Rig Veda Sukta 91
Mandala 8Sukta 917 Mantras

Sukta 91

Sukta 8.91

Devata

Soma (primary in narrative) oriented to Indra as recipient; effectively an Indra-Soma setting

या लहान सूक्तात सोम हा सापडलेला व वाहून आणलेला अमूल्य खजिना म्हणून उभा राहतो; तो विशेषतः विजयी इंद्रासाठीच पिळला जातो. इंद्र त्या अर्पणाचा पान करून बल प्रदान करतो. सोमाच्या शोधाच्या जिवंत पुराणप्रतिमेतून हे सूक्त आशावादी आवाहनाकडे वळते—“कदाचित” इंद्र आपल्या कल्याणासाठी कृती करील—आणि शेवटी अपाला-प्रसंगात इंद्राची शुद्धीकरण करणारी शक्ती नव्याने जीवन व प्रकाश देते.

Mantras

Mantra 1

कन्या वारवायती सोममपि स्रुताविदत् । अस्तं भरन्त्यब्रवीदिन्द्राय सुनवै त्वा शक्राय सुनवै त्वा ॥

विस्तृत हाक देत चालणाऱ्या कन्येने प्रवाही मार्गावर सोम प्राप्त केला. तो घरी नेताना ती म्हणाली—‘इंद्रासाठी मी तुला सुत करीन; शक्र (पराक्रमी) यासाठी मी तुला सुत करीन.’—अशा रीतीने जिंकणाऱ्या शक्तीसाठी आनंद-रस सिद्ध होतो.

Mantra 2

असौ य एषि वीरको गृहंगृहं विचाकशद् । इमं जम्भसुतं पिब धानावन्तं करम्भिणमपूपवन्तमुक्थिनम् ॥

हा जो फिरणारा वीरक (धिटाईचा अतिथी) आहे, तो घरोगरी स्वतःची ओळख करून देतो—हा जंभसुत (दात/जबड्यांच्या चिरडण्यातून निघालेला) सोम-रस प्या; तो धान्यसमृद्ध आहे, करम्भ (मिश्र अर्पण) युक्त आहे, अपूप (पुए/केक) सहित आहे, आणि उक्थ (स्तोत्र) यांच्या शक्तीने युक्त आहे. या संस्कृत साराने भटकणारी शक्ती तृप्त होवो.

Mantra 3

आ चन त्वा चिकित्सामोऽधि चन त्वा नेमसि । शनैरिव शनकैरिवेन्द्रायेन्दो परि स्रव ॥

आम्ही तुला पूर्णपणे जाणू शकत नाही, तुला मोजूही शकत नाही. तरीही हळूहळू, पावलोपावली, हे सोम (इंदु), इंद्रासाठी सर्वत्र परिभ्रमित होत प्रवाहित हो—इंद्रासाठी वाहत राहा.

Mantra 4

कुविच्छकत्कुवित्करत्कुविन्नो वस्यसस्करत् । कुवित्पतिद्विषो यतीरिन्द्रेण संगमामहै ॥

कोण जाणे—कदाचित तो समर्थ होईल, कदाचित तो कर्म करील; कदाचित आमच्यासाठी अधिक श्रेष्ठ कल्याण घडवील. कोण जाणे—कदाचित आम्ही इंद्राशी संगम पावू आणि स्वामित्वाला विरोध करणाऱ्या द्वेषी शत्रूंना दूर करू.

Mantra 5

इमानि त्रीणि विष्टपा तानीन्द्र वि रोहय । शिरस्ततस्योर्वरामादिदं म उपोदरे ॥

ही तीन लोकं—सुव्यवस्थित निवासाच्या या त्रिविध पातळ्या—हे इंद्रा, त्यांना उन्नत कर, त्यांच्या खऱ्या वाढीत स्थिर कर. त्या (पुरुषाच्या) शिरापासून वृद्धीचे क्षेत्र—उर्वरा—प्रकट कर; आणि हेही माझ्या अंतरी, अंतःगर्भाच्या जवळ, स्थापित कर.

Mantra 6

असौ च या न उर्वरादिमां तन्वं मम । अथो ततस्य यच्छिरः सर्वा ता रोमशा कृधि ॥

आणि तीही—जी उर्वरा (शेत) येथून आमच्याकडे येते—माझ्या या तनु (देह)ला (योग्य पात्र) करील. आणि मग, त्या रचनेचे जे काही शिरः (शीर्ष) असेल, ते सर्वथा रोमशा कर—जिवंत रोमांनी परिपूर्ण; जे रक्षण करते व टिकवून धरते त्या नैसर्गिक बल-आवरणाने ते आच्छादित कर.

Mantra 7

खे रथस्य खेऽनसः खे युगस्य शतक्रतो । अपालामिन्द्र त्रिष्पूत्व्यकृणोः सूर्यत्वचम् ॥

रथाच्या खे (मोकळ्या अवकाशात), अनस (गाडी)च्या खे मध्ये, युग (जुए)च्या खे मध्ये, हे शतक्रतो! इन्द्रा, तू अपालेला त्रिष्पूत्व्य (तीनदा शुद्ध करून) सूर्यत्वचम्—सूर्यासारखी त्वचा—अशी केलीस: प्रकाशाचे नवे तेजस्वी आवरण.

Frequently Asked Questions

It begins with a maiden who finds Soma on a flowing path, brings it home, and declares she will press it for Indra. The hymn later recalls Indra’s act of triple purification that renews Apālā with radiant ‘sun-skin’.

It expresses a devotional, hopeful stance: the worshipper trusts that Indra may act, may grant a better condition, and may help remove forces that oppose well-being.

On the ritual level it echoes repeated straining/cleansing of Soma; inwardly it points to progressive purification that enables a luminous transformation, symbolized by Apālā’s renewed radiance.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App