Mantra 86
Rishi: Yājñavalkya-line transmission (general).
Devata: Oṣadhayaḥ (as agents); target: Yakṣman.
Chandas: Triṣṭubh (probable).
Samhita Patha (Devanagari)
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व
Transliteration
yásy óṣadhīḥ prasárpathā́ṅgam-aṅgaṃ párūṣ-paruḥ | táto yákṣmaṃ ví bādhadhva ugró madhyam-aśī́r iva ||
Translation
ज्याच्यामध्ये या औषधी अंगोअंगी, सांध्यासांध्यांत पसरतात—त्याच्यापासून क्षयरोग (यक्ष्म) दूर हाकलून द्या; जसा उग्र मधला बाण चिरून टाकतो तसा तो बाधा दूर करा.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य । ओषधीः । प्रसर्पथ । अङ्गम्-अङ्गम् । परुष्-परुः । ततः । यक्ष्मम् । वि । बाधध्वम् । उग्रः । मध्यमशीः । इव ।
Word by Word
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
औषधीःmedicinal herbs
औषधीः:
कर्तृ (of the verb प्रसर्पथ)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
प्रसर्पथyou (pl.) creep/spread forth
प्रसर्पथ:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृप् (धातु) + प्र
अङ्गम्a limb
अङ्गम्:
कर्म (goal/extent: ‘limb by limb’)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अङ्गम्(each) limb
अङ्गम्:
कर्म (repetition: ‘limb by limb’)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
परुःa joint
परुः:
कर्म (extent: ‘joint by joint’)
TypeNoun
Rootपरु (प्रातिपदिक)
परुः(each) joint
परुः:
कर्म (repetition: ‘joint by joint’)
TypeNoun
Rootपरु (प्रातिपदिक)
ततःthereupon/from that
ततः:
अपादान (source: ‘from there/from that’)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रभव अव्यय)
यक्ष्मम्consumption/disease (yakṣma)
यक्ष्मम्:
कर्म (of वि बाधध्व)
TypeNoun
Rootयक्ष्म (प्रातिपदिक)
विapart, away
वि:
क्रियाविशेषण (intensifier/separative)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
बाधध्वdrive away/repel (you all)
बाधध्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootबाध् (धातु)
उग्रःfierce, powerful
उग्रः:
कर्तृ/विशेषण (of the following noun/agent implied)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
मध्यमशीःthe ‘middle-devourer’ (one that eats the middle)
मध्यमशीः:
कर्तृ (agent described as ‘middle-eater’)
TypeNoun (compound)
Rootमध्यम + अशी (प्रातिपदिक; ‘eater/consumer’)
इवas if, like
इव:
क्रियाविशेषण/उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Entities Mentioned
O
Oṣadhayaḥ (Medicinal Plants)Y
YakṣmanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes