Sukta 91
Sukta 8.91
Soma (primary in narrative) oriented to Indra as recipient; effectively an Indra-Soma setting
या लहान सूक्तात सोम हा सापडलेला व वाहून आणलेला अमूल्य खजिना म्हणून उभा राहतो; तो विशेषतः विजयी इंद्रासाठीच पिळला जातो. इंद्र त्या अर्पणाचा पान करून बल प्रदान करतो. सोमाच्या शोधाच्या जिवंत पुराणप्रतिमेतून हे सूक्त आशावादी आवाहनाकडे वळते—“कदाचित” इंद्र आपल्या कल्याणासाठी कृती करील—आणि शेवटी अपाला-प्रसंगात इंद्राची शुद्धीकरण करणारी शक्ती नव्याने जीवन व प्रकाश देते.
Mantras
Mantra 1
कन्या वारवायती सोममपि स्रुताविदत् । अस्तं भरन्त्यब्रवीदिन्द्राय सुनवै त्वा शक्राय सुनवै त्वा ॥
विस्तृत हाक देत चालणाऱ्या कन्येने प्रवाही मार्गावर सोम प्राप्त केला. तो घरी नेताना ती म्हणाली—‘इंद्रासाठी मी तुला सुत करीन; शक्र (पराक्रमी) यासाठी मी तुला सुत करीन.’—अशा रीतीने जिंकणाऱ्या शक्तीसाठी आनंद-रस सिद्ध होतो.
Mantra 2
असौ य एषि वीरको गृहंगृहं विचाकशद् । इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणमपूपवन्तमुक्थिनम् ॥
हा जो फिरणारा वीरक (धिटाईचा अतिथी) आहे, तो घरोगरी स्वतःची ओळख करून देतो—हा जंभसुत (दात/जबड्यांच्या चिरडण्यातून निघालेला) सोम-रस प्या; तो धान्यसमृद्ध आहे, करम्भ (मिश्र अर्पण) युक्त आहे, अपूप (पुए/केक) सहित आहे, आणि उक्थ (स्तोत्र) यांच्या शक्तीने युक्त आहे. या संस्कृत साराने भटकणारी शक्ती तृप्त होवो.
Mantra 3
आ चन त्वा चिकित्सामोऽधि चन त्वा नेमसि । शनैरिव शनकैरिवेन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥
आम्ही तुला पूर्णपणे जाणू शकत नाही, तुला मोजूही शकत नाही. तरीही हळूहळू, पावलोपावली, हे सोम (इंदु), इंद्रासाठी सर्वत्र परिभ्रमित होत प्रवाहित हो—इंद्रासाठी वाहत राहा.
Mantra 4
कुविच्छकत्कुवित्करत्कुविन्नो वस्यसस्करत् । कुवित्पतिद्विषो यतीरिन्द्रेण संगमामहै ॥
कोण जाणे—कदाचित तो समर्थ होईल, कदाचित तो कर्म करील; कदाचित आमच्यासाठी अधिक श्रेष्ठ कल्याण घडवील. कोण जाणे—कदाचित आम्ही इंद्राशी संगम पावू आणि स्वामित्वाला विरोध करणाऱ्या द्वेषी शत्रूंना दूर करू.
Mantra 5
इमानि त्रीणि विष्टपा तानीन्द्र वि रोहय । शिरस्ततस्योर्वरामादिदं म उपोदरे ॥
ही तीन लोकं—सुव्यवस्थित निवासाच्या या त्रिविध पातळ्या—हे इंद्रा, त्यांना उन्नत कर, त्यांच्या खऱ्या वाढीत स्थिर कर. त्या (पुरुषाच्या) शिरापासून वृद्धीचे क्षेत्र—उर्वरा—प्रकट कर; आणि हेही माझ्या अंतरी, अंतःगर्भाच्या जवळ, स्थापित कर.
Mantra 6
असौ च या न उर्वरादिमां तन्वं मम । अथो ततस्य यच्छिरः सर्वा ता रोमशा कृधि ॥
आणि तीही—जी उर्वरा (शेत) येथून आमच्याकडे येते—माझ्या या तनु (देह)ला (योग्य पात्र) करील. आणि मग, त्या रचनेचे जे काही शिरः (शीर्ष) असेल, ते सर्वथा रोमशा कर—जिवंत रोमांनी परिपूर्ण; जे रक्षण करते व टिकवून धरते त्या नैसर्गिक बल-आवरणाने ते आच्छादित कर.
Mantra 7
खे रथस्य खेऽनसः खे युगस्य शतक्रतो । अपालामिन्द्र त्रिष्पूत्व्यकृणोः सूर्यत्वचम् ॥
रथाच्या खे (मोकळ्या अवकाशात), अनस (गाडी)च्या खे मध्ये, युग (जुए)च्या खे मध्ये, हे शतक्रतो! इन्द्रा, तू अपालेला त्रिष्पूत्व्य (तीनदा शुद्ध करून) सूर्यत्वचम्—सूर्यासारखी त्वचा—अशी केलीस: प्रकाशाचे नवे तेजस्वी आवरण.
Frequently Asked Questions
It begins with a maiden who finds Soma on a flowing path, brings it home, and declares she will press it for Indra. The hymn later recalls Indra’s act of triple purification that renews Apālā with radiant ‘sun-skin’.
It expresses a devotional, hopeful stance: the worshipper trusts that Indra may act, may grant a better condition, and may help remove forces that oppose well-being.
On the ritual level it echoes repeated straining/cleansing of Soma; inwardly it points to progressive purification that enables a luminous transformation, symbolized by Apālā’s renewed radiance.
Ask anything about Sukta 91 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.