Sukta 92

Mantra 1

पान्तमा वो अन्धस इन्द्रमभि प्र गायत । विश्वासाहं शतक्रतुं मंहिष्ठं चर्षणीनाम् ॥

सोम-अन्धस् (रस-तत्त्व) मध्ये पान्तम—संरक्षित व पोषण करणारा—अशा इन्द्राकडे गा; विश्वासाह, शतक्रतु, चर्षणींनाम् मंहिष्ठ—सर्वजगत् जिंकणारा, शतशक्तीधारक, जनांसाठी परम उदार—त्याचे स्तवन करा, जेणेकरून अंतर्बल सुरक्षित राहील.

Mantra 2

पुरुहूतं पुरुष्टुतं गाथान्यं सनश्रुतम् । इन्द्र इति ब्रवीतन ॥

पुरुहूत (बहु-आहूत), पुरुष्टुत (बहु-स्तुत), गाथान्य (गाथेस योग्य), सनश्रुत (प्राचीन-श्रुत) अशा त्या देवाला—‘इन्द्र’—असेच म्हणा; ह्याच नावाने उच्चार करा.

Mantra 3

इन्द्र इन्नो महानां दाता वाजानां नृतुः । महाँ अभिज्ञ्वा यमत् ॥

इन्द्रच आमच्यासाठी महान दानांचा दाता आहे; तो वाज (बल-समृद्धी) यांचा नेता आहे. महाबली, आमची गरज ओळखून, जवळ येवो आणि आम्हाला आपल्या वशात घेओ.

Mantra 4

अपादु शिप्र्यन्धसः सुदक्षस्य प्रहोषिणः । इन्दोरिन्द्रो यवाशिरः ॥

दृढ-जबड्याचा (शिप्र्य) इन्द्र, सु-दक्ष आणि समृद्धपणे पिळणारा (प्रहोषिण) असा अन्धस (सोमरस) प्राशन करो. इन्दूचा इन्द्र—यवाशिर (जव-मिश्रित-शीर्ष)—आमच्या विजयासाठी तो आनंदरस आपल्या बळात सामावो.

Mantra 5

तम्वभि प्रार्चतेन्द्रं सोमस्य पीतये । तदिद्ध्यस्य वर्धनम् ॥

त्यालाच—इंद्राला—सोमपानासाठी स्तुतीने गा व प्रशंसा करा; कारण तेच खरे त्याचे वर्धन आहे—आनंदाने तो आपल्या अंतरी बलात वाढतो.

Mantra 6

अस्य पीत्वा मदानां देवो देवस्यौजसा । विश्वाभि भुवना भुवत् ॥

हे मद (उन्माद-आनंद) पिऊन, देव आपल्या दैवी सामर्थ्यानेच सर्व भुवनांचा अधिपती होतो; दिव्य शक्ती संपूर्ण ‘भव’ क्षेत्रात व्यापून त्यावर अधिकार प्रस्थापित करते.

Mantra 7

त्यमु वः सत्रासाहं विश्वासु गीर्ष्वायतम् । आ च्यावयस्यूतये ॥

त्या सदाविजयी, संग्रामजयी (सत्रासाह) शक्तीला आम्ही तुमच्यासाठी आवाहन करतो—तो आमच्या सर्व प्रेरित वाणींत (गीर्) येवो; आमच्या रक्षणासाठी व अंतःसाहाय्यासाठी त्याला जवळ ओढून आणा.

Mantra 8

युध्मं सन्तमनर्वाणं सोमपामनपच्युतम् । नरमवार्यक्रतुम् ॥

आम्ही त्या युध्म—युद्धबलयुक्त, सत्यतः स्थित व अथक—सोमपान करणाऱ्या, कधीही न च्युत होणाऱ्या; वरणीय क्रतु (अडिग संकल्प-शक्ती) असलेल्या त्या नराला मान्य करून आवाहन करतो.

Mantra 9

शिक्षा ण इन्द्र राय आ पुरु विद्वाँ ऋचीषम । अवा नः पार्ये धने ॥

हे इंद्रा, आम्हाला रयि—प्राचुर्याच्या मार्गाची—शिक्षा दे; तू बहुविद् असून ऋचि-वाणीचा स्वामी आहेस—त्या पलीकडील धनात आम्हाला पार उतरव.

Mantra 10

अतश्चिदिन्द्र ण उपा याहि शतवाजया । इषा सहस्रवाजया ॥

तेथूनही, हे इंद्रा, आमच्याजवळ ये—शतवाज (शतगुण शक्ती) घेऊन; सहस्रवाज (हजार शक्ती) धारण करणाऱ्या इषेसह ये.

Mantra 11

अयाम धीवतो धियोऽर्वद्भिः शक्र गोदरे । जयेम पृत्सु वज्रिवः ॥

हे शक्र, गोदरे! आम्ही तेजस्वी जनांच्या धियो (धि-विचारांना) अश्वासारख्या वेगवान शक्तींनी पुढे ढकलतो. हे वज्रिवः, युद्धांत आम्ही जय मिळवो.

Mantra 12

वयमु त्वा शतक्रतो गावो न यवसेष्वा । उक्थेषु रणयामसि ॥

हे शतक्रतो, जशा गायी आपल्या चराईकडे जातात तसा आम्ही तुझ्याकडे येतो. उक्थांत आम्ही तुला निनादित करतो आणि तुझ्या सान्निध्यात रमतो.

Mantra 13

विश्वा हि मर्त्यत्वनानुकामा शतक्रतो । अगन्म वज्रिन्नाशसः ॥

हे शतक्रतो, आमच्या मर्त्य अवस्थेत जे जे काम्य आहे त्या सर्वांसाठी; हे वज्रिन्, आशा-आकांक्षांसह आम्ही तुझ्याकडे आलो आहोत.

Mantra 14

त्वे सु पुत्र शवसोऽवृत्रन्कामकातयः । न त्वामिन्द्राति रिच्यते ॥

हे शौर्याच्या पुत्रा, अवृत्र-हन्! तुझ्यामध्येच कामनांची सर्व तृप्ती पूर्ण होते; हे इंद्रा, सामर्थ्याच्या परिपूर्णतेत तुला कोणीही मागे टाकू शकत नाही.

Mantra 15

स नो वृषन्त्सनिष्ठया सं घोरया द्रवित्न्वा । धियाविड्ढि पुरंध्या ॥

म्हणून, हे वृषन्, तुझ्या सर्वाधिक विजयदायी शक्तीने आमच्यासाठी घोर, तीव्र धन-संपत्ती एकत्र कर; हे पुरंध्या, दीप्त धियेने ती भेदून मिळवून दे.

Mantra 16

यस्ते नूनं शतक्रतविन्द्र द्युम्नितमो मदः । तेन नूनं मदे मदेः ॥

हे शतक्रतु इंद्रा, तुझा जो हा अत्यंत द्युम्नित, विजयमय मद आहे—त्याच मदाने आता आमच्या मदामध्ये तू मदित हो.

Mantra 17

यस्ते चित्रश्रवस्तमो य इन्द्र वृत्रहन्तमः । य ओजोदातमो मदः ॥

हे इंद्रा! तुझा तो मद—जो चित्रश्रवस् (दीप्त प्रेरणा) यांनी परम समृद्ध आहे, जो वृत्रहंता रूपाने परम पराक्रमी आहे, जो ओज (बल) देण्यात परम दाता आहे—तोच आमच्यात सक्रिय होवो.

Mantra 18

विद्मा हि यस्ते अद्रिवस्त्वादत्तः सत्य सोमपाः । विश्वासु दस्म कृष्टिषु ॥

कारण, हे अद्रिवस् (शिला/वज्र-धारी)! हे सत्य सोमपाः! हे दस्म (अद्भुत)! आम्ही जाणतो—जो खरोखर तुलाच दिलेला/तुला समर्पित आहे, तो सर्व कृ॒ष्टिषु (जनसमुदायांत) तुझाच आहे.

Mantra 19

इन्द्राय मद्वने सुतं परि ष्टोभन्तु नो गिरः । अर्कमर्चन्तु कारवः ॥

मद्वन् (आनंदाचा स्वामी) इंद्रासाठी पिळलेला सोम—त्याच्या सर्व बाजूंनी आमची वाणी निनादो; कारव (गायक) प्रकाशमय अर्चना-स्तोत्र (अर्क) गात राहोत.

Mantra 20

यस्मिन्विश्वा अधि श्रियो रणन्ति सप्त संसदः । इन्द्रं सुते हवामहे ॥

ज्यामध्ये सर्व श्री-वैभव अधिष्ठित होऊन आनंदित होतात—अस्तित्वाच्या सात सभांमध्ये—त्या इंद्राला आम्ही सुते (निचोडलेल्या) सोमात आवाहन करतो.

Mantra 21

त्रिकद्रुकेषु चेतनं देवासो यज्ञमत्नत । तमिद्वर्धन्तु नो गिरः ॥

त्रिकद्रुक पात्रांत देवांनी यज्ञ चेतन (जागृत) अवस्थेत विस्तारला; आमच्या गिरः (स्तुती-वाणी) त्या जागृत शक्तीलाच वाढवोत.

Mantra 22

आ त्वा विशन्त्विन्दवः समुद्रमिव सिन्धवः । न त्वामिन्द्राति रिच्यते ॥

सोमबिंदू तुझ्यात असे प्रवेश करो जसे नद्या समुद्रात; हे इंद्रा, तुला कोणीही न ओलांडू शकतो, न अति-परिपूर्ण करू शकतो.

Mantra 23

विव्यक्थ महिना वृषन्भक्षं सोमस्य जागृवे । य इन्द्र जठरेषु ते ॥

हे वृषन्! तुझ्या महिमेने जागृत जनासाठी सोमाचा पोषण-भाग तू प्रकट केला आहेस—हे इंद्रा, जो तुझ्या उदरांत आहे.

Mantra 24

अरं त इन्द्र कुक्षये सोमो भवतु वृत्रहन् । अरं धामभ्य इन्दवः ॥

हे वृत्रहन् इंद्रा! तुझ्या कुक्षीसाठी सोम पुरेसा व परिपूर्ण होवो; तुझ्या धामांसाठी व शक्तिस्थानांसाठीही सोमबिंदू पुरेसे व परिपूर्ण होवोत.

Mantra 25

अरमश्वाय गायति श्रुतकक्षो अरं गवे । अरमिन्द्रस्य धाम्ने ॥

श्रुतकक्ष अश्वासाठी यथायोग्य गातो, गवेसाठीही यथायोग्य; आणि इंद्राच्या धामासाठी—त्याच्या शक्तिस्थानासाठीही—यथायोग्य गातो.

Mantra 26

अरं हि ष्म सुतेषु णः सोमेष्विन्द्र भूषसि । अरं ते शक्र दावने ॥

खरोखरच, हे इंद्रा, आमच्या पिळलेल्या सोम-अर्पणांत तू पूर्णपणे रमतोस; सोमपानांत तू आनंद मानतोस. हे शक्रा, दान देण्यासाठी तू सर्वथा समर्थ आहेस.

Mantra 27

पराकात्ताच्चिदद्रिवस्त्वां नक्षन्त नो गिरः । अरं गमाम ते वयम् ॥

दूरूनसुद्धा, हे अद्रिवन् (वज्रधारी), आमच्या प्रेरित वाणी तुझ्यापर्यंत पोहोचतात. आम्ही पूर्णपणे तुझ्यापाशी पोहोचू—आमचे अस्तित्व तुझ्या सान्निध्याला प्राप्त होवो.

Mantra 28

एवा ह्यसि वीरयुरेवा शूर उत स्थिरः । एवा ते राध्यं मनः ॥

असाच तू आहेस—वीरशक्तींचा साधक व जागृत करणारा; असाच तू शूर आणि स्थिर आहेस. असाच तुझा मन—सिद्धीस योग्य, पूर्णत्वात अचूक.

Mantra 29

एवा रातिस्तुवीमघ विश्वेभिर्धायि धातृभिः । अधा चिदिन्द्र मे सचा ॥

हे तुवीमघ (महादानी) इंद्रा! तुझे हे दान सर्व धारण करणाऱ्या शक्तींनी (धातृभिः) स्थापित केले आहे; म्हणून आत्ताही, हे इंद्रा, माझ्याबरोबर राहा—माझ्या प्रयत्नाला साथ दे.

Mantra 30

मो षु ब्रह्मेव तन्द्रयुर्भुवो वाजानां पते । मत्स्वा सुतस्य गोमतः ॥

हे वाजांचा पती! तंद्रायुक्त ब्राह्मण-मनासारखा शिथिल होऊ नकोस; गोमय (प्रकाश-गायींनी समृद्ध) पिळलेल्या सोमाचा आस्वाद घे—त्याने हर्षित, उन्मत्त हो.

Mantra 31

मा न इन्द्राभ्यादिशः सूरो अक्तुष्वा यमन् । त्वा युजा वनेम तत् ॥

हे इंद्रा! शत्रू दिशांनी आमच्यावर दडपण आणू नये—जसा सूर्य रात्रींतून मार्गक्रमण करतो; तुला युजा (जुगाचा सहचर) करून आम्ही ते साध्य जिंकू—इच्छित विजय आणि योग्य फल.

Mantra 32

त्वयेदिन्द्र युजा वयं प्रति ब्रुवीमहि स्पृधः । त्वमस्माकं तव स्मसि ॥

हे इंद्रा! तुलाच युजा (युग्म-शक्ती) करून आम्ही स्पृधः (स्पर्धा/विरोध) यांना प्रत्युत्तर देतो. तू आमचा आहेस—आम्ही तुझे आहोत; तुझेच आहोत.

Mantra 33

त्वामिद्धि त्वायवोऽनुनोनुवतश्चरान् । सखाय इन्द्र कारवः ॥

कारण तूच तो आहेस—ज्याला तुझ्या तेजाचे साधक (त्वायवः) तू चालत असतानाही सतत प्रेरित करीत राहतात. हे इंद्रा! तुझे सखा—कारवः, प्रेरित कर्ते—तुला पुढे ढकलतात.