Mantra 39
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Yajus-style (non-strict metre)
Samhita Patha (Devanagari)
पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ऽन्तर॑स्याᳪ शि॒वत॑मः
Transliteration
púnarā́sadyá sádanam apáś ca pṛthivī́m agne | śéṣe mātúr yáthopásthe ’ntár asyāṃ śivátamaḥ ||
Translation
हे अग्ने! आपः आणि पृथ्वी यांसह आपल्या आसनावर पुन्हा विराजमान होऊन, तू तिच्या अंतरी—मातेच्या कुशीत जसा—अत्यंत शिवतम (परम कल्याणकारी) होऊन विसावतोस.
Padapatha (Word Analysis)
पुनः-आसद्य । सदनम् । अपः । च । पृथिवीम् । अग्ने । शेषे । मातुः । यथा । उपस्थे । अन्तर् । अस्याम् । शिवतमः
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Adhikaraṇa (काल/पुनरावृत्ति-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootपुनर् (अव्यय-प्रातिपदिक) प्रत्यावृत्ति-अर्थे
आसद्यhaving approached / having sat down near
आसद्य:
(क्रियाविशेषण) पूर्वक्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति) उपसर्गः आ-
सदनम्seat; dwelling; resting-place
सदनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक) < √सद् ‘to sit’
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक) ‘जल’
चand
च:
— (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय) समुच्चयार्थे
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
शेषेI rest / I lie
शेषे:
Kartā (अहं-कर्तृक क्रिया)
TypeVerb
Root√शि/√शी (शेते) ‘to lie, rest’
मातुःof (my) mother
मातुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
यथाas, just as
यथा:
— (उपमान/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) उपमान/प्रकारे
उपस्थेin the lap / on the bosom
उपस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
अन्तरस्याम्in the inner (part) / within her
अन्तरस्याम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक) ‘अन्तर/भीतर’
शिवतमःmost auspicious
शिवतमः:
Kartā-विशेषण / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + तमप् (तम) अतिशयार्थे
Entities Mentioned
A
AgniĀ
Āpaḥ (Waters)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes