडे मन, वासरासारखे, परम उच्च सामायिक आसनातूनही ओढले जाऊन येते. हे अग्ने! माझ्या वाणीने मी तुला माझ्या मांडीवर घेण्याची इच्छा करतो.

Mantra 116

तुभ्यं॒ ता अ॑ङ्गिरस्तम॒ विश्वा॑ः सुक्षि॒तय॒ः पृथ॑क् । अग्ने॒ कामा॑य येमिरे

हे अङ्गिरसासारख्या परम श्रेष्ठ अग्ने! सर्व ‘सुक्षिति’ (समृद्ध निवासस्थाने) वेगवेगळी होऊन, कामना-प्राप्तीसाठी, तुझ्याकडेच येऊन लागली आहेत.

Mantra 117

अ॒ग्निः प्रि॒येषु॒ धाम॑सु॒ कामो॑ भू॒तस्य॒ भव्य॑स्य । स॒म्राडेको॒ वि रा॑जति

अग्नी आपल्या प्रिय धामांमध्ये—भूत व भविष्य यांचा ‘काम’ (इच्छा) होऊन—एकमेव सम्राट् म्हणून राजसी तेजाने प्रकाशतो.