Mantra 105
Rishi: Yājñavalkya-tradition (uncertain for isolated citation)
Devata: Iṣ/Ūrj (personified nourishment), Ṛta, and the generative ‘Mahiṣa’ power (often Somaic)
Chandas: Triṣṭubh-like (requires verification; longer pādas suggest triṣṭubh/jagatī family)
Samhita Patha (Devanagari)
इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् । आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम्
Transliteration
iṣám ūrjáṃ ahám itá ā́ dam ṛtásya yóniṃ mahiṣásya dhā́rām | ā́ mā góṣu viśatvā́ tanū́ṣu jahā́mi sédim a̱nirā́mam īvā́m ||
Translation
मी येथून इष् (पोषण) आणि ऊर्ज् (बल) ग्रहण करतो—ऋत (धर्म-नियम) याची योनि, महिष (महान्/पराक्रमी) याची धारा. ते गायींमध्ये होऊन माझ्यात प्रविष्ट होवो, आमच्या तनूंमध्ये (शरीरांत) प्रविष्ट होवो; मी हा रोग—अक्षत, निरामय—दूर करतो.
Padapatha (Word Analysis)
इष॑म् । ऊर्ज॑म् । अ॒हम् । इ॒त॒ः । आ । द॒म् । ऋ॒तस्य॑ । योनिम्॑ । म॒हि॒षस्य॑ । धारा॑म् । आ । मा॒ । गोषु॑ । वि॒श॒तु॒ । आ । त॒नूषु॑ । जहा॑मि । स॒ । इ॒दम् । अ॒नि॒रा॒मम् । ई॒वा॒म् ।
Word by Word
इषम्food, nourishment
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक: इषा) अथवा इष्-शब्द
ऊर्जम्strength, vigor
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक: ऊर्ज्/ऊर्जा)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्
इतindeed, just, here/now
इत:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
आदमेI have subdued/controlled
आदमे:
कर्तृ
TypeVerb
Rootआ + दम् (धातु: दमुँ/दम् ‘to subdue, to tame’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, source, seat
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
महिषस्यof the mighty one / of the bull (mahīṣa)
महिषस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
धाराम्stream, flow
धाराम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
गोषुamong/in the cows
गोषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
विशत्वlet (it/he) enter
विशत्व:
कर्तृ
TypeVerb
Rootवि + शम्/शि (धातु: विश् ‘to enter’)
आinto, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
तनूषुin the bodies
तनूषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
जहामिI abandon, I cast off
जहामि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootहा (धातु: हानौ ‘to leave, abandon’)
सthat/he
स:
कर्तृ/विशेष्य-संबन्ध (अन्वयेन)
TypePronoun
Rootतद्
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्
अनिरामम्free from illness
अनिरामम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-निराम (प्रातिपदिक; निराम ‘free from disease’)
अमीवाम्disease, affliction
अमीवाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Iṣ (Iṣam)Ū
ŪrjṚ
ṚtaM
Mahiṣa (generative mighty power, Somaic/virile stream)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes