Adhyaya 11

Mantra 1

यु॒ञ्जा॒नः प्र॑थ॒मं मन॑स्त॒त्त्वाय॑ सवि॒ता धिय॑: । अ॒ग्नेर्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अध्याऽभ॑रत्

सत्यतत्त्वासाठी प्रथम मनाला युक्त करून, सविताने धिया (विचार-प्रज्ञा) सुव्यवस्थित केल्या; अग्नीचे ज्योति पाहून, ते पृथ्वीच्या वरून येथे आणले.

Mantra 2

यु॒क्तेन॒ मन॑सा व॒यं दे॒वस्य॑ सवि॒तुः स॒वे । स्व॒र्ग्या॒य॒ शक्त्या॑

सुयोजित (संयत) मनाने आम्ही देव सविताच्या प्रेरणेने (कर्म करतो), त्या स्वर्ग-प्रदायिनी शक्तीने.

Mantra 3

यु॒क्त्वाय॑ सवि॒ता दे॒वान्त्स्व॑र्य॒तो धि॒या दिव॑म् । बृ॒हज्ज्योति॑: करिष्य॒तः स॑वि॒ता प्र सु॑वाति॒ तान्

स्वर्गाभिमुख देवांना सविताने धिया (प्रज्ञा) ने दिव (स्वर्ग) कडे युक्त केले—महाज्योती घडविण्यासाठी; सविता त्यांना पुढे प्रेरित करतो.

Mantra 4

यु॒ञ्जते॒ मन॑ उ॒त यु॑ञ्जते॒ धियो॒ विप्रा॒ विप्र॑स्य बृह॒तो वि॑प॒श्चित॑: । वि होत्रा॑ दधे वयुना॒विदेक॒ इन्म॒ही दे॒वस्य॑ सवि॒तुः परि॑ष्टुतिः

ते मन युक्त करतात आणि धिया (विचार/बुद्धी)ही युक्त करतात—विप्रांचा विप्र, महान, सर्वज्ञ विप्र. विधी जाणणाऱ्या एकाने होत्र (याज्ञिक) कर्मांचे विभाजन केले आहे; देव सविताची परिष्टुती (परिव्याप्त स्तुती) महती आहे.

Mantra 5

यु॒जे वां॒ ब्रह्म॑ पू॒र्व्यं नमो॑भि॒र्वि श्लोक॑ एतु प॒थ्ये॒व सू॒रेः । शृ॒ण्वन्तु॒ विश्वे॑ अ॒मृत॑स्य पु॒त्रा आ ये धामा॑नि दि॒व्यानि॑ त॒स्थुः

मी तुमच्या दोघांसाठी त्या प्राचीन ब्रह्म-वाणीला योजित करतो; नमस्कारांसह ही स्तुती सूर्याच्या निश्चित पथाप्रमाणे सर्वत्र प्रसारित होवो. अमृताचे पुत्र—सर्वांनी—श्रवण करावे; दिव्य धामांमध्ये स्थित असणाऱ्यांनीही.

Mantra 6

यस्य॑ प्र॒याण॒मन्व॒न्य इद्य॒युर्दे॒वा दे॒वस्य॑ महि॒मान॒मोज॑सा । यः पार्थि॑वानि विम॒मे स एत॑शो॒ रजा॑ᳪसि दे॒वः स॑वि॒ता म॑हित्व॒ना

ज्याच्या प्रस्थानाचा अन्य देवांनीही अनुगमन केले—त्या देवाची महिमा त्याच्या बळाने; ज्याने पार्थिव प्रदेश मोजले—तो वेगवान प्रेरक देव सविता, महत्त्वाने रजांसि (अंतरिक्षीय विस्तार) व्यवस्थित करतो.

Mantra 7

देव॑ सवित॒: प्र सु॑व य॒ज्ञं प्र सु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य । दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑त॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाचं॑ नः स्वदतु

हे देव सवितः, यज्ञ प्रवर्तित कर; भगा यांच्या भागासाठी यज्ञपतीलाही प्रवर्तित कर. दिव्य गंधर्व—केतपूः (चिन्ह-शोधक)—आमच्यासाठी केत (चिन्ह) शुद्ध करो; वाचस्पती आमची वाणी मधुर करो.

Mantra 8

इ॒मं नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञं प्र ण॑य देवा॒व्य॒ᳪ सखि॒विद॑ᳪ सत्रा॒जितं॑ धन॒जित॑ᳪ स्व॒र्जित॑म् । ऋ॒चा स्तोम॒ᳪ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रं बृ॒हद्गा॑य॒त्रव॑र्तनि॒ स्वाहा॑

हे देव सविता! हा आमचा यज्ञ पुढे ने—देवांस योग्य, मित्र-प्रद, सत्र-विजयी, धन-विजयी, स्वर्ग-विजयी। ऋचा द्वारा स्तोम सम्यक् पूर्ण कर; गायत्रीने रथन्तर आणि गायत्री-मार्गावर बृहत् (स्तोत्र) स्थापित कर—स्वाहा।

Mantra 9

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । आ द॑दे गाय॒त्रेण॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्पृ॑थि॒व्याः स॒धस्था॑द॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वदा भ॑र॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्

देव सविताच्या प्रसवाने (प्रेरणेने), अश्विनांच्या बाहूंनी, पूषन्‌च्या हातांनी, मी तुला उचलतो. गायत्री छन्दाने, अङ्गिरस्सदृश, पृथ्वीच्या सधस्थातून ‘पुरीष्य’ अग्नीला मी ग्रहण करतो. त्रैष्टुभ छन्दाने, अङ्गिरस्सदृश, तू त्याला (इथे) आण।

Mantra 10

अभ्रि॑रसि॒ नार्य॑सि॒ त्वया॑ व॒यम॒ग्निᳪ श॑केम॒ खनि॑तुᳪ स॒धस्थ॒ आ । जाग॑तेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्

तू अभ्रि (फावडा/खुरपी) आहेस; तू इजा करणारा नाहीस. तुझ्यामुळे आम्ही अग्नीला त्याच्या सधस्थातून खोदून काढण्यास समर्थ होऊ. जागत छन्दाने, अङ्गिरस्सदृश।

Mantra 11

हस्त॑ आ॒धाय॑ सवि॒ता बिभ्र॒दभ्रि॑ᳪ हिर॒ण्ययी॑म् । अ॒ग्नेर्ज्योति॑र्नि॒चाय्य॑ पृथि॒व्या अध्याऽभ॑र॒दानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्

हात ठेवून, सविता सुवर्णमयी कुदळ (अभ्रि) धारण करून, अग्नेचे ज्योति पाहून, अनुष्टुभ छंदाने—अंगिरसांप्रमाणे—पृथ्वीमधून ते वर आणले.

Mantra 12

प्रतू॑र्तं वाजि॒न्ना द्र॑व॒ वरि॑ष्ठा॒मनु॑ सं॒वत॑म् । दि॒वि ते॒ जन्म॑ पर॒मम॒न्तरि॑क्षे॒ तव॒ नाभि॑: पृथि॒व्यामधि॒ योनि॒रित्

हे वाजिन्! प्रेरित होऊन इकडे धाव; वर्षभर परम श्रेष्ठ मार्गाचा अनुसरण कर. दिवीत तुझे परम जन्म आहे; अंतरिक्षात तुझी नाभी आहे; आणि पृथ्वीवरच निश्चय तुझे योनि-स्थान आहे.

Mantra 13

यु॒ञ्जाथा॒ᳪ रास॑भं यु॒वम॒स्मिन् यामे॑ वृषण्वसू । अ॒ग्निं भर॑न्तमस्म॒युम्

हे वृषण्वसू! तुम्ही दोघे या यात्रेत गाढवाला जूता—तो अग्निला वहन करो, अच्युत (अभ्रांत) अग्निला, असे जूता.

Mantra 14

योगे॑-योगे त॒वस्त॑रं॒ वाजे॑-वाजे हवामहे । सखा॑य॒ इन्द्र॑मू॒तये॑

प्रत्येक जूतीत, प्रत्येक बक्षीस-विजयात, आम्ही मित्रभावाने सहाय्यासाठी अधिक पराक्रमी इंद्राला आवाहन करतो.

Mantra 15

प्र॒तूर्व॒न्नेह्य॑व॒क्राम॒न्नश॑स्ती रु॒द्रस्य॒ गाण॑पत्यं मयो॒भूरेहि॑ । उ॒र्वन्तरि॑क्षं॒ वी॑हि स्व॒स्तिग॑व्यूति॒रभ॑यानि कृ॒ण्वन् पू॒ष्णा स॒युजा॑ स॒ह

हे प्रतूर्वन् (विजेता), इथे ये, खाली उतरून पुढे ये; अशस्ती (अनिष्ट/दुर्दैव) दूर कर—रुद्राच्या गणपत्यासह, मयोभू (कल्याणकर्ता) होऊन ये. अंतरिक्ष विस्तीर्ण कर; ते प्रशस्त/निर्विघ्न कर; स्वस्ति-गव्युती (सुरक्षित गो-मार्ग) सहित, सर्वांना अभय देत, पूषन्‌सोबत युग्मित सहचर होऊन (ये)।

Mantra 16

पृ॒थि॒व्याः स॒धस्था॑द॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वदा भ॑रा॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वदच्छे॑मो॒ ऽग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वद्भ॑रिष्यामः

पृथ्वीच्या दृढ अधिष्ठानातून, अङ्गिरसांच्या रीतीप्रमाणे, पृथ्वी-पोषित (पुरीष्य) अग्नीला येथे आण; अङ्गिरसांच्या रीतीप्रमाणे पृथ्वी-पोषित अग्नीला येथे आण. अङ्गिरसांच्या रीतीप्रमाणे आम्ही पृथ्वी-पोषित अग्नीच्या सान्निध्यात येतो; अङ्गिरसांच्या रीतीप्रमाणे आम्ही पृथ्वी-पोषित अग्नीला येथे आणू.

Mantra 17

अन्व॒ग्निरु॒षसा॒मग्र॑मख्य॒दन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः । अनु॒ सूर्य॑स्य पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीननु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तन्थ

अग्नी उषांच्या अग्रभागाचा पाठपुरावा करून तो पाहतो; जातवेदस् प्रथम म्हणून दिवसांचा पाठपुरावा करतो. अनेक ठिकाणी पसरलेल्या सूर्याच्या रश्मींचा तो पाठपुरावा करतो; त्याने द्यावा-पृथ्वीचा विस्तार केला.

Mantra 18

आ॒गत्य॑ वा॒ज्यध्वा॑न॒ᳪ सर्वा॒ मृधो॒ वि धू॑नुते । अ॒ग्निᳪ स॒धस्थे॑ मह॒ति चक्षु॑षा॒ नि चि॑कीषते

पराक्रमाच्या मार्गावर येऊन तो सर्व वैरभाव झटकून टाकतो. महान अधिष्ठानावर स्थित अग्नी आपल्या महान दृष्टीने त्यास नीट ओळखतो.

Mantra 19

आ॒क्रम्य॑ वाजिन् पृथि॒वीम॒ग्निमि॑च्छ रु॒चा त्वम् । भूम्या॑ वृ॒त्वाय॑ नो ब्रूहि॒ यत॒: खने॑म॒ तं व॒यम्

हे वाजिन् (बलवान), पृथ्वीवर पाऊल ठेवून तू आपल्या रुचा (दीप्ती)ने अग्नीचा शोध घे. भूमीने त्यास आवृत करून आम्हाला सांग—आम्ही कुठून खणावे; त्या दिशेलाच आम्ही खणू.

Mantra 20

द्यौ॑स्ते पृ॒ष्ठं पृ॑थि॒वी स॒धस्थ॑मा॒त्माऽन्तरि॑क्षᳪ समु॒द्रो योनि॑: । वि॒ख्याय॒ चक्षु॑षा॒ त्वम॒भि ति॑ष्ठ पृतन्य॒तः

द्यौ (स्वर्ग) तुझे पृष्ठ आहे; पृथ्वी तुझे सधस्थ (आसन) आहे; अंतरिक्ष तुझा आत्मा आहे; समुद्र तुझी योनि आहे. आपल्या चक्षूने नीट ओळखून, आक्रमण करणाऱ्या शत्रूविरुद्ध तू दृढपणे उभा राहा.

Mantra 21

उत्क्रा॑म मह॒ते सौ॑भगाया॒स्मादा॒स्थाना॑द् द्रविणो॒दा वा॑जिन् । व॒यᳪ स्या॑म सुम॒तौ पृ॑थि॒व्या अ॒ग्निं खन॑न्त उ॒पस्थे॑ अस्याः

हे द्रविणोदा, हे वाजिन्! या स्थानातून महान् सौभाग्यासाठी पुढे निघ. आम्ही पृथ्वीच्या सुमतीत राहो, जेव्हा आम्ही तिच्या कुशीत अग्नीला खणून काढतो.

Mantra 22

उद॑क्रमीद् द्रविणो॒दा वा॒ज्य॒र्वाक॒: सुलो॒कᳪ सुकृ॑तं पृथि॒व्याम् । तत॑: खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निᳪ स्वो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑मुत्त॒मम्

द्रविणोदा वाजिन्, इकडे येत, पृथ्वीवर सुलोक—सुकृत, सुबद्ध प्रदेशात प्रवेशला. त्यानंतर आपण सु-प्रतीक अग्नीला खणून काढू; आणि स्वर्गाकडे आरोहण करत उत्तम नाक (परम स्वर्ग) प्राप्त करू.

Mantra 23

आ त्वा॑ जिघर्मि॒ मन॑सा घृ॒तेन॑ प्रतिक्षि॒यन्तं॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । पृ॒थुं ति॑र॒श्चा वय॑सा बृ॒हन्तं॒ व्यचि॑ष्ठ॒मन्नै॑ रभ॒सं दृशा॑नम्

घृतयुक्त मनाने मी तुझा अभिषेक करतो—हे सर्व भुवनांवर अधिष्ठित! तू विशाल आहेस, तिरपा पसरलेला, आपल्या सामर्थ्याने महान; अत्यंत व्यापणारा, अन्नांद्वारे प्रत्यक्ष दिसणारा, प्रचंड आहेस.

Mantra 24

आ वि॒श्वत॑: प्र॒त्यञ्चं॑ जिघर्म्यर॒क्षसा॒ मन॑सा॒ तज्जु॑षेत । मर्य॑श्री स्पृह॒यद्व॑र्णो अ॒ग्निर्नाभि॒मृशे॑ त॒न्वा जर्भु॑राणः

मी सर्व दिशांतून, इथेच तोंड करून असलेल्या तुला, राक्षस-रहित मनाने अभिषेक करतो—तो हे स्वीकारो. युवक-वीरासारखी शोभा असलेला, इच्छित वर्णाचा अग्नी नाभीला स्पर्श करीत, आपल्या देहाने उत्कंठित कंपने करीत हालचाल करतो.

Mantra 25

परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्ह॒व्यान्य॑क्रमीत् । दध॒द्रत्ना॑नि दा॒शुषे॑

हवींभोवती वाजपती, कवी अग्नी परिक्रमा करीत पुढे गेला; यजमानाला रत्नसंपत्ती देत.

Mantra 26

परि॑ त्वाऽग्ने॒ पुरं॑ व॒यं विप्र॑ᳪ सहस्य धीमहि । धृ॒षद्व॑र्णं दि॒वे-दि॑वे ह॒न्तारं॑ भङ्गु॒राव॑ताम्

हे अग्ने! आम्ही विप्रजन तुला सर्व बाजूंनी दुर्गासारखा मानून, त्या महाबलवानाचा ध्यान करतो. दिवसेंदिवस धृष्टवर्ण (धैर्यतेजस्वी), भंगुरांचा हंता—अशा तुला आम्ही स्मरतो.

Mantra 27

त्वम॑ग्ने॒ द्युभि॒स्त्वमा॑शुशु॒क्षणि॒स्त्वम॒द्भ्यस्त्वमश्म॑न॒स्परि॑ । त्वं वने॑भ्य॒स्त्वमोष॑धीभ्य॒स्त्वं नृ॒णां नृ॑पते जायसे॒ शुचि॑:

हे अग्ने! तू द्युभिः—दिव्य ज्योतींसह आहेस; तू आशुशुक्षणि—त्वरित प्रज्वलित होणारा आहेस; तू अद्भ्यः—जलांतून; तू अश्मनः परि—दगडाभोवती (घर्षणाने) प्रकट होतोस. तू वनांतून, तू औषधींतून; हे नृणां नृपते! तू मनुष्यांत शुचि—पवित्र होऊन जन्म घेतोस.

Mantra 28

दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । पृ॒थि॒व्याः स॒धस्था॑द॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वत्ख॑नामि । ज्योति॑ष्मन्तं त्वाऽग्ने सु॒प्रती॑क॒मज॑स्रेण भा॒नुना॒ दीद्य॑तम् । शि॒वं प्र॒जाभ्योऽहि॑ᳪसन्तं पृथि॒व्या: स॒धस्था॑द॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वत्ख॑नामः

देव सविताच्या प्रसवाने (प्रेरणेने), अश्विनांच्या बाहूंनी, पूषन्‌च्या हातांनी—पृथ्वीच्या सधस्थ (दृढ आधार) स्थानातून मी अङ्गिरसांच्या रीतीने ‘पुरीष्य’ अग्नीला खोदून बाहेर काढतो. हे अग्ने! ज्योतिष्मंत, सुप्रतीक, अजस्र भानूने दीप्त—तू प्रकाशमान हो. प्रजांसाठी शिव, अहिंसक—पृथ्वीच्या सधस्थातून त्या ‘पुरीष्य’ अङ्गिरस्वत् अग्नीला आम्ही खोदून बाहेर काढतो.

Mantra 29

अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व

तू जलांचा पृष्ठभाग आहेस; अग्नीची योनी आहेस; सर्व बाजूंनी फुगत-उमटत असलेला समुद्र आहेस. महान् होत, तू पुष्कर (तळे/कुंड) यातही पसर—द्युलोकाच्या मापाप्रमाणे, विस्ताराच्या व्यापकतेने.

Mantra 30

शर्म॑ च स्थो॒ वर्म॑ च॒ स्थोऽछि॑द्रे बहु॒ले उ॒भे । व्यच॑स्वती॒ सं व॑साथां भृ॒तम॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒म्

तुम्ही दोघेही शरण आणि कवच आहात; अछिद्र, बहुल—दोघेही सर्वव्यापी. तुम्ही दोघे एकत्र वसा; धारण केलेल्या ‘पुरीष्य’ अग्नीला वेढून.

Mantra 31

सं व॑साथाᳪ स्व॒र्विदा॑ स॒मीची॒ उर॑सा॒ त्मना॑ । अ॒ग्निम॒न्तर्भ॑रि॒ष्यन्ती॒ ज्योति॑ष्मन्त॒मज॑स्र॒मित्

स्वर्गप्राप्ती घडविणाऱ्यांनो, एकमेकांकडे समोरासमोर राहून, उराशी व संपूर्ण आत्मभावाने एकत्र वसा. अंतःकरणात अग्नीला धरा—तो ज्योतीष्मान, अजस्र (निरंतर) प्रकाशमान आहे.

Mantra 32

पु॒री॒ष्यो॒ऽसि वि॒श्वभ॑रा॒ अथ॑र्वा त्वा प्रथ॒मो निर॑मन्थदग्ने । त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑:

तू वेदीची मृत्तिका (पुरीष्य) आहेस; विश्वभरा—सर्वांना धारण करणारी. हे अग्ने, अथर्वा यांनी सर्वप्रथम तुझे मंथन करून प्रकट केले. हे अग्ने, अथर्वा यांनी तुला पुष्करातून, वरून—समग्र यजमानाच्या मस्तकातून—मंथन करून काढले.

Mantra 33

तमु॑ त्वा द॒ध्यङ्ङृषि॑: पु॒त्र ई॑धे॒ अथ॑र्वणः । वृ॑त्र॒हणं॑ पुरन्द॒रम्

हे अग्ने, अथर्वणाचा पुत्र ऋषी दध्यङ्‌च तुलाच प्रज्वलित करतो—वृत्रहन्, पुरंदर (दुर्गभंजक).

Mantra 34

तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒ञ्ज॒यᳪ रणे॑-रणे

तुलाच पाथ्य—बलवान् वृषा—प्रज्वलित करतो; दस्युहंत्यांमध्ये परम, आणि रणो-रणी धनाचा जयकर्ता.

Mantra 35

सीद॑ होत॒: स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्सा॒दया॑ य॒ज्ञᳪ सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ॑ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒हद्यज॑माने॒ वयो॑ धाः

हे होतृ, आपल्या स्व-लोकी (स्थानी) बस; हे चिकीत्त्वान् (ज्ञानी), सु-कृतस्य योनीत यज्ञ स्थापन कर. देवावीऱ, हविषाने देवांचे यजन कर; हे अग्ने, महान् यजमानात तू वीर्य (वयस्) धारण कर.

Mantra 36

नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाँ२ अ॑सदत्सु॒दक्ष॑: । अद॑ब्धव्रतप्रमति॒र्वसि॑ष्ठः सहस्रम्भ॒रः शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः

होता अग्नी होतृ-आसनावर आसनस्थ होवो—विद्वान, तीव्र, दीप्तिमान, सुदक्ष। ज्याचे व्रत अबाधित, ज्याची प्रज्ञा स्थिर—वसिष्ठ, सहस्रंभर (हजारगुणा देणारा), शुचिजिह्व (पवित्र जिभेचा) अग्नी (आसनस्थ होवो)।

Mantra 37

सᳪ सी॑दस्व म॒हाँ२ अ॑सि॒ शोच॑स्व देव॒वीत॑मः । वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒षं मि॑येध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम्

यथाक्रम आसनस्थ हो; तू महान आहेस. देवांना अत्यंत प्रिय होऊन प्रज्वलित हो. हे यज्ञार्ह अग्नी, तुझा अरुण धूर बाहेर सोड; प्रशस्त व दर्शनीय (ज्योती) प्रकट कर।

Mantra 38

अ॒पो दे॒वीरुप॑ सृज॒ मधु॑मतीरय॒क्ष्माय॑ प्र॒जाभ्य॑: । तासा॑मा॒स्थाना॒दुज्जि॑हता॒मोष॑धयः सुपिप्प॒लाः

हे देवी आपः! मधुमती (मधुररसयुक्त) होऊन येथे प्रवाहित व्हा—प्रजेसाठी, यक्ष्मा (क्षयरोग) दूर होण्यासाठी. त्यांच्या नियत स्थानापासून औषधी उगवोत; सुपिप्पलाः—समृद्ध फळांनी युक्त होवोत.

Mantra 39

सं ते॑ वा॒युर्मा॑त॒रिश्वा॑ दधातूत्ता॒नाया॒ हृद॑यं॒ यद्विक॑स्तम् । यो दे॒वानां॒ चर॑सि प्रा॒णथे॑न॒ कस्मै॑ देव॒ वष॑डस्तु॒ तुभ्य॑म्

वायू—मातरिश्वा—तुझ्यासाठी त्या विस्तीर्ण, पसरलेल्या (उत्तान) वेदीचे हृदय सुव्यवस्थित करो; जे सर्वत्र पसरलेले आहे. तू जो प्राणश्वासाने देवांमध्ये विचरतोस—हे देव! ‘वषट्’ कोणासाठी असो? निश्चयच तुझ्यासाठीच.

Mantra 40

सुजा॑तो॒ ज्योति॑षा स॒ह शर्म॒ वरू॑थ॒माऽस॑द॒त्स्व॑: । वासो॑ अग्ने वि॒श्वरू॑प॒ᳪ सं व्य॑यस्व विभावसो

सुजात! ज्योतीसह, कल्याण (शर्म) व रक्षणावरण (वरूथ) यांसह स्वर्गात आसन ग्रहण कर. हे विभावसो अग्ने! तुझे विश्वरूप वस्त्र पसरव.

Mantra 41

उदु॑ तिष्ठ स्वध्व॒रावा॑ नो दे॒व्या धि॒या । दृ॒शे च॑ भा॒सा बृ॑ह॒ता सु॑शु॒क्वनि॒राग्ने॑ याहि सुश॒स्तिभि॑ः ॥

हे सुयज्ञयुक्त अग्ने, आमच्यासाठी देव्या धिया (दिव्य प्रेरणा/बुद्धी)सह उठून उभा राहा; दर्शनासाठी महान तेजासह. हे सुमधुर नाद करणाऱ्या अग्ने, सुशस्ति (सु-वचन) स्तुतिंसह येथे ये.

Mantra 42

ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता । ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑र्वा॒घद्भि॑र्वि॒ह्वया॑महे ॥

आमच्या रक्षणासाठी ऊर्ध्व उभा राहा, देव सविता प्रमाणे. ऊर्ध्व होऊन तू वाज (पुरस्कार) जिंकणारा आहेस—जेव्हा आम्ही अभिषेकांनी आणि स्तुतीगायकांसह तुला आवाहन करतो.

Mantra 43

स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्योरग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु । चि॒त्रः शिशु॒ः परि॒ तमा॑ᳪस्य॒क्तून्प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रद॒द्गाः ॥

हे अग्ने! तू जन्मताच दोन लोकांचा गर्भ आहेस; रम्य, औषधींमध्ये (वनस्पतींमध्ये) धारण केलेला. अद्भुत शिशू! तू अंधकारे व रात्रि सर्व बाजूंनी व्यापतोस; मोठ्याने आक्रोश करून तू मातांकडून गायी बाहेर काढल्या आहेत.

Mantra 44

स्थि॒रो भ॑व वी॒ड्व॒ङ्ग आ॒शुर्भ॑व वा॒ज्य॒र्वन् । पृ॒थुर्भ॑व सु॒षद॒स्त्वम॒ग्नेः पु॑रीष॒वाह॑णः ॥

हे दृढ-अंगवान! स्थिर हो; हे वाज-विजयी अश्वा! शीघ्र हो. विस्तीर्ण हो, सुस्थित हो—तू अग्नीचा ‘पुरीषवाहन’ (आधार-माती वाहणारा) आहेस.

Mantra 45

शि॒वो भ॑व प्र॒जाभ्यो॒ मानु॑षीभ्य॒स्त्वम॑ङ्गिरः । मा द्यावा॑पृथि॒वी अ॒भि शो॑ची॒र्माऽन्तरि॑क्षं॒ मा वन॒स्पती॑न् ॥

हे अङ्गिरस्, तू मानवी प्रजांसाठी शिव (कल्याणकारी) हो. द्यावा-पृथिवीला जाळू नकोस; अंतरिक्षाला जाळू नकोस; वनस्पतींना (वनाधिपतींना) जाळू नकोस.

Mantra 46

प्रै॑तु वा॒जी कनि॑क्रद॒न्नान॑द॒द्रास॑भ॒: पत्वा॑ । भर॑न्न॒ग्निं पु॑री॒ष्यं मा पा॒द्यायु॑षः पु॒रा । वृषा॒ग्निं वृष॑णं॒ भर॑न्न॒पां गर्भ॑ᳪ समु॒द्रिय॑म् । अग्न॒ आ या॑हि वी॒तये॑

प्रबळ वाजी (अश्व) मोठ्याने हिणहिणत, आनंदित होत पुढे जावो—जणू गाढवालाही पंख फुटून तो उडाला आहे. पुरीष्य (ओलसर ढिग/सुपीक भूमीचा) अग्नी वाहून नेताना तो आयुष्याची वेळ येण्यापूर्वी पडू नये. वृषभस्वरूप, वीर्यवान, जलांचा गर्भ, समुद्रजन्मा असा अग्नी वाहून—हे अग्नी, हवि-सेवनासाठी (वीतये) येथे ये.

Mantra 47

ऋ॒तᳪ स॒त्यमृ॒तᳪ स॒त्यम॒ग्निं पु॑री॒ष्य॒मङ्गिर॒स्वद्भ॑रामः । ओष॑धय॒: प्रति॑ मोदध्वम॒ग्निमे॒तᳪ शि॒वमा॒यन्त॑म॒भ्यत्र॑ यु॒ष्माः । व्यस्य॒न् विश्वा॒ अनि॑रा॒ अमी॑वा नि॒षीद॑न्नो॒ अप॑ दुर्म॒तिं ज॑हि

ऋत आणि सत्य—ऋत आणि सत्य—अंगिरसांच्या रीतीने आम्ही पुरीष्य अग्नीला धारण/वहन करतो. हे ओषधींनो, तुमच्याकडे येणाऱ्या या शिव (मंगलमय) अग्नीचे स्वागत करा, आनंद मान करा. जो सर्व अनिष्ट व्याधी विखुरतो आणि आमच्यात येऊन बसतो—तो आमची दुर्मती (कुविचार) दूर करो.

Mantra 48

ओष॑धय॒: प्रति॑ गृभ्णीत॒ पुष्प॑वतीः सुपिप्प॒लाः । अ॒यं वो॒ गर्भ॑ ऋ॒त्विय॑: प्र॒त्नᳪ स॒धस्थ॒माऽस॑दत्

हे ओषधींनो, पुष्पवती व सु-फलवती (सुपिप्पला) होऊन, याला स्वीकारा. हा तुमचा गर्भ—ऋत्विज् (यज्ञीय)—प्राचीन सधस्थ (सामूहिक आसन/स्थान) येथे येऊन बसला आहे.

Mantra 49

वि पाज॑सा पृ॒थुना॒ शोशु॑चानो॒ बाध॑स्व द्वि॒षो र॒क्षसो॒ अमी॑वाः । सु॒शर्म॑णो बृह॒तः शर्म॑णि स्याम॒ग्नेर॒हᳪ सु॒हव॑स्य॒ प्रणी॑तौ

विस्तीर्ण तेजाने प्रज्वलित होत, हे (अग्नी)! द्वेष करणारे, राक्षस आणि रोग यांना दूर हाकल. आम्ही उत्तम रक्षणाच्या महान् आश्रयात वास करू; मी सुस्वाह्य (सुहव) अग्नीच्या ‘प्रणीती’—नेतृत्वात राहू.

Mantra 50

आपो॒ हि ष्ठा म॑यो॒भुव॒स्ता न॑ ऊ॒र्जे द॑धातन । म॒हे रणा॑य॒ चक्ष॑से

कारण तुम्हीच ‘आपः’—आनंद देणाऱ्या जलधारा; आम्हाला पोषणशक्ती द्या, महान् प्रयत्नासाठी आणि दृष्टीसाठी.

Mantra 51

यो व॑: शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह न॑: । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तर॑:

तुमचा जो परम शिवतम रस आहे—त्याचा येथे आमच्यासाठी वाटा द्या; जसे पोषणासाठी आतुर असलेल्या माता।

Mantra 52

तस्मा॒ अरं॑ गमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ । आपो॑ ज॒नय॑था च नः

म्हणून आम्ही तुमच्यापाशी यथोचित पोहोचू—तुम्ही आम्हांस स्थिर निवासासाठी प्रेरित/पुष्ट करता; आणि हे आपः (जलांनो), आमच्यासाठीही जनन करा।

Mantra 53

मि॒त्रः स॒ᳪसृज्य॑ पृथि॒वीं भूमिं॑ च॒ ज्योति॑षा स॒ह । सुजा॑तं जा॒तवे॑दसमय॒क्ष्माय॑ त्वा॒ सᳪ सृ॑जामि प्र॒जाभ्य॑:

मित्राने ज्योतीसह पृथ्वी व भूमी यांचे संयोग केले. सुजात जातवेदसा—यक्ष्मा (क्षय/क्षीणता) यापासून मुक्तीसाठी आणि प्रजेसाठी मी तुला संयोगित करीत आहे.

Mantra 54

रु॒द्राः स॒ᳪसृज्य॑ पृथि॒वीं बृ॒हज्ज्योति॒: समी॑धिरे । तेषां॑ भा॒नुरज॑स्र॒ इच्छु॒क्रो दे॒वेषु॑ रोचते

रुद्रांनी पृथ्वीचा संयोग करून महाज्योती प्रज्वलित केली. त्यांचा किरण—अजस्र, शुक्ल—देवांमध्ये प्रकाशतो.

Mantra 55

सᳪसृ॑ष्टा॒ वसु॑भी रुद्रै॒र्धीरै॑: कर्म॒ण्या मृद॑म् । हस्ता॑भ्यां मृ॒द्वीं कृ॒त्वा सि॑नीवा॒ली कृ॑णोतु॒ ताम्

वसूंशी, रुद्रांशी, धीर (ज्ञानी) जनांशी—कार्योपयोगी मृदा संमिश्रित होवो. हातांनी तिला मृदू करून, सिनीवाली तिला घडवो.

Mantra 56

सि॒नी॒वा॒ली सु॑कप॒र्दा सु॑कुरी॒रा स्वौ॑प॒शा । सा तुभ्य॑मदिते म॒ह्योखां द॑धातु॒ हस्त॑योः

सिनीवाली—सुंदर केशांची, सुंदर शिखेची, सुशरण देणारी—ती, हे अदिती, महती, तुझ्यासाठी उखा माझ्या दोन्ही हातांत ठेवो.

Mantra 57

उ॒खां कृ॑णोतु॒ शक्त्या॑ बा॒हुभ्या॒मदि॑तिर्धि॒या । मा॒ता पु॒त्रं यथो॒पस्थे॒ साऽग्निं बि॑भर्तु॒ गर्भ॒ आ । म॒खस्य॒ शिरो॑ऽसि

अदिती शक्तीने, आपल्या बाहूंनी, धियेने (बुद्धीने) प्रेरित होऊन उखा तयार करो. जशी माता पुत्राला मांडीवर धारण करते, तशी ती गर्भरूपाने अग्नीला धारण करो. तू यज्ञाचे शिर आहेस.

Mantra 58

वस॑वस्त्वा कृण्वन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वाऽसि॑ पृथि॒व्य॒सि धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाᳪ रा॒यस्पोषं॑ गौप॒त्यᳪ सु॒वीर्य॑ᳪ सजा॒तान्यज॑मानाय रु॒द्रास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वाऽस्य॒न्तरि॑क्षमसि धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाᳪ रा॒यस्पोषं॑ गौप॒त्यᳪ सु॒वीर्य॑ᳪ सजा॒तान्यज॑मानायादि॒त्यास्त्वा॑ कृण्वन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वासि द्यौर॑सि धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाᳪ रा॒यस्पोषं॑ गौप॒त्यᳪ सु॒वीर्य॑ᳪ सजा॒तान्यज॑मानाय॒ विश्वे॑ त्वा दे॒वा वै॑श्वान॒राः कृ॑ण्व॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वाऽसि॒ दिशो॑ऽसि धा॒रया॒ मयि॑ प्र॒जाᳪ रा॒यस्पोषं॑ गौप॒त्यᳪ सु॒वीर्य॑ᳪ सजा॒तान्यज॑मानाय

वसु तुम्हाला गायत्री छंदाने, आंगिरसांच्या रीतीने, घडवोत. तुम्ही ध्रुव आहात; तुम्ही पृथ्वी आहात. माझ्यात प्रजा, धनवृद्धी, गोपत्य (गोधनाचे स्वामित्व), सुवीर्य, आणि यजमानासाठी सजात जन धारण करा. रुद्र तुम्हाला त्रैष्टुभ छंदाने, आंगिरसांच्या रीतीने, घडवोत. तुम्ही ध्रुव आहात; तुम्ही अंतरिक्ष आहात. माझ्यात प्रजा, धनवृद्धी, गोपत्य, सुवीर्य, आणि यजमानासाठी सजात जन धारण करा. आदित्य तुम्हाला जागत छंदाने, आंगिरसांच्या रीतीने, घडवोत. तुम्ही ध्रुव आहात; तुम्ही द्यौ (स्वर्ग) आहात. माझ्यात प्रजा, धनवृद्धी, गोपत्य, सुवीर्य, आणि यजमानासाठी सजात जन धारण करा. विश्वे देव, वैश्वानररूपाने, तुम्हाला अनुष्टुभ छंदाने, आंगिरसांच्या रीतीने, घडवोत. तुम्ही ध्रुव आहात; तुम्ही दिशा आहात. माझ्यात प्रजा, धनवृद्धी, गोपत्य, सुवीर्य, आणि यजमानासाठी सजात जन धारण करा.

Mantra 59

अदि॑त्यै॒ रास्ना॒स्यदि॑तिष्टे॒ बिलं॑ गृभ्णातु । कृ॒त्वाय॒ सा म॒हीमु॒खां मृ॒न्मयीं॒ योनि॑म॒ग्नये॑ । पु॒त्रेभ्य॒: प्राय॑च्छ॒ददि॑तिः श्र॒पया॒निति॑

तू अदितीसाठी ‘रास्ना’ (लगाम/बंधन) आहेस; अदिती तुझे ‘बिल’ (गुहा/कोटर) आपल्या अधिकारात घेओ. अग्नीसाठी गर्भरूप अशी मृण्मयी महान उखा करून, अदितीने ती आपल्या पुत्रांना अर्पण केली—‘श्रपयन्’ (शिजविणारा/पाक करणारा) अग्नीसाठी—असे म्हटले जाते.

Mantra 60

वस॑वस्त्वा धूपयन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्रुद्रास्त्वा॑ धूपयन्तु त्रैष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वदादि॒त्यास्त्वा॑ धूपयन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्विश्वे॑ त्वा दे॒वा वै॑श्वान॒रा धू॑पय॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वदिन्द्र॑स्त्वा धूपयतु॒ वरु॑णस्त्वा धूपयतु॒ विष्णु॑स्त्वा धूपयतु

वसु-गण अङ्गिरसांच्या रीतीने गायत्री छंदाने तुला धूपित करो. रुद्र-गण अङ्गिरसांच्या रीतीने त्रैष्टुभ छंदाने तुला धूपित करो. आदित्य-गण अङ्गिरसांच्या रीतीने जागती छंदाने तुला धूपित करो. सर्व देव—वैश्वानर-गण—अङ्गिरसांच्या रीतीने अनुष्टुभ छंदाने तुला धूपित करो. इंद्र तुला धूपित करो; वरुण तुला धूपित करो; विष्णु तुला धूपित करो.

Mantra 61

अदि॑तिष्ट्वा दे॒वी वि॒श्वदे॑व्यावती पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत् ख॑नत्ववट दे॒वानां॑ त्वा॒ पत्नी॑र्दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वद्द॑धतूखे धि॒षणा॑स्त्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वद॒भी॒न्धतामुखे॒ वरू॑त्रीष्ट्वा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वच्छ्र॑पयन्तूखे॒ ग्नास्त्वा॑ दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत्प॑चन्तूखे॒ जन॑य॒स्त्वाच्छि॑न्नपत्रा दे॒वीर्वि॒श्वदे॑व्यावतीः पृथि॒व्याः स॒धस्थे॑ अङ्गिर॒स्वत्प॑चन्तूखे

देवी अदिती—सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, तुझ्यासाठी गर्त/कूप खणो. देवांच्या पत्नी—देव्या, सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, तुला उखा (मृद्भांड) मध्ये स्थापोत. धिषणा—देव्या, सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, उखाच्या मुखी तुला प्रज्वलित करो. वरूत्री—देव्या, सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, उखाच्या मुखी तुला तापवोत. ग्ना—देव्या, सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, उखाच्या मुखी (तुला) शिजवोत. जनयः—छिन्नपत्रा (कापलेल्या पानांच्या) देव्या, सर्वदेवींनी युक्त—पृथ्वीच्या दृढ आसनावर, अङ्गिरसांप्रमाणे, उखाच्या मुखी (तुला) शिजवोत.

Mantra 62

मि॒त्रस्य॑ चर्षणी॒धृतोऽवो॑ दे॒वस्य॑ सान॒सि । द्यु॒म्नं चि॒त्रश्र॑वस्तमम्

मनुष्यांना धारण करणाऱ्या देव मित्राच्या सहाय्याच्या प्राप्तीत, (आम्हाला) ते द्युम्न प्रदान होवो—जे विचित्र-श्रवस् (उज्ज्वल कीर्ती) मध्ये सर्वोत्कृष्ट आहे.

Mantra 63

दे॒वस्त्वा॑ सवि॒तोद्व॑पतु सुपा॒णिः स्व॑ङ्गु॒रिः सु॑बा॒हुरु॒त शक्त्या॑ । अव्य॑थमाना पृथि॒व्यामाशा॒ दिश॒ आ पृ॑ण

देव सविता तुला पुढे प्रवृत्त करो—सुपाणी, स्वङ्गुरी, सुबाहू आणि शक्तिसंपन्न. अव्यथित होऊन पृथ्वीवर आशा, दिशा व प्रदेश यांना परिपूर्ण कर.

Mantra 64

उ॒त्थाय॑ बृह॒ती भ॒वोदु॑ तिष्ठ ध्रु॒वा त्वम् । मित्रै॒तां त॑ उ॒खां परि॑ ददा॒म्यभि॑त्त्या ए॒षा मा भे॑दि

उठ; बृहती हो; हे ध्रुवा, तू स्थिर उभी राहा! मित्रासह मी तुझी ही उखा सर्व बाजूंनी ठेवतो—अभित्ति (अभंगता) साठी; ही माझ्यापासून फुटू नये.

Mantra 65

वस॑व॒स्त्वाऽऽछृ॑न्दन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्रुद्रास्त्वा॒ऽऽछृ॑न्दन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्दसाऽङ्गिर॒स्वदा॑दि॒त्यास्त्वाऽऽछृ॑न्दन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वद्विश्वे॑ त्वा दे॒वा वै॑श्वान॒रा आछृ॑न्द॒न्त्वानु॑ष्टुभेन॒ छन्द॑साऽङ्गिर॒स्वत्

वसु तुला गायत्री छंदाने, अङ्गिरसांप्रमाणे, घडवोत; रुद्र तुला त्रैष्टुभ छंदाने, अङ्गिरसांप्रमाणे, घडवोत; आदित्य तुला जागती छंदाने, अङ्गिरसांप्रमाणे, घडवोत; आणि वैश्वानर-स्वरूप सर्व देव तुला अनुष्टुभ छंदाने, अङ्गिरसांप्रमाणे, घडवोत.

Mantra 66

आकू॑तिम॒ग्निं प्र॒युज॒ᳪ स्वाहा॑ । मनो॑ मे॒धाम॒ग्निं प्र॒युज॒ᳪ स्वाहा॑ । चि॒त्तं विज्ञा॑तम॒ग्निं प्र॒युज॒ᳪ स्वाहा॑ । वा॒चो विधृ॑तिम॒ग्निं प्र॒युज॒ᳪ स्वाहा॑ । प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॑ । ऽग्नये॑ वैश्वान॒राय॒ स्वाहा॑ ॥

आकूतीला—यज्ञात योजक असलेल्या अग्नीला—स्वाहा! मन व मेधेला—योजक अग्नी—स्वाहा! चित्त व स्पष्ट विज्ञानाला—योजक अग्नी—स्वाहा! वाणीच्या धारणेला/स्थैर्याला—योजक अग्नी—स्वाहा! प्रजापतीला, मनुला—स्वाहा! वैश्वानर अग्नीला—स्वाहा!

Mantra 67

विश्वो॑ दे॒वस्य॑ ने॒तुर्मर्तो॑ वुरीत स॒ख्यम् । विश्वो॑ रा॒य इ॑षुध्यति द्यु॒म्नं वृ॑णीत पु॒ष्यसे॒ स्वाहा॑ ॥

देवाच्या नेता-स्वरूपाशी प्रत्येक मर्त्य सख्य इच्छितो. प्रत्येक जन धनासाठी प्रयत्न करतो आणि पुष्टीसाठी यश/द्युम्न निवडतो—स्वाहा!

Mantra 68

मा सु भि॑त्था॒ मा सु रि॒षोऽम्ब॑ धृ॒ष्णु वी॒रय॑स्व॒ सु । अ॒ग्निश्चे॒दं क॑रिष्यथः ॥

हे माता, तुटू नकोस; हानी होऊ नये. धृढ राहा; निश्चयाने वीर्यवती हो. कारण अग्नीही—तुम्ही दोघे मिळून—हे कार्य सिद्ध कराल.

Mantra 69

दृᳪह॑स्व देवि पृथिवि स्व॒स्तय॑ आसु॒री मा॒या स्व॒धया॑ कृ॒तासि॑ । जुष्टं॑ दे॒वेभ्य॑ इ॒दम॑स्तु ह॒व्यमरि॑ष्टा॒ त्वमुदि॑हि य॒ज्ञे अ॒स्मिन् ॥

हे देवी पृथ्वी, कल्याणासाठी दृढ हो. स्वधाशक्तीने तू आसुरी मायेद्वारे घडविलेली आहेस. हे हव्य देवांना प्रिय होवो; तू अरिष्टा (अक्षत) राहून या यज्ञात उदित हो.

Mantra 70

द्र्व॑न्न: स॒र्पिरा॑सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे॑ण्यः । सह॑सस्पु॒त्रो अद्भु॑तः ॥

आमच्यासाठी घृतधारा प्रवाहित होते; प्राचीन होता, वरेण्य, सहसाचा अद्भुत पुत्र.

Mantra 71

पर॑स्या॒ अधि॑ सं॒वतोऽव॑राँ२ अ॒भ्या त॑र । यत्रा॒हम॑स्मि॒ ताँ२ अ॑व

संवत् (वर्ष-चक्र) यांच्या परच्या सीमेतून, त्या चक्रावरून, खालच्या (प्रदेशां)वरून पार करत इथे ये; आणि मी जिथे आहे, त्यांचे (त्या स्थान/जनांचे) तू रक्षण कर।

Mantra 72

प॒र॒मस्या॑: परा॒वतो॑ रो॒हिद॑श्व इ॒हा ग॑हि । पु॒री॒ष्य॒: पुरुप्रि॒योऽग्ने॒ त्वं त॑रा॒ मृध॑:

परम दूर प्रदेशातून, हे रोहित-अश्वयुक्त अग्नि, इथे ये. पुरिष्य (समृद्धि/पोषक तत्त्वांनी युक्त), बहुप्रिय—हे अग्नि, मृध (शत्रुता) यांच्या पलीकडे तू आम्हांला तारून ने।

Mantra 73

यद॑ग्ने॒ कानि॒ कानि॑ चि॒दा ते॒ दारू॑णि द॒ध्मसि॑ । सर्वं॒ तद॑स्तु ते घृ॒तं तज्जु॑षस्व यविष्ठ्य

हे अग्ने! आम्ही तुझ्यासाठी जी-जी दारू (काष्ठे) ठेवतो, ते सर्व तुझ्यासाठी घृतच होवो; हे यविष्ठ्य (सर्वात तरुणा), ते तू प्रसन्न होऊन स्वीकार कर.

Mantra 74

यदत्त्यु॑प॒जिह्वि॑का॒ यद्व॒म्रो अ॑ति॒सर्प॑ति । सर्वं॒ तद॑स्तु ते घृ॒तं तज्जु॒षस्व॑ यविष्ठ्य

उपजिह्विका जे खाते, आणि वम्र (मुंगी) ज्यावरून रांगते—ते सर्व तुझ्यासाठी घृतच होवो; हे यविष्ठ्य, ते तू प्रसन्न होऊन स्वीकार कर.

Mantra 75

अह॑रह॒रप्र॑यावं॒ भर॒न्तोऽश्वा॑येव॒ तिष्ठ॑ते घा॒सम॑स्मै । रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा मद॒न्तोऽग्ने॒ मा ते॒ प्रति॑वेशा रिषाम

दररोज, अखंड सेवा घेऊन, आम्ही त्याच्याजवळ तसे उभे राहतो जसे घास घेऊन लोक घोड्याजवळ उभे राहतात. धन-समृद्धीच्या वृद्धीने, आणि समिधा हा त्याचा भाग मानून, आनंदित होत—हे अग्ने! तुझे प्रतिवेश (शेजारी) तुला (आणि आम्हालाही) इजा करू नयेत.

Mantra 76

नाभा॑ पृथि॒व्याः स॑मिधा॒ने अग्नौ रा॒यस्पोषा॑य बृह॒ते ह॑वामहे । इ॒र॒म्म॒दं बृ॒हदु॑क्थ्यं॒ यज॑त्रं॒ जेता॑रम॒ग्निं पृत॑नासु सास॒हिम्

पृथ्वीच्या नाभि-स्थानी, समिधांनी अग्नी प्रज्वलित झाल्यावर, धन व पोषणवृद्धीसाठी आम्ही त्या महान् अग्नीचे आवाहन करतो. जो इरम् (पोषक रस) यांनी आनंदित होतो, जो महान् स्तुतीस योग्य, यजनीय, विजेता आहे—तोच अग्नी, जो रणांत शत्रूंना पराभूत करणारा आहे।

Mantra 77

याः सेना॑ अ॒भीत्व॑रीराव्या॒धिनी॒रुग॑णा उ॒त । ये स्ते॒ना ये च॒ तस्क॑रा॒स्ताँस्ते॑ अ॒ग्नेऽपि॑ दधाम्या॒स्ये॑

आक्रमण करणाऱ्या, घाव घालणाऱ्या, उग्र अशा ज्या-ज्या सेना आहेत; आणि जे चोर व जे दरोडेखोर आहेत—हे अग्ने, त्यांना सर्वांना मी तुझ्या मुखात ठेवतो।

Mantra 78

दᳪष्ट्रा॑भ्यां म॒लिम्लू॒ञ्जम्भ्यै॒स्तस्क॑राँ२ उ॒त । हनु॑भ्याᳪ स्ते॒नान् भ॑गव॒स्ताँस्त्वं खा॑द॒ सुखा॑दितान्

हे भगवन्! तुझ्या दातांनी दुष्टांना, तुझ्या जबड्यांनी दरोडेखोरांना, आणि तुझ्या दोन्ही जबड्यांनी चोरांना भक्षण कर. त्यांना सहज-भक्ष्य असे करून तू त्यांना खाऊन टाक।

Mantra 79

ये जने॑षु म॒लिम्ल॑व स्ते॒नास॒स्तस्क॑रा॒ वने॑ । ये कक्षे॑ष्वघा॒यव॒स्ताँस्ते॑ दधामि॒ जम्भ॑योः

जे मनुष्यांमध्ये दुष्ट आहेत, जे वनात चोर व लुटारू आहेत, जे झुडपांत पापबुद्धीने दबा धरून बसतात—त्या सर्वांना मी तुझ्या जबड्यांत ठेवतो.

Mantra 80

यो अ॒स्मभ्य॑मराती॒याद्यश्च॑ नो॒ द्वेष॑ते॒ जन॑: । निन्दा॒द्यो अ॒स्मान्धिप्सा॑च्च॒ सर्वं॒ तं भ॑स्म॒सा कु॑रु

जो आमच्याशी वैर धरून आम्हाला हानी करावयास पाहतो, आणि जो कोणी मनुष्य आमचा द्वेष करतो; जो निंदेद्वारे, आणि जो आम्हाला इजा करण्याच्या हेतूने आक्रमण करतो—त्या सर्वांना तू भस्म कर.

Mantra 81

सᳪशि॑तं मे॒ ब्रह्म॒ सᳪशि॑तं वी॒र्यं बल॑म् । सᳪशि॑तं क्ष॒त्रं जि॒ष्णु यस्या॒हमस्मि॑ पु॒रोहि॑तः

माझे ब्रह्म (पवित्र सामर्थ्य) संशी्त (तीक्ष्ण-तेजस्वी) आहे; माझे वीर्य व बळही संशी्त आहे. ज्याचा मी पुरोहित आहे तो जिष्णु (विजयी) क्षत्रही संशी्त आहे.

Mantra 82

उदे॑षां बा॒हू अ॑तिर॒मुद्वर्चो॒ अथो॒ बल॑म् । क्षि॒णोमि॒ ब्रह्म॑णा॒ऽमित्रा॒नुन्न॑यामि॒ स्वाँ२ अ॒हम्

मी त्यांच्या बाहू उंच उचलतो; मी त्यांना ओलांडून जातो. मी तेज आणि बलही उन्नत करतो. ब्रह्मशक्तीने मी शत्रूंना क्षीण करतो; माझ्या स्वकीयांना मी वर उचलून नेतो—होय, मीच.

Mantra 83

अन्न॑प॒तेऽन्न॑स्य नो देह्यनमी॒वस्य॑ शु॒ष्मिण॑: । प्र-प्र॑ दा॒तारं॑ तारिष॒ ऊर्जं॑ नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे

हे अन्नपते! आम्हाला अन्न दे—जे निरामय, रोगरहित आणि शुष्म (वीर्य)युक्त असो. दात्यालाही आम्ही अधिकाधिक पार करू. द्विपद व चतुष्पदांसाठी आम्हाला/आमच्यात ऊर्ज (पोषण) स्थापन कर.