Sukta 42
Sukta 4.42
Vāmadeva Gautama (hymn RV 4.42 traditionally associated with Vāmadeva; dialogic/self-declaratory style)
Varuṇa (self-proclamation; royal aspect)
Triṣṭubh (probable)
ऋग्वेद ४.४२ हे एक ठळक आत्म-घोषणात्मक सूक्त आहे; यात काव्यवाणी वरुणाच्या राजसत्तेच्या अधिकाराने बोलते—ऋत (विश्वव्यवस्था), सार्वभौम प्रभुत्व आणि सर्वव्यापी रक्षण यांचे धारकत्व अधोरेखित करते. हे सूक्त शक्तिक्षेत्रात इंद्रालाही आणते; वरुणाच्या नैतिक-राजकीय शासनाची तुलना व पूरकता नद्या मुक्त करणाऱ्या इंद्राच्या विजयी पराक्रमाशी दाखवते. याचा हेतू दैवी वैधता दृढ करणे आणि उपासकांसाठी टिकाऊ समृद्धी (रायी), संरक्षण व अखंड/अक्षय विपुलता सुनिश्चित करणे हा आहे.
Mantras
Mantra 2
अहं राजा वरुणो मह्यं तान्यसुर्याणि प्रथमा धारयन्त । क्रतुं सचन्ते वरुणस्य देवा राजामि कृष्टेरुपमस्य वव्रेः ॥
मी राजा वरुण आहे; माझ्यासाठी आद्य आसुर्य शक्तींनी ती महान कृत्ये धारण केली. देव वरुणाच्या क्रतु (संकल्प/विधान)ाशी संलग्न होतात; मी प्रजांवर राज्य करतो—परम आवरण (वव्रि) यांनी आच्छादित.
Mantra 4
अहमपो अपिन्वमुक्षमाणा धारयं दिवं सदन ऋतस्य । ऋतेन पुत्रो अदितेॠतावोत त्रिधातु प्रथयद्वि भूम ॥
मी जलांना फुगविले, उक्षमा (वृद्धि) ओतत; ऋताच्या सदनात दिव् (स्वर्ग) धारण केला. ऋताने—अदितीचा पुत्र, ऋतावान—त्याने त्रिधातु (त्रिविध आधार) विस्तारला आणि भूमीला व्यापक केले.
Mantra 6
अहं ता विश्वा चकरं नकिर्मा दैव्यं सहो वरते अप्रतीतम् । यन्मा सोमासो ममदन्यदुक्थोभे भयेते रजसी अपारे ॥
ती सर्व कर्मे मी केली आहेत; माझ्यापलीकडे अप्रतिम, अप्रतिद्वंद्वी असे दैवी साहस कोणालाही निवडता येत नाही. जेव्हा सोमधारा मला उन्मत्त करतात, जेव्हा उक्थे (स्तुतीगीते) मला उन्नत करतात, तेव्हा दूरवरच्या टोकांपर्यंत पसरलेली दोन्ही रजसे थरथरतात.
Mantra 7
विदुष्टे विश्वा भुवनानि तस्य ता प्र ब्रवीषि वरुणाय वेधः । त्वं वृत्राणि शृण्विषे जघन्वान्त्वं वृताँ अरिणा इन्द्र सिन्धून् ॥
तुझ्याविषयी सर्व भुवने जाणतात; म्हणून, हे वेधस् (ज्ञानी), तू ते वरुणाला प्रकट करून सांगतोस. तू, इंद्र—वधकर्ता—वृत्रांना चिरडतोस; तूच अडवलेल्या सिंधूंना (नद्यांना) मुक्त करतोस.
Mantra 8
अस्माकमत्र पितरस्त आसन्त्सप्त ऋषयो दौर्गहे बध्यमाने । त आयजन्त त्रसदस्युमस्या इन्द्रं न वृत्रतुरमर्धदेवम् ॥
इथे, आमच्या याच क्षेत्रात, तुझे पितर स्थिर झाले होते—सात ऋषी—जेव्हा दुर्ग्रह (ग्रहणास कठीण) ते बांधले जात होते. तेव्हा त्यांनी यजन केले आणि या वंशातील त्रसदस्यु घडविला—इंद्रासारखा, वृत्र-तुर (वृत्र-विजेता), अर्धदेव (अर्ध-दैवी) सामर्थ्य.
Mantra 10
राया वयं ससवांसो मदेम हव्येन देवा यवसेन गावः । तां धेनुमिन्द्रावरुणा युवं नो विश्वाहा धत्तमनपस्फुरन्तीम् ॥
हव्य (आहुती) यांच्या द्वारा रा॒यि—समृद्धी/पूर्णता—जिंकून आम्ही आनंदित होवो; आणि देवशक्ती व प्रकाशाच्या गायी (गावः) पोषणकारी वाढ (यवस) यांनी पुष्ट होवोत. हे इंद्र–वरुणा, ती दुहणारी धेनू—समृद्धीचा प्रवाही स्रोत—आमच्यात सर्वकाळ स्थापन करा; जी अच्युत आहे, कधीही न घसरणारी, न लोपणारी.
Frequently Asked Questions
It is a poetic, revelatory style where the seer speaks with the deity’s authority to proclaim Varuṇa’s sovereignty and the supremacy of ṛta (cosmic and moral order).
Varuṇa is primary in the hymn’s royal self-proclamation, but Indra appears as a complementary power—especially as the one who breaks Vṛtra and releases the rivers—culminating in requests to Indra–Varuṇa together.
It is an image for an unfailing stream of nourishment and prosperity—abundance that keeps giving without slipping away—asked to be established permanently in the worshippers’ life.
Ask anything about Sukta 42 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
